Zinvol leven dankzij het Christophorileen

Cover van 'Het gezicht van Sint Christophorileen tot Oldehove', van Tom Harkema

Het Sint Christophorileen verstrekt al eeuwenlang studiebeurzen aan de nazaten van een rijke Leeuwarder koopman. Tom Harkema schreef een boek over deze studenten en hun latere leven.

De steenrijke Leeuwarder koopman Gerrijt van Belcum hoopte op een mooi plekje in de hemel. In de middeleeuwen kon je zoiets bespoedigen met een mooie gift aan de katholieke geestelijkheid. Bij zijn overlijden in 1480 liet hij dan ook een mooie erfenis na, waarvan het ‘vruchtgebruik’ bestemd was voor het levensonderhoud van een priester. Die moest dan wel voor Gerrijts zielenheil bidden.

Toen het katholicisme in 1580 verboden werd in Friesland, wisten enkele nazaten van Gerrijt het Sint Christophorileen om te buigen tot studiefonds voor familieleden. Dat gebeurde op slinkse wijze, want slechts een klein deel van de nazaten kon er gebruik van maken. Door de eeuwen heen leidde dit tot verscheidene ruzies en rechtszaken.

Na veel gedoe werd vorige eeuw een betere regeling getroffen. Iedere nazaat kan tegenwoordig aanspraak maken op een jaarlijkse toelage van 1500 euro uit het fonds, dat inmiddels groot genoeg is om voortdurend ,,veertig tot vijftig’’ studenten zo’n ‘pensie’ te verlenen. Tom Harkema – zelf afstammeling – besloot een boek te wijden aan het leen, dat dit jaar 540 jaar oud is.

Tienduizend

Inmiddels moeten er meer dan tienduizend nazaten zijn, rekent Harkema voor. Daar zitten ook beroemdheden bij, zoals schrijver Geert Mak, politicus Geert Wilders en de actrices Audrey Hepburn en Wieteke van Dort. De meeste nakomelingen maken overigens geen gebruik van het leen. Doorgaans kennen ze hun afkomst namelijk niet.

Vaak ontdekken de rechthebbenden toevallig dat ze recht hebben op een toelage, bijvoorbeeld door hun achternaam of via een krantenartikel. Harkema interviewde twaalf mannen en vrouwen die ervan profiteerden. Hij schetst een breed palet aan karakters en wetenschappelijke richtingen. Zo sprak hij bijvoorbeeld met een docente klassieke talen, verschillende biologen en een jonge psychologe/orthopedagoge.

‘Drive’ als rode draad

Lang niet alle nazaten hebben overigens nog een band met Friesland. Er zit bijvoorbeeld een uit Sneek afkomstige jonge arts bij, die inmiddels is gesetteld in Duitsland. Harkema interviewde ook een Zuid-Afrikaanse nazaat, die het land van zijn voorouders heeft opgezocht, dankzij de studie die hij de met pensie van Van Belcum kon voltooien.

Verschillende geïnterviewden zetten zich op latere leeftijd in als vrijwilliger of hulpverlener, bijvoorbeeld voor jongeren en kwetsbare groepen, constateert Harkema in de interviews. Wie geholpen wordt, is zelf ook geneigd om anderen te helpen, zo blijkt. De rode draad is dan ook dat allen een ‘drive’ hebben ,,om een zinvol leven te willen leiden, van betekenis te willen zijn.’’

Het gezicht van Sint Christophorileen tot Oldehove , Tom Harkema, 93 pagina’s. Het boek is beschikbaar in het Boekhuis in Bolsward.