Actrice Tamara Schoppert.

Actrice Tamara Schoppert: 'Misschien zien mensen nu in dat theater ook je brandstof kan zijn'

Actrice Tamara Schoppert. FOTO NIELS WESTRA

Het coronavirus is overal. Wat doet dit met ons? Actrice Tamara Schoppert bevindt zich in een theater van omvormingen: alles moet anders, alles moet opnieuw worden uitgevonden. Zekerheid of het lukt, is er niet. Vertrouwen op een goede afloop is er wel.

Hoe ziet jouw leven er op dit moment uit?

,,Ik zit middenin een wonderlijke mix van dat alles stilvalt maar dat het tegelijk razend druk is. Het is een tijd van dingen omvormen. Alles moet anders. Ik bevind me ineens in een online universum, waarin een andere taal wordt gesproken. Iedereen bestaat ineens uit een hoofd in een vierkantje. Beeldbellen is trouwens net zo intensief als een echte ontmoeting merk ik. En dan komen al die technische dingen er ook nog eens bij. Ik heb het geluk dat ik dit voorjaar sowieso al in een vrij rustige periode zat – er valt niet echt werk weg. Wel verandert alles. Voor de Peergroup, waarmee ik met de voorstelling Niemand is hier eenzaam aan het toeren was, bewerk ik nu de tekst. We maken een podcast van de voorstelling.’’

,,Wat er dit najaar gaat gebeuren, dát is pas spannend. Ik ga spelen in De bus van WIG Producties, een theatrale busreis. Maar ja, kan dat straks wel? Vijftig mensen in een bus? Ik weet het niet. Gaan we dit nog verkopen? Niemand weet het.’’

Maakt het je onzeker, dat niet-weten, of kan je daar als kunstenaar juist heel goed mee omgaan? Zijn jullie in feite niet experts op het gebied van onzekerheid?

,,Als kunstenaar ben ik zeker gewend om met onzekerheid om te gaan. Verder dan een jaar kijk ik nooit vooruit. Kan niet. Lukt niet. Hoeft ook niet. Mijn ervaring is dat het telkens gebeurt dat mijn werk stokt, dat er even ‘niets’ meer is en dat er dan, als je echt wanhopig begint te worden, ineens drie dingen tegelijk op je pad komen. Daar vertrouw ik op. Al blijf ik wel goed opletten: waar vind ik het? Waar valt mijn oog op?’’

,,Nu gebeurt het weer. In al deze stille chaos doe ik mee aan een project van UP!-Nederland, met het initiatief In Je Uppie Aan De Lijn. Ik ben gespreksleider in telefoongroepen met ouderen – een soort gastvrouw. Met het thema eenzaamheid heb ik natuurlijk affiniteit, ook door het cultuurproject in en om Leeuwarden, Over De Drempel. Ik ben artistiek adviseur van zes culturele projecten die over eenzaamheid gaan. Zo sprokkel ik toch weer werk bij elkaar.’’

loading

Lig je nooit wakker van de geldzorgen? Of er wel voldoende belangstelling voor je werk is?

,,Af en toe is er een periode van stress. Maar nogmaals: ik ben eraan gewend, aan het niet zeker weten. En weet je wat ook helpt? Ik ga er niet van uit dat ik ooit rijk word. Of dat er een tijd komt waarin ik geld overhoud.’’

,,Bang ben ik gewoon niet. Gek hè. Ik denk dat ik onderweg in dit leven heb geleerd dat dingen zich altijd weer oplossen.’’

Onderweg in dit leven, zeg je. Heeft dat met je jeugd te maken? Je groeide op in een pleeggezin. Heeft dat je qua levensmoed gevormd?

,,Mja.... nou... dat weet ik niet precies. Ik denk wel dat ik vanaf jongs af aan wist dat je het in dit leven moet doen met wat er is. En dat de dingen niet altijd gaan zoals jij had verwacht.’’

Aarzelend: ,,Als kind ben ik heel vaak verplaatst, al wil ik daar hier niet de nadruk op leggen. Ik heb op verschillende plekken bij verschillende mensen gewoond. Als kind leerde ik dat je er iets van maakte, met wat er op dat moment was. Ik heb geleerd me aan te passen. En tegelijk om dicht bij mezelf te blijven. Dat heb ik vaak kunnen oefenen, dus dat kan ik goed: me aanpassen en toch zo dicht mogelijk bij mezelf blijven. Dat hoort bij mijn pakketje in het leven.’’

,,Ik maakte altijd overal vriendjes. Spelen, spelen, spelen, altijd en overal. Waren we op vakantie, aan het Franse strand, en dan zei mijn moeder: ‘Ik vind het ook wel eens leuk als je bij óns blijft’. Dan was ik weer de hele dag in de weer met mijn nieuwe Duitse vriendinnetjes.’’

Moet ik het dan zo zien: zit jij heel erg in het moment? Leef je volop in het nu?

,,Hahaha, ja, misschien ben ik toch wel tamelijk zen van mezelf. Mensen om me heen zeggen dat ook tegen me, dat ik zo aards ben. Dat ervaar ik trouwens zelf helemaal niet zo. Ik ervaar mezelf veel onrustiger dan anderen, geloof ik.’’

Laat ik het anders zeggen: blijf je ‘dicht bij jezelf’, om het maar eens met een cliché uit te drukken?

,,Ik moet erg opletten dat ik mezelf niet te veel uitdeel en me voor alles en iedereen inzet. Dat ik met van alles bezig ben en dan constateer: hé, wacht even, ik heb zelf nog helemaal niet geluncht! Ik moet mezelf ertoe manen om soms even niet met de buitenwereld bezig te zijn.’’

,,Vanochtend was ik bij zee. En daar liep ik om me heen te kijken. Waarom doe ik dit niet vaker, dacht ik. Er kwam in de verte een bootje langs en even later kwam er zo’n heel klein golfje aanrollen, heel zacht ruisend, klokkend. Dat was echt het geluid van de dag. Prachtig.’’

loading

Ben je gelovig? Of spiritueel?

,,Nee. Ik ben niet gelovig. Ik houd van mensen. Ik houd van het leven. Dat is voor mij genoeg. Ja, ik houd echt van mensen. Ik meen te zien dat we allemaal maar wat aan het ploeteren zijn af en toe. Ik heb natuurlijk ook wel eens last van mensen. Ik houd niet van grote groepen. Daarin zijn mensen niet op hun best. Maar ik snap wel waarom we met zijn allen soms zo onhandig lopen te wezen. Daar kan ik ontroerd van raken.’’

,,Tijdens de tour van Niemand is hier eenzaam, die in verzorgingshuizen speelde, was er een recalcitrante bewoner, een man die aan het revalideren was. Die vond het he-le-maal niet leuk dat we mensen vroegen om mee te spelen in een voorstelling over eenzaamheid. Daar was hij echt een beetje pissig over. ‘Zo máák je ons eenzaam, door ons zo te noemen’, zei hij. En weet je: dat begrijp ik ook! Heel goed! Ik snap wat hij bedoelde en dat hij juist wilde laten zien hoe vitaal hij was. Maar iedere keer dat we kwamen spelen, deed hij toch mee. Zat-ie er weer, te schilderen. En te mopperen. Op de laatste dag kwam hij naar me toe, gaf me het schilderijtje en zei: ‘Hier. Neem mee. Hang maar op in Harlingen’. Zo iemand gaat van groot verzet naar zich gezien voelen. Dat ontroert me. Zijn schilderijtje hangt nu hier, in mijn keuken.’’

Is het een thema dat je bezighoudt, die eenzaamheid? Veel mensen kampen er nu mee. Het wordt een steeds groter probleem.

,,Mja. Wat is eenzaamheid.... Ik stel liever de vraag: wat hebben mensen nodig? Eenzaamheid is een gevoel, iets subjectiefs. Alleen zijn, is voor sommige mensen juist heel prettig. Anderen voelen zich eenzaam te midden van hun vrienden. Eenzaamheid is ook iets dat gewoon bij het leven hoort. Iets dat we allemaal wel kennen. Word ik wel begrepen? Word ik gezien? Als theatermaker prikkelt me dat. Hoe kan ik mensen bereiken? Welke verhalen kan ik vertellen waardoor mensen verder kunnen?’’

Is dat een taak van het theater? Om mensen te helpen? Om te troosten?

,,Uitwisselen van verhalen. Daar is theater voor gemaakt. Je hebt consumerend theater en prikkelend theater. Je kunt behagen, maar ook uitdagen en fascineren. Ik vind het fijn als theatermakers van zichzelf kunstenaar mogen zijn. Je wilt als theatermaker publiek bereiken. Theater is een beleving. Op een bepaald moment. Hier, nu. Elke avond is anders. Natuurlijk let je op dat je goed communiceert, dat de boodschap die je wilt vertellen ook landt. Maar als je dat alléén maar doet, en nu moet ik het voorzichtig zeggen, als je alléén maar redeneert vanuit: het publiek moet het snappen, nou, dát is wat ik dus consumerend theater noem. Ik hoop dat kunstenaars er nog wat aan toevoegen, een omkering, een beeldspraak. Dat ze durven om het publiek met iets te confronteren. Je moet jezelf als theatermaker toestaan om dat te durven.’’

,,Kunst mag best kritisch zijn of scherp, maar ik houd niet van cynisme. Dan denk ik: los dat even lekker zelf op, val mij daar niet mee lastig.’’

Om die houding van durven en confronteren aan te nemen; welke omstandigheden heb jij daarvoor nodig? Uit welke bron put jij eigenlijk als het om creativiteit gaat?

,,Ik heb geen bron, alleen mezelf. Haha, geen bron. Nee. Echt niet!’’ Schaterlacht. Dan, peinzend: ,,Ik heb het wel met kijken.’’

Kijken?

,,Ja, kijken.’’

Eh, hoe bedoel je?

,,Ik zat eens in het huis van mijn ouders en ik keek uit het raam. Voor ons huis is een veldje en daar zat een groep meeuwen te krijsen. Het was een woest gedoe, een en al chaos en herrie, alles fladderde en schreeuwde. En toen, ineens, plotseling, het duurde misschien niet eens langer dan 1 seconde, ontstond er een patroon. Een patroon in die groep meeuwen. Ik zag het. En toen was het weer weg. Voor mij heeft zo’n moment iets religieus. Iets spiritueels. Want op zulke momenten weet ik: nu kijk ik écht. Nu ben ik op mijn rustigst. Op mijn helderst. Dan zie ik vormen. Herhaling. Ik zie dan, heel even maar, een ordening. Als ik dat zie, raak ik vervuld. Even maar.’’

Een goddelijk moment?

,,Nou ja. Eh, ja. Eigenlijk wel dus. Ik word er in ieder geval heel kalm van. Ik draag die beelden mee. En soms doe ik er wat mee, later, in een voorstelling, of in een tekst. Ik zie veel. Het zit allemaal in mijn hoofd.’’

Moet het je overvallen, zo’n ordenend inzicht?

,,Ik kan het inmiddels ook opzoeken. Dan ga ik lopen. En echt, echt goed kijken. Of ik ga ergens heel lang zitten. Het gaat voorbij de verveling. Als je denkt: nu heb ik het allemaal wel gezien – daarna komt het.’’

,,Ik liep een keer met mijn lief Joost te wandelen en we liepen heel rustig. Toen zagen we allemaal van die mooie vlekken op straat. Reigerschijt. Als je goed kijkt, zie je daar allemaal dingen in! Ja, echt. Een mannetje bijvoorbeeld.’’

loading

Deze coronacrisis – is dat voer voor jou als theatermaker?

,,Dat weet ik nog niet. Wat ik nu het moeilijkste vind, waar ik het meest bang voor ben, is dat we straks alleen nog maar verhalen krijgen over iemand die alleen zit en die contact zoekt. Het lijkt me saai als het daar heel lang over gaat. Ik hoop dat we verder kunnen komen dan alleen de beleving van deze coronadagen.’’

,,Volgens mij is het interessant dat we nu inzien dat we met zijn allen echt één wereld zijn. Als je nu nog steeds denkt dat je je leven wel lekker voor jezelf of voor je eigen clubje kunt houden, dan heb je niet goed opgelet.’’

Hoe zal het de kunstensector vergaan?

,,Veel dingen gaan op hun gat vallen. Dat is zeker. In het gunstigste geval realiseert het publiek zich dat kunst meer is dan ‘een keertje lekker luxe doen’. Misschien zien mensen in dat theater ook je brandstof kan zijn, zuurstof, waardoor je ruimer kunt ademen. Het zou mooi zijn als de maatschappij zou zeggen: kunst is van wezenlijk belang.’’

,,Maar er zijn zoveel zzp’ers in de kunstensector, ook de mensen er rondom, de technici en de decorbouwers, de mensen die je nooit ziet, maar zonder wie er bijvoorbeeld geen theater is. Over die mensen maak ik me zorgen. Maar heel ver daar op door denken, lukt me nog niet. Ik denk dat het allemaal veel heftiger is dan ik nu in de gaten heb. Als je de hele keten overziet, ja, dan schrik je.’’

En jij zelf dan?

,,Ik heb de drive om mensen te bereiken. Om mensen met elkaar in verbinding te brengen. Ik schiet meteen in het standje: laten we proberen mensen elkaar te laten vinden. Ik zie het als mijn kracht dat ik mensen kan inspireren, door ze verhalen te vertellen. Om mensen open te laten kijken naar de wereld, naar wat er allemaal wel kan, in plaats van niet. Verhalen zijn motortjes. Iedereen heeft ze nodig.’’

,,En verder, wat mezelf betreft. Ach. Ik vertrouw op mezelf. Al ben ik, geloof het of niet, heel onzeker, maar ik vertrouw wel op mezelf. Ik ben zelden zeker van mijn zaak. Ik probeer uit, zoek en experimenteer. Ik ben niet uit op mijn gelijk, dat vind ik totaal niet interessant. Daarom heb ik het ook nooit. Maar wat ik wel kan, is vasthouden aan dingen, omdat ik erin geloof.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct