Vlieland, Sjoerd Huizinga.

Het raadsel Sjoerd Huizinga

Vlieland, Sjoerd Huizinga.

Sjoerd Huizinga was lid van de Friese groep expressionisten Yn ‘e Line. ‘Een man van horen zeggen’, aldus journalist Dirk van Ginkel, die zich in zijn leven verdiepte. Hij spoorde niet alleen vijftig nieuwe werken op, maar wist ook dat tot nu toe onbekende leven in te kleuren.

In 2018 besteedt Museum Drachten aandacht aan de schildersgroep Yn ‘e Line, net als De Ploeg in Groningen - maar minder bekend - exponenten van het expressionisme. De expositie Fries expressionisme: Not afraid of the new besteedt voor het eerst op museaal niveau aandacht aan de hele groep van vijf schilders. Dat mocht ook wel: een eerdere groepstentoonstelling was in 1995 in Burgum en er was slechts mondjesmaat aandacht geweest voor individuele vijf leden van de groep. De bekendste zijn Jan Frearks van der Bij, Pier Feddema en Klaas Koopmans. De twee minder opvallende leden zijn Sjoerd Huizinga en Jaap Rusticus.

Dirk van Ginkel zal voor deze krant een artikel schrijven over de tentoonstelling. Hij vraagt directeur Paulo Martina wat ‘de vondst van deze expositie’ is. ,,Dat is ongetwijfeld Sjoerd Huizinga, aldus Martina. Maar hij wist niks. ‘Er is niks’, zei hij.’’ Wat Martina weet, heeft hij van galeriehouder Jan Reinder Adema, die de nalatenschap van Huizinga op het spoor is gekomen. Zo komen Van Ginkel en Adema met elkaar in contact.

Adema heeft in 2014 via via de schoondochter van Huizinga leren kennen. Ze is een vrouw op leeftijd. Haar man, Sjoerds zoon Joop, is dan al overleden. Adema: ,,Haar schoonvader, hij was een in zichzelf gekeerde, bescheiden man. Zijn zoon werkte in de jaren zestig enige tijd in Suriname, daar is Sjoerd op bezoek geweest. Hij stond op straat te schilderen en dreigde een opstopping te veroorzaken. Een passerende agent ging het verkeer regelen, zodat hij door kon gaan met werken.’’

loading

Bruikleen

Van de schoondochter krijgt Adema de nalatenschap van Sjoerd in beheer. ,,Ik heb het eerst aan Museum Drachten aangeboden, omdat die het meest van de Yn ‘e Line-schilders heeft.’’ Paulo Martina wil alles wel hebben, Huizinga is de ontbrekende kunstenaar in zijn collectie, maar het museum heeft daarvoor onvoldoende budget. Via de Ottema Kingma Stichting kan toch een aantal bijzondere werken worden verworven, die in bruikleen aan het museum zijn gegeven. Adema koopt zelf een en ander, en de rest biedt hij in zijn galerie te koop aan.

Hij stelt zelf in 2015 een expositie met werk van Huizinga samen, en sluit in 2018 - in het kader van LF2018 - ook aan bij de tentoonstelling in Museum Drachten. En dan stapt journalist Van Ginkel binnen. Beide mannen delen hun fascinatie voor de onbekende Sjoerd Huizinga (1898-1972). Ze besluiten zich in hem te verdiepen. ,,Zonder opdrachtgever, zonder budget...’’ Van Ginkel zit ‘s avonds op de bank en denkt: waar ben ik aan begonnen?

Hij mailt ‘s avonds laat nog een vriend in Rotterdam. De volgende ochtend om half acht gaat de telefoon. Dat kan goed en slecht nieuws zijn, schiet door zijn hoofd. Het blijkt goed nieuws. De vriend belt terug met de mededeling: ,,Ik kende die Huizinga! Mijn vader kende hem, en ik ben opgegroeid in een huis waar vier Huizinga’s hingen!!’’ Van Ginkel springt een gat in de lucht. Niet alleen heeft hij hier zijn eerste verhaal te pakken, ook is hij vier nieuwe werken op het spoor. ,,Vanaf dat moment had ik er vertrouwen in.’’

loading

Huisschilder

Na oproepen in zijn galerij, in Museum Drachten, de Leeuwarder Courant en lokale kranten lopen de verhalen over Huizinga binnen. ,,Hij was huisschilder in Buitenpost, net als zijn vader. Hij trouwde in 1926 met Gerritje Sevenster, dochter van een rijke boer. Ze krijgen een dochtertje, Rennie, maar negen maanden later stierf Gerritje aan tuberculose.’’ Huizinga verhuisde terug naar het ouderlijk huis en blijft daar tot kort voor zijn ouders in 1937 naar de Julianalaan verhuizen.

Hij trouwt dan verpleegkundige Janke Oosterbrug, ook een boerendochter. Samen krijgen ze een zoon, Joop. Na de oorlog, in 1947, verhuisden ze naar Haren, bij Groningen. Of dat was omdat zijn vrouw daar in het ziekenhuis werkte, weet de schrijver niet. ,,Het kan ook te maken hebben gehad met de lessen die hij volgde bij Herman Dijkstra.’’

In Haren kwam hij in aanraking met werk van De Ploeg. Hij ging daarbij zelf ook schilderen bij Blauwborgje, dé gezamenlijke plek van leden van De Ploeg. ,,Eén werk was volgens mij Blauwborgje ’’, vertelt Adema. Bij het museum in Drachten zijn ze er niet helemaal zeker van, dus ze durven het werk in 2018 niet zo te betitelen. Maar als Adema het laat zien aan Han Steenbruggen, directeur van Museum Belvédère en Ploeg-kenner, zegt die ook meteen: ‘Dat is Blauwborgje ’.

Huizinga bezocht Yn ‘e Line-bijeenkomsten tot in de jaren zestig. De groep kwam maandelijks bijeen en besprak dan elkaars werk. Kees Feddema, de zoon van Pier, mag als jongen wel mee naar de bijeenkomsten. Van Ginkel: ,,Hij denkt dat Huizinga daar wel terneergeslagen vandaan kwam. Ze vonden zijn werk van vakanties in België en Frankrijk maar niks. Dat was geen Friesland. En ‘zo ging dat toch niet met perspectief’, kreeg hij te horen als hij experimenteerde.’’

Feddema heeft zich vaak afgevraagd: hoe kan het toch dat iemand die niet gelovig is en die niet naar de kerk gaat, toch veel menselijker en socialer is dan de mensen die dat wel doen?

loading

Allesomvattend

Naast de verhalen van familie en vrienden die Huizinga hebben gekend, heeft hij kenners Gosse Postma, Sita Geerling en Rudy Hodel gevraagd het werk van Huizinga te beoordelen. Zij komen tot de conclusie dat de schilder voortdurend van alles probeerde. In compositie, in perspectief, in techniek... Hodel: ,,Zijn blik op de wereld is allesomvattend, (...) Hij was de anderen van Yn ‘e Line jaren vooruit.’’

Huizinga heeft zijn werk maar spaarzaam gedateerd. Het is daarom moeilijk zijn werk in een chronologie te plaatsen. ,,We hebben daarom op onderwerp ingedeeld’’, vertelt Van Ginkel. Hij spreekt tientallen mensen en ontdekt veel nog onbekend werk. Dat leidt tot een boek ( Sjoerd Huizinga, De avonturier van Yn ‘e line ) en de nieuwe expositie in Museum Drachten.

Ook Adema heeft weer een tentoonstelling aan hem gewijd, aangevuld met werk van Jaap Rusticus, eveneens uit Buitenpost. De oproep om informatie betrof ook deze schilder. Net zo bescheiden en ‘vergeten’ als Huizinga. Hij wordt hun volgende onderwerp.

Drachten - Museum Drachten: De grote onbekende van Yn ‘e Line , Museumplein 2, do t/m zo 11-17 u, t/m 18 okt, www.museumdrachten.nl
Damwâld - Galerie Jan Reinder Adema: Haadwei 43, vr en za 13-17 u, 5 t/m 27 juni, www.janreinderadema.nl


loading
 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct