Met de moed der wanhoop maar vastberaden brengen boekhandelaren deze bizarre coronaweken het leesvoer bij de klant aan huis. Hun omzet is gekelderd, maar de drijfveer – mensen aan het lezen krijgen en houden – blijft.

Geen boekenbeurs dit jaar voor boekeninkoper en -verkoper Ronnie Terpstra van boekhandel Van der Velde uit Leeuwarden. Waar hij rond deze tijd doorgaans in een grote hal, stampvol boekhandelaren zit, rondsnuffelend en kletsend, kiezend uit het enorme aanbod, zit hij nu achter zijn computer op zijn kantoortje boven boekhandel Van der Velde of thuis aan de keukentafel te zoomen en te teamsen, te bellen en te mailen met uitgevers. Alles moet alwéér digitaal, net als vorig jaar, met de voorjaarsaanbieding van 2020 en die van afgelopen zomer. Er zit niets anders op. En ach, het went. Het gaat. Het lukt.

Terpstra koopt nu in met een grote slag om de arm. De inkomsten van firma Van der Velde zijn immers fors teruggelopen, de omzet zit nog op 5 tot 10 procent van wat het was, maar de inkoper moet wèl veel geld uitgeven. Het is een vreemde toestand. Alsof je in het duister tast. Alles is theorie. Alles is voorlopig. De winkel van duizend vierkante meter groot is dicht, maar moet wel fris en up-to-date blijven, zodat men los kan zodra het weer mag. Wanneer het papierwerk klaar is, stapt Terpstra, of een van zijn collega’s, vaak nog op de fiets om pakjes rond te brengen, hup, kris-kras de stad door. Zo komt hij nog eens ergens, van het Havankpark in het noorden van de stad tot diep in Zuiderburen. Goed voor lichaam en geest.

Merkwaardig parket

Nederlandse boekhandelaren verkeren in een merkwaardig parket. In België en Duitsland, landen die ook ‘op slot’ zitten, worden boekwinkels tot de essentiële zaken gerekend. Hier niet. Zelfs een afhaalloket, zoals de bibliotheken is toegestaan, zit er niet in. Dat leidt tot vreemde uitwassen, zoals in Gorredijk, waar de plaatselijke supermarkt wèl boeken verkoopt, maar waar de boekhandel dicht moet blijven. Niet echt solidair, oordelen mensen op Facebook over deze kwestie. Iets soortgelijks gebeurt ook in Burgum, vertelt boekverkoopster Anneke Jager van de boekhandel aldaar. De drogist verderop heeft een hele trits kaartenrekken buiten staan, maar Jager mag dat niet. Fijn voor de drogist, maar oneerlijk voor ons, vindt ze.

Directeur Anne Schroën van de Koninklijke Boekverkopersbond, de brancheorganisatie waarbij 1500 boekhandels zijn aangesloten, luidde al in april vorig jaar de noodklok. Ze vreesde toen dat een op de drie boekwinkels het loodje zou leggen. Schroën kwam vorige week opnieuw in actie en schreef een open brief aan het kabinet. Ze wijst op de oneerlijke situatie die is ontstaan tussen online retailers en boekhandels. ‘De verwachting is dat deze ontwikkeling het einde kan inluiden van ons rijke netwerk van boekhandels, uniek in de wereld’, schrijft Schroën. ‘Wellicht denkt u: maar je kunt toch online boeken kopen? Vraag u dan af: is dat hetzelfde als boekverkopers die individueel advies geven en bijdragen aan de bestrijding van leesachterstanden, de aantrekkelijkheid van winkelstraten, de kenniseconomie en de leescultuur? Helpt het debutanten aan publiek? Wat voor land willen we zijn na de lockdown?’

Precies daar maakt ook directeur Ad Peek van Van der Velde, met acht boekhandels in Groningen, Drenthe en Friesland en een (Waanders) in Zwolle, zich zorgen over. Hij heeft 150 mensen in vaste dienst, kan die allemaal binnenboord houden en houdt moed dat hij er na deze crisis nog is, met zijn voltallige personeel, alleen: zijn de binnensteden in het noorden dan nog wel aantrekkelijk? Als winkels en horeca verdwijnen, wie komt dan nog graag in de stadscentra?

Voedsel voor de geest

Verder wil Peek niet kniezen, al gaat het, laten we eerlijk zijn, ‘gewoon hartstikke slecht’. ,,We zien gelukkig dat de gun-factor bij onze klanten echt heel groot is, de webshop doet het best goed, maar daar ga je de boel niet mee redden.’’ Hij vindt het hoe dan ook niet kloppen dat zijn zaken de deuren potdicht moeten houden, terwijl bakkers, kaas- en vishandels open kunnen blijven. ,,We hebben nog geen en-ke-le corona-besmetting onder ons personeel gehad. We passen echt ontzettend goed op, zitten er bovenop bij onze klanten. Zo jammer voor de mensen in het boekenvak, wij zorgen toch voor voedsel voor de geest…’’ Een afhaalloket zou fijn zijn, maar inspanningen van de Boekverkopersbond en het CPNB hebben nog niets opgeleverd.

,,Nee, ik ben niet pessimistisch over de toekomst, we gaan hier doorheen komen, ik houd dit bedrijf overeind, wat er ook gebeurt, en dat kàn ook, zeker met een welwillende houding van de overheid en van de banken. En kijk nou naar onze omzet in juli vorig jaar, toen zaten we op 140 procent! Mensen zijn de schermen zat, die wíllen graag lezen!’’

Peek denkt dat er een nieuwe bewustwording aan het ontstaan is, een bewustwording die wordt gevoed door krachtige landelijke campagnes als #ikleesthuis en #steunjeboekhandel. Literatuur, verhalen, men hunkert ernaar. Vooral de laatste campagne, #steunjeboekhandel, heeft veel vruchten afgeworpen, merkte Anneke Jager in Burgum. ,,Nadat het NOS Journaal er donderdagavond over had bericht, stroomden de bestellingen bij ons binnen. Dit is echt een turbocampagne! En afgelopen maandag zaten we op een ouderwetse omzet.’’ Dat was wel even lekker, na wekenlang op een omzet van 10 tot 20 procent te hebben gezeten.

Omzet webshop verviervoudigd

Aan de campagne #steunjeboekhandel deden meer dan tweehonderd schrijvers mee, onder wie Pieter Waterdrinker, Herman Koch, Jan Terlouw en Ronald Giphart. Zij riepen vorige week hun social media-volgers op om boeken te bestellen via de website van hun lokale boekhandel. Dat werkte onmiddellijk, merkte ook Eduard Kuijt van Libris-boekhandel Binnert Overdiep in Heerenveen. Als hij één pluspunt van de coronacrisis moet noemen, dan is het wel dat de klant zijn webshop inmiddels weet te vinden, want de omzet daarop is verviervoudigd. ,,Mensen raken ervan doordrongen dat wij een alternatief zijn voor of voor amazon. Zij adverteren met ‘snel’ en ‘goedkoop’, maar dat zijn wij ook. Boeken hebben een vaste prijs, het maakt niet uit waar je ze bestelt. En wat je bij ons voor 23 uur aanvraagt, heb je ook de volgende dag in huis.’’

Verder werkt Kuijt, die een team van zestien mensen aan het werk heeft, met verschillende scenario’s. Wat betekent het wanneer we op 9 februari weer open kunnen en wat gebeurt er als dat pas over een maand kan? Tot juni zingt hij het in ieder geval wel uit. Daarna wordt het lastiger. Waar Kuijt van is overtuigd: dat het na het opheffen van de lockdown twee weken ontzettend druk gaat worden in zijn winkel, een drukte die te vergelijken is met die vlak voor kerst. Hij wijst op Frankrijk, daar waren de boekhandels vorig jaar maar liefst drie maanden dicht, maar is de jaaromzet maar met 3 procent gedaald. ,,Het wordt een gekkenhuis straks, een soort bevrijdingsgevoel.’’

loading

In een schriftje

,,We willen onze klanten zó graag vasthouden’’, zegt Jager uit Burgum. Ze hoopt de slag met bol.com te winnen door nog maar eens op het ‘ unique selling point ’ van haar zaak te wijzen: een super service, bezorging aan huis, binnen 24 uur, ruilen zonder bon - een kwestie van vertrouwen. ,,En we komen ook een kleinigheidje, zoals een tijdschrift of kalender bezorgen, helemaal prima!’’

Het voordeel voor boekhandel Burgum is dat de hypotheek bijna is afbetaald en dat de zaak zelfstandig is. Jager en haar partner Franke Atsma namen jaren geleden afscheid van Libris. Alles in eigen hand hebben, stelt ze in staat hun bedrijfskosten laag te houden. Maar het is keihard werken, dat wel, want Jager en Atsma hebben geen webshop en moeten dus iedere transactie handmatig afhandelen. ,,We hebben hier twee computers staan en ’s ochtends werken mijn collega Anja en ik de bestelling af. Zij begint bovenaan de lijst en ik onderaan, en dan werken we naar elkaar toe. We checken de mails, beantwoorden ze, vragen of het een cadeautje is, waar het bezorgd moet worden, bestellen het boek, sturen een rekening en moeten dat allemaal in een schriftje opschrijven. Later checken we of het bedrag is overgemaakt, maar soms doen mensen dat onder een andere naam of klopt het bedrag niet meer omdat mensen fooi geven, dan moeten we echt even puzzelen.’’

Er gaat dus heel wat werk aan vooraf voordat Anneke goed en wel op de fiets kan klimmen en door Burgum rijdt. Maar, zegt ze, wat is de beloning groot als ze aanbelt en er doet een bekende klant open. Elke keer is het weer een klein avontuur. ,,Dan denk ik: oh ben jíj dat! Woon jíj hier? Is dít jouw holletje?’’ Met een zucht: ,,Ergens ben ik ook wel weer dankbaar dat we dit mee mogen maken.’’

Niet Jomanda

Dankbaar, ach, zo zal Ronnie Terpstra het niet uitdrukken. Hij is gewoon blij dat hij bezig kan blijven, al vindt hij het wel een tikje zorgelijk dat zo’n beetje alle uitgevers nu boektitels voor zich uit beginnen te schuiven. Boekhandels blijken toch onmisbaar bij de verkoop van boeken; klanten willen bladeren, een boek even inzien, het vastpakken, door de kaft verleid worden. Dat lukt nu allemaal niet. Dus dan maar even wachten, redeneren de uitgeverijen.

Atlas Contact stelt de nieuwe roman van Adriaan van Dis ( KliFi ) uit, Thomas Rap schuift het boek De Friezen van Flip van Doorn door. Het nieuwe boek van Frank Westerman, De kosmische komedie , uitgegeven bij Querido, zou al in de winkels liggen, maar verschijnt – zoals het nu lijkt – pas op 9 februari. Het is vooral de fictie die wordt uitgesteld. Non-fictie is veelal actueler en verschijnt gewoon, zoals de biografie over Hans van Mierlo en het boek van de Amerikaanse vice-president Kamala Harris. Kuijt: ,,Je merkt dat niet alleen wij, maar nu ook de uitgevers, dus ook de schrijvers en de vertalers de crisis beginnen te voelen. Optredens vervallen, er zijn geen signeersessies.’’

Hoe zal dat straks gaan, als de regels weer losser worden, verschijnt er dan ineens een vloedgolf aan nieuwe titels? Ronnie Terpstra: ,,Ik ben niet de Jomanda van het boekenvak, ik weet ook niet hoe het zal lopen, maar ik weet wel dat ik ongelofelijk veel zin heb in de nieuwe Jan Brokken en in de nieuwe Joris van Casteren. Oh joh, er komt zóveel moois aan, de vraag is alleen – wanneer ?’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Boeken
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct