Alfred Hitchcock maakte een indrukwekkend aantal speelfilms en wist zichzelf tot merknaam te maken. Hitchcock Compleet somt op hoe hij dat deed en wat zijn films speciaal maakte.

Bij het Visitor Center van San Francisco keken ze verbaasd toen ik in 2003 vroeg of er ook een kaartje bestond van alle plekken waar Vertigo is opgenomen, de film van Alfred Hitchcock uit 1958.

 

Vertigo was toen geen succes, critici waren lauw (ook hier: ‘Hitchcock’s beste werk zeker niet’, schreef de Leeuwarder Courant, ‘maar best de moeite waard’). Dat komt waarschijnlijk door het dromerige tempo, de lengte en het wat morbide verhaal: detective Scotty (James Stewart) moet een korenblonde vrouw (Kim Novak) volgen, hij raakt verliefd op haar, ze sterft.

Als de detective dan een vrouw ontmoet die wat op haar lijkt gaat hij achter haar aan, stuurt haar naar de kapper en de kledingzaak, hij kneedt haar net zo lang tot ze nog meer op de overledene lijkt. Stalken, zou je nu zeggen, en dan opdringeriger. De schrijvers van het indrukwekkende naslagwerk Hitchcock compleet noemen het een ‘necrofiel sprookje’.

Inmiddels staat Vertigo op een duizelingwekkend hoog voetstuk. Er zijn hommages op gemaakt, boeken en romans over geschreven, een hotel in San Francisco is ernaar genoemd en er wordt naar geknipoogd in andere films. Hitchcock compleet noemt een aantal, maar vergeet Basic instinct van onze Paul Verhoeven.

Aan de wandel

Dus zo vreemd leek die vraag me niet in het Visitor Center. Maar nee, het zei de baliemedewerker niks, Vertigo . ,,We hebben wel een wandeling voor u langs de locaties waar Dirty Harry is opgenomen’’, zei hij behulpzaam.

Zodoende ging ik op eigen houtje aan de wandel, met de meeslepende muziek die Bernard Herrmann voor de film schreef in mijn hoofd. Nou ja wandel – de opnameplaatsen bleken ver uit elkaar te liggen. Geen wonder dat ze in die film zo veel autorijden.

Het hoogtepunt kwam in het Legion of Honor, een klein museum in Lincoln Park, waar Kim Novak gaat zitten om naar een portret te staren. De detective houdt haar van een afstand in de gaten.

loading  

Een man die er werkte wist meteen wat ik bedoelde en sleepte me mee naar Gallery 6. Hij zette me zo neer, dat ik op de plek stond van James Stewart, en hij op die van de suppoost in de film. ,,Daar zat Kim Novak’’, wees hij. ,,En waar nu een stilleven hangt hing het portret waar ze naar keek. Dat schilderij is in de studio gemaakt, en is er nu niet meer.’’

53 speelfilms

Deze anekdote staat natuurlijk niet in Hitchcock compleet , maar het uitgebreide, dikke boek riep de herinnering wel wakker. In het boek geven de Franse auteurs een korte schets van het leven van de Engelse filmmaker en een overzicht van al zijn films. Er zijn genoeg boeken over Hitchcock (1899-1980) en zijn films om een forse kast te vullen, maar dit is een uitstekend algemeen overzicht.

Kort: Hitchcock werkte zich op van tussentekstschrijver voor stomme films tot decorontwerper en assistent-regisseur. Hij trouwde met Alma Reville, die zijn vaste medewerker werd. Op zijn 26ste maakte hij zijn eerste speelfilm. Uiteindelijk werden dat er 53, waaronder Vertigo , North by northwest , Psycho , The birds en de ultieme quarantainefilm, Rear window . En daarnaast, dat kan haast niet anders, ook een paar stinkers.

loading  

Het boek slaat er niet een over. Alle films komen in volgorde van tijd voorbij, hoe ze tot stand kwamen, hoe ze werden ontvangen, of en wanneer Hitchcock er zelf in te zien is. Wat vaak zo is, de regisseur wist van zichzelf een handelsmerk te maken. Ze stippen zijn zorgvuldige voorbereiding aan, hoe hij werkte met schrijvers en ontwerpers, zodat het eigenlijke opnemen van de film haast een achterafje was.

Zijn vaardigheid in het bespelen van het publiek, zijn wonderlijke omgang met acteurs, zijn voorliefde voor koele, blonde vrouwen. Zijn experimenteerlust. Hij maakte een film die zich enkel in een bootje afspeelt ( Lifeboat ), een film die als een ononderbroken opname aandoet ( Rope ), hij liet Salvador Dali een droom ontwerpen ( Spellbound ). Een paar vaste medewerkers, als ontwerper Saul Bass – met hem bedacht Hitchcock de moord onder de douche in Psycho – en componist Bernard Herrmann krijgen een hoofdstuk.

Wat het boek nog waardevoller maakt, is dat het ook de films behandelt die hij had willen maken en de televisiefilms meeneemt die hij regisseerde voor de serie Alfred Hitchcock presents . En er zijn een paar echte curiositeiten: een handjevol geallieerde propagandafilms uit de Tweede Wereldoorlog, en vooral twee korte films uit 1945, waar Hitchcock de opnamen monteerde van een Brits camerateam uit het net bevrijde concentratiekamp Bergen-Belsen.

loading  

Nadat hij die beelden, zo’n tien uur in totaal, voor het eerst had gezien was Hitchcock een week van streek. In een interview zou hij later zeggen: ,,Het was gruwelijker dan welke horrorfictie ook. Het was ondraaglijk. Maar al die jaren is het wel in mijn hoofd blijven zitten.’’

Zijn voornaamste taak: kijkers overtuigen dat deze beelden echt zijn. Dat deed hij door juist zo weinig mogelijk in de opnames te snijden, zodat niemand zou kunnen beweren dat het allemaal nep is. Omdat de politieke verhoudingen met Duitsland na de oorlog rap veranderden, lagen deze twee films jaren ongezien op de plank bij het Ministery of Information. Pas in 1985 was Memory of the camps te zien, in 2014 ging German concentration camps factual survey in première op het filmfestival van Berlijn.

Franse fans

In zekere zin, betoogt het boek, is Hitchcock een Frans verschijnsel. De jonge honden van het Franse blad Cahiers du cinéma schreven in de jaren 50 al lofzangen over de filmmaker. Een van hen, filmmaker François Truffaut, interviewde Hitchcock een week lang in 1962. Het boek Hitchcock Truffaut , dat elke cinefiel in huis heeft, bracht zeker in de Verenigde Staten een herwaardering op gang. In Hitchcock Compleet wordt het geregeld aangehaald.

Omdat Hitchcock Compleet oorspronkelijk Frans is – het verscheen daar vorig jaar – is het logisch dat het een Franse invalshoek heeft. Zo staat er bijvoorbeeld dat Spellbound (1944) pas na de oorlog, in 1948, in Frankrijk te zien was. De vertalers of de uitgever komt alle lof toe dat ze voor deze vertaling uit hebben gezocht dat hij in Nederland vanaf 4 april 1947 te zien was. Dat doen ze bij meer titels.

loading  

Bij Foreign correspondent (1940) blijft de Nederlandse premièredatum achterwege (11 maart 1948). Die spionagefilm had toch al een uitgebreider Nederlands tintje in het boek verdiend. Hij speelt zich voor een deel in ons land af. Daarom had producent Walter Wanger in januari 1940 een filmploeg naar Amsterdam gestuurd om in en rond die stad achtergrondopnamen te maken. SS Rijnstroom, waarmee de opnamen vervoerd werden, werd op de Noordzee getorpedeerd door een Duitse U-boot, de twaalf bemanningsleden kwamen om en de opnamen raakten verloren.

Vervolgens is er nogmaals een ploeg in Amsterdam aan de gang geweest, maar van hun opnames van net voor de Duitse inval is weinig gebruikt. Nederland werd in de studio nagebouwd, een wonderlijk landschap met windmolens, een grote trap voor een Amsterdams gebouw. Engelse acteurs kregen fonetisch Nederlands voorgeschoteld, zodat je een paar keer moet terugkijken om uit te vogelen dat het ‘Nederlandse’ meisje zegt: ,,Een oude man wordt in de molen gevangen gehouden.’’

De film eindigt met een oproep aan Amerika om Engeland te komen helpen in de strijd tegen de Duitsers. Dat was tegen het zere been van sommige Britten. Documentairemaker Paul Rotha wordt in het boek aangehaald, die de film een miskenning vindt van de Britse spirit. Daar had mooi bij vermeld kunnen worden dat Rotha zich later zou ontfermen over de Nederlandse spirit, misschien zelfs de Friese, als regisseur van De overval .

Maar dat zijn details, over zo’n omvangrijk oeuvre is altijd meer te vertellen dan je tussen twee kaften kwijt kunt. Compleet kan Hitchcock compleet nooit zijn, maar het is formidabel gezelschap om zijn films mee terug te zien.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Film
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct