Dorpsfilms uit jaren 1948 tot en met 1970 op Youtube te bekijken

De cineasten lieten hun ‘modellen’ altijd lachen en soms ook om de hoek van de voordeur kijken. FOTO FRIES FILM ARCHIEF

Het Fries Film Archief heeft 120 dorpsfilms uit de jaren 1948 tot en met 1970 op zijn eigen Youtubekanaal gezet. Dankzij Piet Hembrecht, een van de cineasten, komen de inwoners vrolijk in beeld.

Tussen 1948 en 1970 zijn in Friesland talloze dorpsfilms gemaakt. Dat is te danken aan zakenman Johan Adolfs (1917-1977) uit Enschede. Hij liet in opdracht van verenigingen zoals muziekkorpsen, plattelandsvrouwen en de Nederlandse blindenbond films maken in dorpen. De ’s zomers geschoten beelden werden ’s winters door de verenigingen tijdens filmavondjes vertoond. Die vroegen daar een vergoeding voor en spekten zo hun kassen.

Er zijn zo’n 1500 films op 8 millimeter-formaat gemaakt, waarvan 170 in Friesland. Alle films hebben dezelfde titel: Hoe het hier reilt en zeilt. Filmen kon Adolfs niet, daar huurde hij mensen voor in. Een van hen was Piet Hembrecht uit Enschede. Naast begenadigd filmer was hij ook een uitmuntend regisseur. Dat wil zeggen, iedereen die hij voor de camera kreeg, wierp hem een glimlach toe. Of het nou bejaarde bewoonsters van Heemstrastate in Oentsjerk waren of serieuze bankemployees.

loading

Begin bij het plaatsnaambord

De dorpsfilms hebben dezelfde opbouw. De meeste beginnen bij het plaatsnaambord en als er een gemeentehuis is, komt dat in beeld. ,,Se kamen ien dei te filmjen. Oan it ein fan de dei wie der dan in soarte fan defilee’’, zegt Syds Wiersma van het Fries Film Archief. De filmer liet aan het einde van de dag alle verenigingen uit het dorp en dorpsbewoners die dat wilden, langskomen.

De films tonen ook winkels en bedrijven. Daar moesten de ondernemers dan wel voor betalen. Wie meedeed, mocht in beeld en kreeg instructies. Zo pakken winkeljuffrouwen kaas en andere goederen van de plank en snijden slagers het vlees. Schoolkinderen zingen in de klas of spelen op het schoolplein. In de dorpsfilm van Joure – gefilmd in 1948 en 1949 en de oudste die het FFA in bezit heeft – kijken kinderen recht de lens in. En alsof iemand zegt ‘nu!’, komen ze met hun kruiwagens lachend op de filmer af.

loading

Zeshonderd mensen bij vertoning in Rottevalle

De filmavonden werden doorgaans goed bezocht. In Rottevalle kwamen bijvoorbeeld zeshonderd mensen naar het dorpshuis. Zij stonden vrijwel zeker allemaal op de film. Dat verklaarde ook het succes ervan: als het een beetje kon, moest iedereen in beeld. Adolfs wist uit ervaring dat, wilde een vereniging een volle zaal met publiek, dan moest een dorp minimaal 700 en maximaal 10.000 inwoners tellen. Hembrecht kwam ook zelf de films wel eens toelichten, zoals in 1966 in Damwâld. Toen de ambtenaren op het gemeentehuis in beeld kwamen, zei hij tot groot vermaak van het publiek: ,,Hier zitten veel mensen en door sommigen wordt hard gewerkt.’’

Hembrecht liet mensen voor hun huizen poseren, met of zonder kinderen op de arm. Het zijn stomme films, maar je ziet sommigen zeggen ‘goed’ of ‘hoi’. In 1955 schoot Hembrecht zijn zeshonderdste film in de dorpen Hijum en Finkum. De cineast maakte met zijn manier van filmen een levend prentenboek, constateerde de verslaggeefster van het Vrije Volk die met hem op pad was. Hembrecht had voor deze dag zijn vrouw meegenomen. ,,Mijn man is net de rattenvanger van Hamelen’’, vond ze.

Alle 120 films die het FFA tot nog toe heeft achterhaald, zijn op YouTube te bekijken. De komende tijd komen er meer films beschikbaar van onder meer het Waddengebied, het Koninklijk Friesch Paarden Stamboek, zorg en verpleging en van enkele Friese filmmakers. De speurtocht naar dorpsfilms gaat net zo lang door totdat het FFA ze allemaal heeft, zegt Wiersma. ,,Se bin prachtich en weardefol. Se jouwe meiinoar in geweldich tiidsbyld fan de jierren fyftich en sechstich yn Fryslân.’’

loading

De films zijn te bekijken via Youtube .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Film