Ode aan Lode en afscheid ineen

Verfdoos. Foto Marjo Vonderman

Met de expositie Ode aan Lode nemen Henk en Aleida Dillerop afscheid van Galerie Westerkade. Ze sluiten de deuren en verhuizen naar Snakkerburen.

Het is 25 jaar geleden dat Lode Pemmelaar met Anne Post Toe Slooten de Stichting Kunstpromotie Leeuwarden oprichtte. Reden om een ode te brengen aan Pemmelaar. En daar doen verschillende partijen aan mee, onder wie initiatiefnemer Henk Dillerop (nu voorzitter van die stichting) van Galerie Westerkade.

Eerder dit jaar reageerden verschillende kunstverzamelaars op een oproep in deze krant. Zij lieten weten nog werk van Pemmelaar (1942-1997) te hebben en stonden dat af voor de expositie die de komende weekeinden te zien is in Galerie Westerkade. Hieronder een heel vroeg schilderij van een zwemster uit 1965, maar ook een rode doos en een groot doek met vlakgommen.

Behalve acht originele Lode’s, is er werk te zien van Happy van der Heide, Jan Adamse, Wim Reimert, Jenny Piso, Aukje Reitsma, Dolly Leemans, Jelle Zijlstra en Evelyne Korfage die zich door Pemmelaar hebben laten inspireren. Piso maakte - in navolging van de geschilderde luchtenveloppen - collages met blauwe enveloppen van de Belastingdienst. Van der Heide vlocht visleer, zoals Pemmelaar gevlochten stroken papier schilderde, en Korfage haalde inspiratie uit zijn striptekeningen.

Pemmelaar kwam na zijn academietijd in 1971 vanuit Rotterdam naar Waaxens en later Wommels. In die tijd kwamen meer kunstenaars uit de Randstad naar Friesland waar ze vrijheid, ruimte en goedkope huisvesting vonden.

Hij werd vooral bekend met zijn schilderijen en zeefdrukken van dozen, vlakgum, potloden en enveloppen. Al die gewone dingen werden opeens anders als je ze in het platte vlak schilderde. ,,Die vervreemding van het meest nabije, die neiging om de dingen zich los te laten zingen van hun vertrouwde betekenis, was in feite veel kenmerkender voor zijn werk dan zijn wonderlijke fascinatie voor het gewone voorwerp. In die zin is hij misschien wel meer schatplichtig aan René Magritte met zijn pijp die geen pijp was, dan aan Andy Warhol met zijn soepblikken en Brillodozen’’, schreef Huub Mous in een boek dat in 2000 verscheen bij een tentoonstelling in het Fries Museum.

,,Het is primair een zoektocht geweest naar de grens van de diepte op de rand van het vlak’’, aldus Mous. Met subtiele kleurverschillen in strakke vlakken en vlakjes riep Pemmelaar diepte op, die er niet is. ,,Wat je ziet blijft altijd een illusie. (...) Het is een puur mentale sensatie die het brein toevoegt aan wat het oog registreert.’’

De voorkeur voor voorwerpen uit de bureaula had alles te maken met zijn jeugd. Zijn vader was bankmedewerker en beschikte over een arsenaal aan kantoorbenodigdheden. Als jongen had Lode al ,,een vloeilegger en bureau-agenda’’, valt terug te lezen in zijn laatste aantekeningen. ,, Mijn vader ontving jaarlijks stapels van die dingen rond de jaarwisseling. Ik schreef er mijn dagboeken in, die ik helaas heb verbrand. Daarin moet mijn ongelukkige schooljeugd min of meer te lezen zijn geweest.’’

Als puber begon hij ook met een handtekeningenverzameling van bekende kunstenaars. Maar waar andere jongeren na enige jaren stoppen met zo’n hobby, ging Pemmelaar zijn leven lang door. Hij schreef kunstenaars een verzoek en als hij antwoord ontving bewaarde hij dat systematisch: de envelop, een kaart en een foto van een kunstwerk van de betrokkene. Op de expositie is hiervan de bijdrage van Keith Haring te zien, die schrijft: ,,Is this about right?’’

In zijn latere werk vond hij motieven in zijn eigen woonomgeving, die hij weergaf ,,als verstilde oases van leegte’’, zo schreef Mous. ,,Niet alleen in boekenkasten, maar ook in de kleine stillevens van garenklosjes en parfumflesjes. En tenslotte, in die kale ramen met wolkenluchten, die als beeld geheel samenvallen met het doek.’’

Als onderdeel van het jubileumprogramma verschijnt er opnieuw een boek met korte verhalen, interviews en foto’s over de jubilerende stichting ,,met nadruk op het leven van Lode’’, aldus Dillerop. Onder de noemer Skoft richten kunstenaars van kunstwinkel Ogenblik aan de Tweebaksmarkt een hoek in met werk geïnspireerd op Lode (t/m 28 nov). Onder leiding van Marien Buijs maken kinderen kunst die wordt getoond in een raamexpositie in Kleine Kerkstraat 5 (11 t/m 29 nov). ,,Fryslân Foto heeft plannen voor een fotowedstrijd, Stoereloer doet mee, en in maart volgend jaar haken de kunstenaars van de Haniasteeg aan.’’

De feestelijkheden zouden beginnen tijdens de provinciale Verhalenavond op 6 november, maar omdat die niet doorgaat was dit evenement omgebouwd tot een avond in theater De Bres getiteld Het Lode Virus . Die avond is een paar weken verschoven. Maar de exposities gaan wel door. Die in Galerie Westerkade is open op 7, 8, 14 en 15 november. Het is de laatste expositie voor Henk en Aleida Dillerop. Zij vielen ,,op 23 juli’’ voor een huis in Snakkerburen en hebben hun huidige woonhuis/galerie verkocht. ,,Dit is wel een prachtige afsluiting’’, vinden ze. Hoewel ze zich voornemen eerst te verhuizen en hun nieuwe omgeving te leren kennen, beloven ze: ,,De kunst en cultuur is na de sluiting van deze galerie nog niet van ons af.’’

Leeuwarden - Galerie Westerkade: Westerkade 7, za en zo 11-17 u, t/m 15 nov, www.kunstpromotieleeuwarden.nl