Voor een belangrijk deel is de expositie shifting patterns of light van de Leeuwarder kunstenaar Walter Baas de weergave van een jaar lang lockdown. Sombere en zonnige dagen liepen allemaal in elkaar over.

De Japanse kunstenaar On Kawara begon op 4 januari 1966 aan de serie Today . Bijna elke ochtend begon hij een schilderij met in witte letters de bewuste datum van die dag. Hij hanteerde een aantal regels. Als het schilderij om middernacht niet klaar was, werd het vernietigd. Bij ieder schilderij bewaarde hij een krantenkop over een actueel onderwerp van die dag. En hij gebruikte de taal en datumnotitie die gebruikelijk was in het land waar hij op dat moment was. Bijvoorbeeld JUNE19,1967 of 27OTT.1990.

In totaal maakte hij ruim drieduizend datumschilderijen in meer dan honderd verschillende steden. Kawara (24 dec 1932, 29771 days) hield in een honderdjarige kalender bij wanneer en waar hij de schilderijen maakte, wat het formaat was, inclusief een likje van de verf (altijd met de hand gemixt uit grijs, rood en blauw). Omdat hij ze netjes wilde opslaan, maakte hij er allemaal gelijke grijze dozen bij, die hij van binnen bekleedde met een krantenknipsel van de bewuste dag.

Zes jaar geleden zag ik enkele van deze werken in expositieruimte Dia Beacon bij New York . Niet relevant, maar leuk voor mij, was dat er twee hingen met mijn verjaardag. Walter Baas is een bewonderaar van On Kawara. En op zijn eigen wijze probeert hij de tijd en het verstrijken daarvan vast te leggen.

Camera lucida

Na zijn afstuderen aan kunstacademie Minerva in Groningen ging Baas steeds figuratiever werken, en hij verruilde olieverf voor aquarel. Via het werk van de negentiende-eeuwse Engelse schilder John Sell Cotman kwam hij op het spoor van een camera lucida. ,,Dit is een uitvinding van William Wollaston, gepatenteerd in 1806-1807. Het was mijn eerste internetaankoop ooit, in 2003.’’ Door het vierzijdige prisma van deze camera ziet hij zowel een voorwerp voor hem als zijn hand op het papier, en kan hij een exacte weergave tekenen van wat voor hem staat.

Spelend met zijn camera lucida, tekende hij zijn eigen onaffe werk na. Terwijl hij hiermee bezig was, viel zijn oog op de lichtval in zijn atelier en wist hij ‘dit is het, dit wordt mijn focus’. Vanaf 2004 legt hij dit onderwerp vast in steeds verschillende technieken.

Eerst werkte hij in aquarel. Omdat je met deze techniek het wit niet schildert maar juist uitspaart, schilderde hij in negatief op sheets, waarna hij het resultaat in de computer omkeerde en printte. ,,In olieverf kun je nog corrigeren, maar met transparante aquarel niet. Tegelijk heb ik die transparantie nodig om het verstrijken van de tijd te verbeelden.’’ In 2009 bouwde hij in het kerkje waar toen Voorheen De Gemeente (VHDG) was gehuisvest, een installatie geïnspireerd op een Russische film .

Watervermengbare olieverf op linoleum

Sinds enkele jaren werkt hij met watervermengbare olieverf op linoleum. Die heel gladde ondergrond stelt hem in staat heel strak te werken. De pigmentdeeltjes in de dunne verf verzamelen zich in de randjes, die daardoor net iets dikker of helderder van kleur zijn. Waar hij in aquarel nog voorwerpen een rol liet spelen, doet hij dat in deze nieuwste methode niet. Hij beperkt zich tot de lichtvlekken op de vloer en de muur. Daarbij verplaatst hij zijn werktafel volgens tussen vooraf vastgestelde start, tussenstations en eindpunt.

Het linoleum plakt hij op watervast mdf en freest dit op de randen enigszins uit, zodat het werk iets van de wand naar voren komt. Hij combineert sommige tot dip- en triptieken. Zo hangt op de expositie in melklokaal het drieluik August, July & Juno . Met in totaal 144 schildermomenten, verdeeld over 12 dagen. Het relatief rustige Heyboers onschuld laat maar 5 momenten zien. Maar voor Slot daarentegen was hij 45 keer aan het werk tussen 15 december 2020 en 2 maart van dit jaar, van de start van de tweede lockdown tot de eerste versoepeling. Soms schildert hij bijna twintig momenten op één dag, soms slechts één keer in enkele dagen, afhankelijk van het weer.

Het werk is klaar als het hem zelf verrast. Soms is dat al na drie sessies, soms pas na tientallen. In zijn achterhoofd dankt hij zijn Japanse collega voor diens inspiratie. Het donkere werk 1461 days is aan hem opgedragen, geschilderd op de dag van Kawara’s overlijden (10 juli 2014) maar dan vier jaar later, en draagt als ondertitel: a homage to the early drawings of On Kawara . In de tweede bovenruimte van melklokaal (ROOM) draait een loop , die filmisch uitleg geeft over zijn werkwijze. Baas werkte hieraan op de dag dat Kawara overleed, zo hoorde hij later. ,,Dat is wat deze video en mijn schilderijen met elkaar verbindt.’’ En vandaar de titel 29771.

Heerenveen - melklokaal: vr en zo 13-17 u (op afspraak), t/m 11 april, www.walterbaas.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct