Zes jaar geleden kwam kunstenaar Ellen Mandemaker in Slappeterp wonen. Ze leerde haar buurman, poterkweker Fokke Fokkema kennen en zijn aardappels. Met die laatste was het liefde op het eerste gezicht.

Elk jaar organiseert Dorpsbelang Slappeterp een expositie in het dorpshuis. Toen kunstenaar Ellen Mandemaker in het dorp kwam wonen, duurde het dan ook niet lang voor zij werd gevraagd. Ze had net een expositie met abstract werk achter de rug en kon die zo in Slappeterp tonen, maar dat had ,,geen relatie met haar nieuwe woonomgeving’’.

Dus koos ze iets nieuws. Van haar buurman, aardappelteler Fokke Fokkema, kreeg ze exemplaren van vijf soorten die hij kweekt: Spunta, Picasso, Lady Rosetta, Cronos en Russet Burbank. En zo begon een project dat al vier jaar duurt.

,,Toen ik de eerste aardappel voor mijn lens zette, was ik op slag verliefd’’, zegt Mandemaker. Elke soort heeft zijn eigen vorm. In haar fotografie draait het vaak om een voorwerp, de essentie ervan en welke kanten je ermee op kunt.

In andere series kneedt Mandemaker figuurtjes van klei en plaatst die in zelfgebouwde ruimtes of een poppenhuis. Op die manier maakt ze illustraties voor bijvoorbeeld de Volkskrant , het Parool en de VPRO-gids .

loading

Aardappel als planeet

In 2016 begon ze aan haar persoonlijk zoektocht naar de aardappel en de wereld daarachter. ,,Ik werk heel associatief.’’ Eerst zette ze de verschillende types in haar studio voor de camera. ,,De aardappel heeft een soort oervorm, en hoe klein ook, zet hem voor een zwarte achtergrond en je hebt ineens een planeet.’’

In een van haar vitrines heeft ze dit idee uitgewerkt. Hier combineert ze een foto van een Lady Rosetta met een krantenartikel over Mars, waarbij er nauwelijks onderscheid is tussen de oppervlakten van beide. Een doorgesneden Spunta lijkt een hemellichaam met dampkring. En zijn sommige uitlopers niet net Marsmannetjes?

Ze deed experimenten. Ze bouwde stapelingen van aardappels of van aardappels met houten blokjes. Eén stapeling Spunta’s kreeg met de juiste lichtinval de uitstraling van een eeuwenoud oermoederbeeld. Exemplaren die ze in haar studio liet liggen, kregen ‘lichtkiemen’. ,,Tot op het laatst perst zo’n knol er nog een kiempje uit.’’ Een oerknol met oerkracht.

Pieper in bad

Ondanks zichzelf zag ze allerlei personages in de piepers. ,,Ik wilde er niet steeds mannetjes in zien, maar als ik het zelf niet deed dan deed een ander het wel.’’ Van de weeromstuit zette ze een Lady Claire in een roze poppenhuisbad, en nam ze een Picasso met een chagrijnige blik mee naar het Picasso Museum in Parijs.

loading

Ze maakte bovendien een serie over ‘Jacky, a potential next generation variety’, zoals dat in vaktermen heet. ,,Ik vond Jacky op de rassenshow van Agrico. Zij is een nieuwkomer en moet zich nog bewijzen om daadwerkelijk op de markt te komen.’’

Bij Fokkema zag ze hoe stoere piepers als willoze slachtoffers op de lopende band hobbelden, en hoe de ‘verworpenen’ achter de schuur belandden op een grijzige bult kleiresten. Daaruit raapte ze zogenoemde doorwas op, aardappels waar een tweede knol aan is vastgegroeid, waarmee ze onverkoopbaar zijn. Het leverde haar een nieuwe serie portretten op.

loading

Met een vrijwilliger van het Fries Landbouwmuseum dook ze in het archief en haalde er specifiek gereedschap uit, en studies naar aardappelziekten. Ze maakte reportages in Fokkema’s schuur, die qua bouw en inrichting in de loop der jaren was meegegroeid met nieuwe ontwikkelingen. ,,Het is geen strakke ruimte, maar een plek waar steeds iets bij is gekomen.’’ En ze fotografeerde de setting in haar studio, compleet met de kleurrijke achtergronden en statieven.

loading

Patatas of papas

Met medewerking van Agrico reisde ze naar Kenia, waar ze de bestemming van de poters registreerde en zich liet overweldigen door een compleet andere wereld, waarin de aardappel hier belandde. Ze zou nog wel graag naar Peru willen, de bakermat van de aardappels. ,,Daar kennen ze duizenden varianten, en heeft de aardappel in sommige regio’s een bijna goddelijke status.’’

Mandemaker studeerde af aan de Rietveld Academie met zelfportretten. ,,Soms denk ik, dat doe ik nog steeds, maar dan geprojecteerd op de aardappel.’’ In eerste instantie leek het onbeduidend, maar halverwege het project kwam ze erachter dat aardappels in het Spaans patatas of papas heten. ,,Ik ben opgegroeid zonder vader.’’ Die papa, gecombineerd met Moeder Aarde... ,,Dat valt dan toch samen.’’

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Beeldende kunst
Musea
Fotoserie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct