Nelleke Noordervliet: ,,Als je zo ijdel bent om boeken te willen publiceren, moet je ook de consequenties aanvaarden.’’

De verwoestende werking van de publieke opinie

Nelleke Noordervliet: ,,Als je zo ijdel bent om boeken te willen publiceren, moet je ook de consequenties aanvaarden.’’ FOTO MARCO OKHUIZEN

In de nieuwe roman van Nelleke Noordervliet (74) heeft het gros van de mensen een stevige mening over een boek dat ze niet hebben gelezen. ,,En net als in het echte leven gooit iedereen zijn oordeel op Twitter.’’

D e publieke opinie kan een monster zijn, zegt Nelleke Noordervliet. Een veelkoppig monster dat elke vorm van beleefdheid en schuldbewustheid heeft losgelaten. En op z’n lelijkst is het monster op social media, waar de anonimiteit de mogelijkheid biedt écht alle wellevendheid te laten varen. ,,Mensen roepen er dingen over anderen die ze nooit zouden zeggen als diegene tegenover hen stond’’, zegt de schrijfster.

,,Als je iemand ziet, kun je hem erkennen als mens, maar op social media wend je je tot een gezichtsloze ander. Dat maakt dat je je woede en rancune, de bittere kant van je persoonlijkheid, veel sneller de vrije loop laat.’’ En zo moeten er heel wat mensen leven met de bakken digitale stront die ze dagelijks over zich heen krijgen. Noordervliet: ,,Nu eens is Sylvana Simons de pineut, dan weer Geert Wilders. Iedereen die in het openbaar optreedt, krijgt er zijn deel van.’’

De verwoestende werking van de publieke opinie in het algemeen en social media in het bijzonder is een van de thema’s in haar nieuwe roman, De val van Thomas G.. Noordervliet vertelt het verhaal van uitgever Thomas Geel, die een boek op de markt brengt van een schrijver met controversiële opvattingen over de positie van de vrouw en de gekleurde medemens. Geel beroept zich op de vrijheid van meningsuiting van de auteur en zegt met het boek een bijdrage te willen leveren aan het politieke debat. Dat wordt hem niet in dank afgenomen. De publieke opinie beticht hem van racisme en seksisme en keert zich zo fanatiek tegen hem, dat hij eraan ten onder gaat.

Uw roman gaat voor een groot deel over public shaming . Wat is daarvan het grootste gevaar?

,,De verharding die daardoor optreedt, van rechts tot links. Er is een afrekencultuur ontstaan waarin mensen zodanig worden uitgesloten dat ze bijna geen recht van bestaan meer hebben. Ze worden monddood gemaakt. En dat is hartstikke link, zowel voor het objectief weergeven van nieuws als voor de openheid van het maatschappelijke debat. We zijn steeds meer geneigd ons terug te trekken in onze eigen ideologie en staan niet meer open voor afwijkende meningen.’’

,,Zo werd de chef van de opiniepagina van The New York Times ontslagen omdat hij een stuk had opgenomen van een conservatieve republikein. En zelfs in een academische omgeving krijgen andere geluiden niet altijd een kans. Twee jaar geleden kwam de Canadese psycholoog Jordan Peterson een lezing geven op de Universiteit van Amsterdam, maar diverse faculteiten tekenden daar protest tegen aan vanwege zijn anti-feministische ideeën. Begrijp me goed, ik ben ook geen fan van Petersons opvattingen, maar wel van een open en vrij gesprek met ruimte voor álle meningen.’’

Beter naar elkaars standpunten luisteren dan ze bij voorbaat verwerpen? ,,Verdraagzaamheid is een groot goed. Als je tegen Thierry Baudet bent, werkt het contraproductief hem te negeren en niet in je talkshow uit te nodigen. Om zijn argumenten te verwerpen voordat je ze überhaupt hebt aangehoord. Dat laatste gebeurt met het manuscript dat Thomas Geel uitgeeft: het gros heeft het boek niet eens gelezen en toch wordt het onderwerp van een hoogoplopend conflict. Iedereen gooit zijn oordeel maar meteen op Twitter, zonder uit te zoeken wat er nu eigenlijk aan de hand is – net als in het echte leven. Hoe complex het kan zijn om wél dat gesprek aan te gaan en te proberen nader tot elkaar te komen, dat heb ik in mijn boek aan de orde willen stellen.’’

Witte vrouw

Sinds haar debuut in 1987, Tine of De dalen waar het leven woont , schreef Noordervliet een indrukwekkend oeuvre bij elkaar waarvoor ze in 2018 de Constantijn Huygensprijs kreeg toegekend. Behalve romans, novellen en verhalen omvat haar werk ook essays en columns waarin geschiedenis een belangrijke rol speelt. Zo schreef ze boeken die zich afspelen tegen de achtergrond van de Franse Revolutie, de Tweede Wereldoorlog en slavernij op de Caraïben. Van dat laatste, Pelican Bay , vraagt ze zich af of ze het nu, twintig jaar later, nog steeds had kunnen schrijven. ,,Of zou ik het verwijt krijgen van culturele toe-eigening? Want wie ben ik als witte vrouw om de lezer te vertellen hoe het is om slaaf te zijn?’’

De val van Thomas G. schreef ze vóór het uitbreken van de pandemie. Even was ze bang dat de roman door corona aan actualiteit zou inboeten, maar toen kwam het nieuws van de dood van George Floyd, laaide de discussie over racisme hoog op en werden er standbeelden van slavenhandelaren van hun sokkel getrokken.

Noordervliet begrijpt de emotie waarmee dat gebeurde, maar met die beelden is het net als met de omstreden ideeën in het boek van Geel, zegt ze. In plaats van ze te willen uitwissen, kun je ze beter in context plaatsen. Er informatie over geven, hun plek in de geschiedenis erkennen, laten zien hoe het denken erover is veranderd. Dat vergroot het historische en politieke besef en voorkomt dat kampen lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.

Naarmate je als lezer meer over Thomas Geel te weten komt, krijg je ook meer begrip voor zijn keuze.

,,Als je iemands achtergrond kent, kun je meer compassie hebben. Dan wordt het veel moeilijker hem hard te veroordelen. Daarom is het ook zo belangrijk om oog te hebben voor wat iemand zoal met zich meedraagt. Thomas heeft veel ellendige dingen meegemaakt die hem hebben gevormd tot wie hij is.’’

Door zijn tegenstanders wordt hij weggezet als boomer, iemand die in de ‘naïeve jaren 60’ is blijven hangen. Hoe kijkt u zelf terug op die tijd?

,,Het was een hartstikke leuke, belangrijke periode met hooggestemde idealen over het milieu, gelijkheid en feminisme. Maar we zijn ook vastgelopen. In een eindeloze overlegcultuur, in bureaucratische praatgroepen en antiautoritaire crèches die niet bleken te werken. En zelfs in de nieuw verworven seksuele vrijheid, want die pakte vaak ook anders uit dan wij in ons idealistische hoofd hadden. Regelmatig dacht ik: ja, nu lig ik hier, maar god, wat dóé ik met die vent? Maar ‘nee’ zeggen deed je niet, want je wilde geen burgertut zijn. En trouwens, je was toch aan de pil?’’

Als het om social media gaat, is Noordervliet zelf zeer terughoudend. ,,Ik heb wel een Twitter-account, maar daar kijk ik nooit op. De rottigheid die daar eventueel over mij verschijnt, zie ik niet. Zo bescherm ik mezelf.’’

Slechte recensies laat ze ook het liefst aan zich voorbijgaan. ,,Vreselijk’’, vindt ze die. ,,Met een goeie ben ik heel blij, twee dagen, maar van een slechte ben ik zes weken somber. ‘Stuur ze maar niet meer’, heb ik tegen mijn uitgeverij gezegd, maar er is altijd wel iemand die zegt: erg hè, in de krant. Waarna ik de kritiek alsnog breed uitgemeten krijg.’’ Ze lacht: ,,Tja, je vraagt er uiteindelijk zelf om. Als je zo ijdel bent om boeken te willen publiceren, moet je ook de consequenties aanvaarden.’’

In De val van Thomas G. zegt iemand dat boeken net zoiets zijn als de vélocipède zal worden: een curiositeit uit het verleden. Zou dat erg zijn?

,,Zorgelijk, ja. Onderzoek toont aan dat de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren dramatisch afneemt. Voor het eerst is die slechter dan van leeftijdsgenoten in vergelijkbare landen. Een beetje gecompliceerde samengestelde zin kunnen ze amper nog lezen. Dat is angstaanjagend, want er is een wisselwerking tussen geschreven taal en denken. Als je begrip voor taal achteruitgaat, wordt ook je denken simpeler. Om nuances te kunnen aanbrengen, heb je veel woorden nodig. Heb je die niet tot je beschikking, dan heeft dat gevolgen voor de manier waarop we met elkaar communiceren, elkaar kunnen leren begrijpen. En dat werkt precies die verharding in de hand waar mijn boek over gaat.’’

loading

Titel De val van Thomas G.

Auteur Nelleke Noordervliet

Uitgever Atlas Contact

Prijs 23 euro (320 blz.)

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct