Alle lange films van Disney op Disney+? Nee. De twee die in 1946 gemaakt werden niet. Te aanstootgevend, vindt het bedrijf.

Poster van Song of the south

In 1946 het eerste jaar na de oorlog maakte Disney twee films. Beide staan niet op de eigen streamingdienst Disney+, want het concern is er niet trots op.

Het zoeken van controversiële en aanstootgevende zaken in Disneyfilms is bijna traditie. Soms zijn dingen bijzonder vergezocht: als Simba zich in een scène in The lion king op de grond laat vallen, dwarrelt er stof op. In een fractie van een seconde is in die dwarreling – volgens mensen die daar vast heel veel tijd in hebben gestoken – het woord SEX te zien.

Bij de heropening van Disneyland in Los Angeles was er gedoe rond Sneeuwwitje , die, zoals we weten, na een vergiftiging met een appel in een coma is geraakt. Daar komt ze weer uit door de kus van een prins.

Leuk en aardig – maar voor die kus had ze geen toestemming gegeven. Je kunt het opvatten als een soort mond-op-mondbeademing, maar ook (en dat gebeurde afgelopen week) als seksueel geweld. Slecht rolmodel voor jonge meisjes.

Gezond plezier

Het zijn onbenullige voorbeelden. Dat een entertainmentfabriek als Disney, met zijn doelgroep van gezinnen en zijn imago van gezond plezier, daar toch gevoelig voor is bewijst een ander geval. Op de eigen streamingsite Disney+ staan alle legendarische tekenfilms – op één na, uit 1946. Sterker nog, de enige andere film die de studio dat jaar maakte, deels getekend, staat er ook niet op.

Bij Disney was tijdens de oorlog gewoon doorgewerkt, al waren films als Pinocchio (1940), Dumbo (1941) of Bambi (1942) hier in bezet gebied natuurlijk niet te zien. Dat zou voor Nederland nog tot de vroege jaren vijftig duren. In die tijd had Disney ook propagandafilmpjes gemaakt, zoals het curieuze Der Fuehrer’s face , waarin Donald Duck droomt dat hij in nazi-Duitsland werkt.

Uncle Remus en Broer Konijn

In het eerste jaar na de oorlog kwam Disney met Song of the south , over een jongetje op bezoek op de plantage van zijn grootouders, waar hij gefascineerd raakt door de verhalen die Oom Remus hem vertelt.

Voor een groot deel is Song of the south gespeeld, James Baskett zou een Oscar krijgen voor zijn rol als Oom Remus, en het liedje Zip a dee doo dah kreeg eveneens een Oscar. De verhalen zijn getekend, en soms loopt het door elkaar. In Nederland werd hij nagesynchroniseerd tot Melodie van het zuiden , en in die film trad het latere stripfiguur Broer Konijn voor het eerst op.

Maar: huidskleur. Oom Remus is zoals Simon Carmiggelt in 1950 omschreef ‘een oude, filosofische neger’.

Volgens Disneybiograaf Neal Gabler was de film als een antiracistisch gebaar bedoeld, maar zo zag niet iedereen dat. De NAACP, de organisatie die zich met discriminatie bezig houdt, liet al voor de première weten dat de film slavernij zou verheerlijken, en dat Oom Remus de verhouding tussen meester en slaaf romantiseerde. Voor sommige bioscopen werd gedemonstreerd.

En hoewel de film een redelijk succes was, en jaren later dus ook hier te zien was zonder voor ophef te zorgen, is hij toch een lastig geval gebleven. Daarom is hij niet op dvd of bluray, en evenmin op Disney+.

Sex en geweld bij Disney?

Dat de andere Disneyfilm uit 1946, Make mine music , niet op het streamingkanaal staat is raadselachtiger. De film, die net als Fantasia (1940) bestaat losse episodes op basis van muziek, is absoluut niet Disney’s beste, ook al werd hij in Cannes bekroond en was filmer Sergei Eisenstein er verrukt van.

Was Fantasia gebaseerd op klassieke muziek, dit is meer een mengelmoes, met zowel de Andrews Sisters en Benny Goodman als Prokofiev’s Peter en de wolf .

Een recensent van het Algemeen Handelsblad zag hem in Cannes en vond hem toen al vervelend, al noemde hij één onderdeel ,,kostelijk’’, over een zingende walvis die droomt van een optreden in de Metropolitan Opera in New York.

Maar: seks en geweld. In een onderdeel, The Martins and the Coys , staan twee families die in de bergen wonen elkaar naar het leven, op een ballade van The King’s Men. Er is drankmisbruik, er zijn geweren, er vallen doden (ze vliegen als engeltjes naar de hemel). Heel cartoonesk, en iets dat bij Bugs Bunny en andere tekenfilms geen punt zou zijn, maar bij Disney achteraf wel. Dat fragment werd in latere versies al weggelaten.

En de seks zit in All the cats join in , een vloeiend filmpje over jonge jazzliefhebbers ( hepcats , in het jargon van toen), die uit hun bol gaan op de muziek van Benny Goodman. De vrije omgangsvormen en vooral de glimp van een vrouwenlichaam – ze gaat onder de douche – dat was allemaal niet het soort gedrag dat Disney uit wil dragen. Hoe onschuldig ook, het werd al vrij snel gekuist en haalde nu de streamingdienst niet.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Film