Dirigent Noordpool Orkest Reinout Douma: 'Omarm het onzekere'

Reinout Douma van het Noordpool Orkest. Foto: Corné Sparidaens

Waar moet het heen met de kunst in post-coronatijd? Reinout Douma, dirigent en oprichter van het Noordpool Orkest, breekt een lans voor de schoonheid, de troost, de inhoud en de durf. ‘Doe het. Ga het aan.’

Lang, lang geleden- twee maanden ongeveer- schoot het hem in het verkeerde keelgat: dat hautaine filmpje van het UWV, waarin jongeren werd gevraagd wat ze liever zouden willen: muzikant worden of een studie econometrie? Als muzikant zou je maar 30.000 euro verdienen. Waarop sommige jongeren toch kozen voor econometrie.

Zo’n filmpje, zegt Reinout Douma, dirigent en oprichter van het Noordpool Orkest, perst het laatste restje durf uit een hele nieuwe generatie musici. ,,De boodschap is duidelijk: je bent een loser als je minder dan 30.000 per jaar verdient. Exemplarisch voor het denken over cultuur. De muziek als sluitpost. Een evenement organiseren, de marketing, de pr, het kantoor, alles betalen en dan denken: o ja er moet ook nog muziek bij.’’

Een lans breken voor de inhoud van de kunst

Hij wil geen klaagzang afsteken, maar een lans breken voor de inhoud van de kunst, die, zo zegt hij, ‘een lachertje is geworden.’ ,,We maken televisieprogramma’s van dirigerende BN’ers die nog nooit voor een orkest hebben gestaan, kijk eens jongens hoe ze dat flikken, en dan zonder partituurstudie! Stel dat we dat met hartchirurgen zouden doen? ‘’

In die woeste zucht naar entertainment en amusement, zegt hij, zouden we bijna vergeten dat muziek maken draait om één ding: Drive.

Noordpool Orkest

Tien jaar geleden richtte hij het Noordpool Orkest op. Niet omdat het kon, maar gewoon omdat het van hemzelf moest. Hij kwam uit Doetinchem, groeide daar op met elke dag klassieke muziek; Mozart, Mahler en Bruckner vormden de soundtrack van zijn jeugd. ,,We hadden een vleugel, mijn vader vond dat ik dan ook noten moest leren spelen, want het lag voor de hand dat ik die klassieke stukken zou spelen. Maar ik luisterde ook naar Phil Collins en speelde zijn nummers op gehoor na, dat vond ik gemakkelijker.’’

Stage op een advocatenkantoor

Muziek studeren kwam niet in hem op. Het werd een studie rechten, in Groningen. Maar een stage op een advocatenkantoor deed hem beseffen: dit leven wil ik niet. Hij begeleidde toen al cursussen Theatersport op piano, vond die wereld leuker, wilde muziek maken, en wilde toch eens proberen – gewoon om te zien of dat zou lukken – om op het conservatorium te komen. Hij werd toegelaten, onder meer omdat hij zulke goeie muzikale oren had. Hij verruilde zijn studie rechten voor een opleiding aan het Prins Claus conservatorium en na zijn diploma rolde hij samen met Vrouw Holland de kleinkunstwereld in. Tot hij zich 10 jaar geleden afvroeg: maar is dit het? En: wat wil ik dan echt?

‘Ik wilde iets doen wat ik spannend vond’

Die vragen zijn essentieel, zegt hij. ,Ik dacht juist niet aan dat geld. Ik wilde iets doen wat ik spannend vond: een orkest beginnen voor lichte muziek, en op mijn 30ste dacht ik: ik ga dat gewoon proberen.’’

Op een oud filmpje is te zien hoe hij zich voor de leeuwen wierp, die eerste keer. ,, Hide and Seek , een bluesnummer was het. Ik telde gewoon af en ging staan wapperen, gaf aanwijzingen die nergens op sloegen. Mijn orkestleden hielpen me erdoorheen. Maar ik wist wel: potverdikkie, wat kan ik hier veel van mezelf in kwijt.’’

Als je iets wilt, zegt hij, moet je daar ruimte voor maken. Ruimte maken voor wat je wilt doen, vergt moed.

Ravijn van de commercie

Hij citeert Louis van Dijk, een van zijn muzikale helden. ,,Hij zei: de carrière van een musicus is een steil pad omhoog, met links de rotswand van het muzikale gevoel, rechts het ravijn van de commercie. Het is zaak niet je kop te stoten en ook niet in het ravijn te storten.’ Die balans zoeken is moeilijk. Maar dat rotspad moet te belopen zijn, dat moet je niet hoeven vermijden. Hoe maak je anders iets dat langer de tijd heeft om een succes te worden? Alles moet altijd meer, of groeien, dan pas is het goed. Maar ‘meer’ krijgt geen diepte als er niet ‘minder’ tegenover staat.’’

De coronacrisis zette een streep door het programma van het Noordpool Orkest. Een week lang spelen in het Concertgebouw, optreden met Bert Visscher, het is allemaal gecanceld of verzet. Tot zijn grote vreugde gaat een concert in Portugal dit najaar wel door. ,,Als het goed is, teken ik deze week het contract.’’

Dit virus maakt geen onderscheid

De regering heeft toegezegd de noodlijdende cultuursector financieel te steunen. ,,Ik ben geen pessimist, maar we zijn zo hardleers en zwak en gretig. Ik verwacht dat dat geld naar al die gesubsidieerde kunstinstellingen gaat en niet naar de minder georganiseerde makers en zzp’ers die te weinig op het netvlies staan bij de overheid. Maar dit virus maakt geen onderscheid. Maak dan ook geen onderscheid in je solidariteit. Voor mijn eigen sector hoop ik dat het onzekere wordt omarmd.’’

Creativiteit is in deze coronatijd harder nodig dan ooit. ,,We hebben de wetenschap en de creatieve sector nodig om collective responsibility te creëren. Dit is het moment om na te denken, onafhankelijken van geest, mensen die weinig te verliezen hebben, brengen die zoektocht op. Als de cultuur een dreun krijgt, gebeurt er iets. Dan ontstaan nieuwe initiatieven. Een orkaan kan de lucht zuiveren, zei Werkman al.’’

Dwarsdenkers

Hij moet vaak denken aan wijlen Rutger Hauer, die hij persoonlijk kende. Hij heeft plannen om Rutger Hauer-concerten te organiseren, met een prijs voor podiumkunstenaars die net zulke dwarsdenkers zijn als de acteur was. Zijn weduwe Ineke heeft al gezegd dat ze dat een heel goed idee vond. ,,Hij was iemand die vond dat je vanuit trots moest denken, niet als een underdog. Je maakt mooie dingen, zei hij tegen me, maar ga ermee de wereld in. De concurrentie zal groot zijn, dus zul je beter moeten worden. Hij had niet dat beschetene.’’

Omarm het onzekere. Ook dat zei Louis van Dijk.

Onzekerheid is hem niet vreemd. ,,Ik denk zelf nog wel eens: zou ik niet door de mand vallen? Maar ik ben niet bang om dingen te doen, ik doe ze gewoon. Angst brengt een mens niet verder. Iets goeds maken gaat nooit over geld. Dus spring ins Blaue hinein . Durf het. Doe het. Ga het aan. En lukt het niet, wat dan nog? Alles moet altijd maar een succes zijn. Als het niet lukt, is het niet erg. Je hebt gekozen. Je bent niet bang gebleven.’’