Autodidact Marten Groenhof (1925-1978) van It Heidenskip maakte vijfhonderd schilderijen van boerderijen, landschappen en schepen. Een deel van zijn werken is na een uitgebreide speurtocht geboekstaafd.

Hij stond te boek als boer, zo vertelde hij in 1964 tegen een journalist, maar het hart van Marten Groenhof uit It Heidenskip ging sneller kloppen voor het schilderen. Zo’n vijfhonderd schilderijen en aquarellen heeft hij gemaakt. Tenminste, dat staat in het schriftje dat later werd aangetroffen.

,,Dat hy sa’n soad skilderijen makke hat, wist ik net’’, zegt uitgever Hille Faber uit Workum. Veel werk kwam na een oproep van uitgeverij DeRyp tevoorschijn. De doeken werden eind augustus tijdens twee toogdagen door kunstschilder Bouke Hobma op kwaliteit beoordeeld, terwijl Jan Tijsma er foto’s van maakte. ,,Groenhof wie yn dizze omkriten in bekende figuer. No’t bliken dien hat dat er safolle moai wurk makke hat, moast der wol in boek komme’’, zegt Faber. In december verscheen: Marten Groenhof. Boer/skilder yn It Heidenskip met een aantal van zijn mooiste werken en een korte biografie over de boer en zijn vrouw Itte.

Groenhof was autodidact. Op de lagere school had zijn meester al gezien dat de kleine Marten een tekentalent was. Maar wie kon er indertijd nou leven van kunst? Hij moest naar de landbouwschool.

loading

Kleine melkveehouderij

De kost verdienden hij en zijn vrouw Itte (1931-2018) later met hun kleine melkveehouderij aan de Heidenskipsterdyk. Dat boerespultsje hadden ze in 1955 overgenomen van Siebe en Tine van der Wal, Itte’s pake en beppe. Ambities om de boerderij uit te breiden, hebben ze nooit gehad. Ze hielden het bij de zeven koeien, een koppel schapen en de paarden die ze gebruikten voor het werk. ,,Se wienen tefreden mei itjinge dat se hienen en oersjen koenen’’, schrijft Jan Pieter Dijkstra Hzn.

Marten Groenhof maakte liever tijd vrij om erop uit te trekken. Als het kon, ging hij met potlood en schetsboek – en later met de fotocamera – op pad. Hij legde vast wat hij zag: een landschap, een meer, paarden voor de kar, boerderijen, beladen tjalken en bewolkte luchten. Hij werkte de schetsen uit in zijn ‘atelier’, een houten hokje met grote ramen dat hij had gebouwd achter het bûthús. En terwijl Itte dan overdag het werk op de boerderij deed en ook ’s avonds de koeien molk, was Marten in de weer met verf en penseel.

loading

,,Marten syn sketsen en tekeningen tsjûgje fan in skerp waarnimmen en in markant each foar detail’’, constateert Dijkstra. Over het algemeen werkte hij zijn composities op het doek uit, met een gedetailleerde tekening als ondergrond. Dijkstra: ,,Syn kleuren dogge natuerlik oan en wurde mei in ympresjonistyske toets oanbrocht. Syn selsportret, flot en mei grandeur skildere, is ien fan de moaiste skilderijen.’’ De onderwerpen roepen nostalgische gevoelens op. In ieder geval bij Dijkstra: ,,Tagelyk wit er yn dy hast ûnmjitbere fierten in gefoel fan smûkens fan de lytse mienskippen op te roppen, dy’t dêr sa’t it liket earne delsaaid binne fan in hegere macht.’’

Stel dat hij naar een kunstacademie was gegaan? Groenhof besloot een poging te wagen om zijn kunst naar een hoger plan te tillen. De schriftelijke cursus die hij op enig moment volgde bij een Belgisch instituut voor kunsten, moest hij noodgedwongen staken. Het lukte hem niet de opdrachten op tijd af te krijgen en in te sturen. Zelfs niet als Itte af en toe bijspringt en delen van het werk inkleurt.

De schilderende boer had nog een liefhebberij: varen. Jarenlang tufte hij met Otte Feenstra op diens beurtschip De Eendracht van It Heiden-skip naar Sneek. Eerst brachten de mannen vee naar de veemarkt. Later, toen het veetransport via de weg werd gedaan, bleven ze toch op en neer varen. Ze haalden in Sneek meel voor de plaatselijke bakker, hout voor de timmerman en diervoer voor enkele boeren. Tot 1977 voeren Feenstra en zijn helper Groenhof één keer in de week op en neer naar de stad, maar dan besluit Feenstra toch te stoppen bij gebrek aan klandizie.

loading

loading

Tjotter

Groenhof hield ook van zeilen en bouwde zelfs een tjotter. Met de Avontûr zou hij later de Sneekweek winnen. Itte verzorgde de versieringen aan boord en beschilderde onder andere de roerklik op het helmhout. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Groenhof graag schepen op het doek zette. Het verzoek om de veertien skûtsjes van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen te schilderen, greep hij met beide handen aan. Echter, hij moest die klus na vier skûtsjes staken. Zijn gezondheid liet het niet meer toe. In 1978 overlijdt Groenhof op 53-jarige leeftijd aan de gevolgen van een ernstige maagaandoening.

Itte boerde alleen verder. De werken van Marten bewaarde ze in een oude bedstee op zolder. In 2018 sterft de boerin. Ze wordt aangetroffen in de stal, tussen haar shetlandpony’s. ,,Sy wie in eigensinnich minske mei in grut plichtsbesef. Itte rûn altyd yn in blauwe oerstrûper’’, herinnert Faber zich. En ook opmerkelijk, de strontbult bij de boerderij: ,,Dy lei der wier altyd kreas by, net in strieke oerdwers. Sy wiene beiden bysûndere minsken’’, vindt Faber. ,,Beskieden en hurde wrotters.’’

loading

Achteraf blijkt dat Marten Groenhof niet alleen nauwgezet schilderde – Faber: ,,Hy sette net in rútsje ferkeard.’’ – ook documenteerde hij alle opdrachten. In november vorig jaar werden in het atelier diverse notitieboekjes gevonden. Ook hield hij bij wat zijn werken opbrachten: de inkomsten waren 46.885 gulden, aan de materialen was hij 12.127,73 gulden kwijt. Zijn artistieke nalatenschap vanaf 1959, het moment dat hij begon te schilderen, tot zijn overlijden in 1978 omvat 522 werken – daarvan is ook een deel bij Friese emigranten in Amerika en Canada beland. Faber: ,,Wy ha eins mar in lyts bytsje sjoen fan wat Groenhof makke hat. Ik bin benijd nei al dat oare wurk.”

loading

Titel Marten Groenhof. Boer/skilder yn It Heidenskip

Uitgeverij DeRyp

Prijs 20 euro (76 pagina’s)

loading

loading

loading

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Beeldende kunst
Fotoserie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct