Opera Spanga filmopnames in een stal.

Opera Spanga, nu op film

Opera Spanga filmopnames in een stal. Foto: Rens Hooyenga

Geen opera in Spanga dit jaar, tenminste niet live. The Other wordt een operafllm, ook al weer de vijfde voor regisseur Corina van Eijk. Deze keer wegens corona.

Dat   er in  The Other  op de achtergrond een epidemie meespeelt: het lijkt heel actueel, maar het is toeval, zegt Corina van Eijk, al decennia de drijvende creatieve kracht achter Opera Spanga. Al vanaf vorig jaar maart is haar team bezig met deze opera – die dus toch brandnieuw is in vergelijking met de eeuwenoude werken van zo’n man als Verdi, die vaker in het weiland bij Spanga te zien zijn. 

En toen kwam die andere epidemie.

Het verhaal van  The Other  is gebaseerd op een ware geschiedenis rond een pestepidemie in het Lissabon van rond 1508. Het heeft ook te maken met het verhaal van Van Eijk zelf, of liever: dat van haar Joodse opa, getrouwd met haar katholieke oma. ,,De Tweede Wereldoorlog speelde altijd, zonder dat daar over gesproken werd. Maar mijn oma had een boekenkast vol, met allemaal boeken over die oorlog.” 

Ze vond dat ze daar iets over moest maken, ,,al heel lang.” De viering van 75 jaar bevrijding gaf haar het kader daarvoor (maar weer geen fondsen), en zo toog ze aan de slag: met librettist Jonathan Levi en componist Floris van Bergeijk. Het is de tweede opera van dit trio. Met als uitgangspunt, deze keer, dat verhaal van die epidemie in het Lissabon van 1508.

Want natuurlijk lag toen ‘de ander’ ook al onder vuur. ,,Het gaat altijd over de ander”, zegt Van Eijk. Dat is immers ook het verhaal van de Tweede Wereldoorlog, de jodenvervolging: de angst voor de ander, die dat dan met de dood moet bekopen. 

Pogrom

Het is het verhaal van een pogrom in dat zestiende-eeuwse Lissabon, een pogrom die volgde op het mirakel dat de van oorsprong Egyptische Cesaria meende te zien. Er komt, speciaal voor dit verhaal, ene Spinoza in voor, gevlucht voor de jodenvervolging in Spanje en de overgrootvader van de beroemde filosoof. En een Friese zeeman, ene Durk.

Dat mirakel was waarschijnlijk een geval van massahysterie, veroorzaakt door pest en honger. Dat liep uit op die pogrom, die duizenden ‘nieuwe christenen’, tot bekering gedwongen joden en moslims, het leven kostte. Er komt een bordeel in voor, waar Cesaria haar brood verdient, en een kerk, waar Cesaria zwanger en wel graag bij wil horen, en een grot als u nu associaties krijgt met die van Plato kunt u uzelf een goedkeurend schouderklopje geven.

Op die manier wordt er ook iets gezegd over godsdienst. De drie ‘wereldgodsdiensten’, christendom, jodendom en islam, komen aan de beurt. Van Eijk vindt er wel wat van.

Fucking geschiedenis

,,Ze zijn alle drie, hoe zal ik het zeggen, niet vruchtbaar voor de wereld. Ik ben niet tegen religie, maar wel tegen de macht die er achter zit. We weten niets meer van de Spaanse Inquisitie. Dat was verschrikkelijk. Wat de Taliban en IS doen, is helemaal niet nieuw. Dat is een herhaling van die  fucking  geschiedenis. We leren dus nooit.” 

Onder normale omstandigheden zou die opera zo rond deze tijd worden opgevoerd op de nieuwe speelplek van Opera Spanga: de boerenschuur van broer en zus Geert en Anneke Slagter. Maar ja, die epidemie. Dus maakten Van Eijk en haar team er een film van. Opgenomen op diezelfde plek deze week is de laatste van zes opnameweken en straks ook al hier te zien, in deze zelfde boerenschuur. Compleet met pakjes hooi tegen de ene muur, voer voor de ‘hobbykoeien’ van boer Slagter.

Operafilms maken, het is niets nieuws voor Corina van Eijk. ,,Dit is onze vijfde. Ik vind het heel leuk om te doen, maar het is ook heel duur. Ik zei in februari nog tegen mijn geliefde, ik denk niet dat het er nog eens van komt. En toen kwam corona.” 

loading  

Zo’n film is veel geschikter voor deze coronatijden: orkest, koor en spelers hoeven hun ding niet allemaal tegelijk te doen. ,,We zijn nu met zijn allen in een soort van zelfquarantaine gegaan. Maar dat kun je niet van die mensen verwachten bij een speelperiode van veertien dagen. Die bubbel is nu hanteerbaarder. We zijn hier met 24 mensen, normaal met 60. Dat is veel gevaarlijker.” 

En, een geluk bij een ongeluk, deze aanpak leverde ook een creatieve meerwaarde. ,,We kunnen van locatie wisselen, en met animaties werken. We laten ook schilderijen zien, van Breughel onder anderen. Het is een werk met veel lagen, door de geschiedenis en de kunstgeschiedenis.”

Op de huid

Het wordt echt een film, niet zomaar een droge registratie. ,,Ik vind film maken heel leuk, je kunt veel dichter op de huid van de personages zitten. En het creatieve proces is veel meer  mindblowing . Deze opera, moet ik zeggen, is ook veel geschikter voor film dan voor live. De manier van acteren is heel gedetailleerd, en dat moet je hebben voor film.” 

Nu is dit een van de weinige activiteiten in het kader van 75 jaar bevrijding die op de een of andere manier doorgaan, maar desondanks kwam er in dat kader dus geen subsidie los. ,,Ik hoop dat er publiek komt straks, anders gaan we nog nat ook.” 

Op langere termijn zijn de financiële vergezichten gunstiger: zowel de provincie als het landelijke Fonds Podiumkunsten bedeelt Opera Spanga dit jaar met subsidie. Vooral die bijdrage van Fonds Podiumkunsten kwam ,,totaal onverwacht”, dus dat is mooi. Opera Spanga is zelfs het enige gezelschap uit het Noorden dat in de prijzen viel. Maar toch is Van Eijk niet blij. 

,,Er klopt geen zak van dat hele beleid. Waarom wordt het niet allemaal eerlijk verdeeld over ons allemaal? Het is toch gewoon werk wat we doen? Maar zo zien ze het daar niet. Daar kan ik echt razend over worden. We worden niet serieus genomen.” 

Voor Opera Spanga verandert er niet veel. ,,We werken ons altijd al het schompes en dat blijven we gewoon doen. Het is fijn dat ik iedereen wat meer kan betalen. Inclusief mezelf.” 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct