Docent van Kunstacademie Friesland in Sterren op het doek

FOTO HARM JAN BRONSVOORD

Zaterdag was Candace Charlton uit Adorp en docent van Kunstacademie Friesland een van de schilders die Adriaan van Dis mochten portretteren in Sterren op het doek . Wat was haar ervaring?

Behalve een scheerspiegel heeft Adriaan van Dis geen spiegel in huis, zei hij zaterdag in het programma Sterren op het doek. Presentator Özcan Akyol keek hem vragend verrast aan. ,,Ik ben zo ijdel, het valt altijd tegen’’, verklaarde de schrijver. Maar die ijdelheid strekte niet zo ver dat hij het schilderij van Candace Charlton koos, al vond hij de geportretteerde daarop een ‘mooie jongen’.

Hoe kwam je in dit programma terecht?

,,Een goede kennis van me vond dat ik me moest opgeven, en heeft dat uiteindelijk voor mij gedaan. Ook mijn vrouw Corrie Hiwat heeft mij opgegeven. Na enige tijd kreeg ik een uitnodiging voor een gesprek, en er zijn mensen van de productiemaatschappij bij me op bezoek geweest. Ze proberen een goede match te vinden tussen kunstenaars en de gast. Adriaan van Dis heeft in 2010 voor de VPRO het programma Van Dis in Afrika gemaakt, en ik kom uit Zuid-Afrika, dus we hadden wel wat gemeen.’’

Hoeveel tijd krijg je om te schilderen?

,,We hadden bijna een maand de tijd om ons schilderij af te maken. Dat is met olieverf haast niet te doen, normaal doe ik daar een jaar over. Maar dit keer werd mijn eerste doek te donker. Omdat witte verf het langzaamst droogt, verlengde ik de droogtijd te veel en dus heb ik een tweede doek gemaakt. Dat kwam aardig uit de verf, maar toen raakte ik het gevoel kwijt. Zes dagen voor de onthulling ben ik nog opnieuw begonnen! Het was een beetje zoals in mijn begintijd en daarmee een heel verfrissende ervaring.’’

Wat krijg je mee van het interview?

,,Het interview in de gymzaal duurde wel een uur. Je bent dan aan het schilderen en kijken tegelijk. Vlagen van het gesprek zijn wel binnengekomen, maar ik probeerde zoveel mogelijk beeldende kennis te verwerven. Het zijn niet zozeer iemands gelaatstrekken maar eerder zijn energie die belangrijk is. Na het live schilderen, heb ik foto’s gemaakt en daar werk ik naar, maar foto’s geven niet altijd dat gevoel van een mens goed weer.’’

En speelt dat een rol?

,,Alles wat er gebeurde was belangrijk. Ook bijvoorbeeld de manier waarop hij binnen liep. Toen we aan het fotograferen waren, zat hij eerst keurig stil, maar opeens trok hij een gek gezicht. Zoiets weet je niet van alleen een foto.’’

Charlton schilderde Van Dis ‘jonger dan hij is’, constateerde Akyol toen hij voor de eindpresentatie haar atelier bezocht. ,,Je kijkt eerst langs de kenmerken van ouderdom’’, verklaarde zij. ,,Eigenlijk wel logisch, die komen in de tijd immers ook pas later.’’

Tijdens het schilderen probeerde ze opnieuw de energie van Van Dis te voelen. ,,Hij is een man met een duidelijke visie, verbeeldingskracht en perspectief. Dat wilde ik erin verwerken. Tijdens het maken van de foto’s had ik hem gevraagd of hij aan een plek wilde denken, die hij nooit meer zou vergeten. Hij hoefde me niet te vertellen wat die plek was, maar er alleen maar aan te denken. Hij zei meteen: ‘Ik weet het, de woestijn van Botswana. Daar was het zo stil en leeg!’ In de foto’s zag ik dat moment terug, en met bladgoud heb ik geprobeerd het zand van de woestijn weer te geven.’’

De drie portretten van de deelnemers werden onthuld in Museum Kranenburgh in Bergen. Van Dis herkende zich niet in het portret van Erna van Lith uit Hedel. ,,Zijn mond is anders dan ik mijn mond zie’’, en hij zag ‘iets getormenteerds, een kwetsbare man’ in haar doek. Het schilderij van Candace vond hij ‘een mooie jongen, hij kijkt zo vriendelijk’, en hij prees de zilverachtige toevoegingen (‘een soort stad’). Over dat van Ruben Postema (oud-student van de Klassieke Academie in Groningen) zei hij: ,,Deze man heeft een gezonde dosis wantrouwen en heeft ook iets van een heerser.’’

,,Als ik het mezelf makkelijk zou maken, zou ik de mooie man kiezen. Maar dat – wijzend op het schilderij van Ruben – vind ik een interessante man. Ik ben het niet, maar hij intrigeert me. Daarom kies ik dat.’’

Wat vond je van die conclusie?

,,Ik heb bij het schilderen geprobeerd zijn energie opnieuw te voelen, maar je ontkomt er niet aan dat je toch iets van jezelf erin legt. Ik kon absoluut begrijpen waarom hij voor het portret van Ruben koos. Van Dis is een beetje een kwajongen, en dat schilderij had precies dat ‘randje’. Die uitdagende kant van hem zat daarin.’’

De doeken van Van Lith en Charlton worden geveild. Meer informatie (en de uitzending) is te zien op www.sterrenophetdoek.nl