Verhalenavond: 'Less is echt more! Kies, en vertel daar rustig over'

FOTO VERHALENAVOND.NL

Overal in Friesland klinken vrijdagavond verhalen; over het lossen van het startschot voor een schaatswedstrijd in Thialf tot aan het belang van erotische poëzie in Makkum, over grafstenen op Schiermonnikoog tot aan de bedrijfsgeschiedenis van de familie Weidenaar uit Niawier en sprookjes in het Dokkums. Maar een verhaal echt goed vertellen, is nog een hele kunst. Een verhaal is geen lezing. Een verhaal is geen spreekbeurt.

T heatermaakster Janneke de Haan voorzag verhalenvertellers in Friese musea de afgelopen maanden van verteltips. ,,Maak het persóónlijk!’’, zegt zij. ,,Ik vraag mensen altijd waarom ze een bepaald verhaal willen vertellen. Als ze daar op antwoorden, wordt het verhaal vaak meteen interessanter.’’ Minder feiten en jaartallen dus - en meer emotie. ,,Ik wil weten wat het verhaal met je doet. Fantaseren mag echt: een goed verhaal is niet hetzelfde als goede geschiedschrijving.’’

Een overdaad aan weetjes leidt af. Durf te kiezen, zegt De Haan. ,,Less is echt more! Kies, en vertel daar rustig over.’’ Blijf niet in algemeenheden hangen, maar maak het specifiek. Hoe specifieker hoe beter.

Een heel belangrijke tip voor vrijdagavond: HOU HET KORT. Niets zo erg als een verhaal dat maar voortkabbelt. Bondig en compact moet het zijn, met een duidelijke kop en staart. Kort en krachtig dus. ,,Beginnende vertellers hebben het niet altijd door, maar je publiek zit echt niet te wachten op een lang verhaal.’’

,,En vergeet niet om contact met je publiek te maken! Maak het interactief. Je kunt bijvoorbeeld met een vraag beginnen’’, zegt de theatermaakster. Ze noemt als voorbeeld de vrouw die over haar wereldreis gaat vertellen. Die begint nu met de vraag: ‘Houdt u eigenlijk van reizen?’,,Nou, dan zit je publiek er meteen middenin!’’

ARRIVA - De Stadskas met dichter Ingmar Heytze, Oldehoofsterkerkhof, Leeuwarden

In 2018 was Arriva hoofdsponsor van Culturele Hoofdstad. Het vervoersbedrijf heeft de smaak kennelijk te pakken. Het afgelopen jaar ging Arriva partnerschappen aan met stadsschouwburg De Harmonie en met het Fries Museum. Nu doet het bedrijf ook actief mee aan de Verhalenavond en wel in de persoon van de Utrechtse dichter Ingmar Heytze, die een ‘vervoersgedicht’ dat hij speciaal voor Arriva schreef, voordraagt in de Stadskas op het Oldehoofsterkerkhof.

Op de plek waar de stadsbussen dag in, dag uit langsrijden, bezingt Heytze morgenavond het reizen door het Friese landschap: ‘ Reizen is begrijpen, dat er twee, misschien drie plaatsen zijn om je te bevinden/ Thuis waar je wilt zijn en onderweg door dit landschap dat steeds leger wordt en mooier ’. Hij gaat dit in de Stadskas doen terwijl er op de achtergrond een korte, muzikale ‘road movie’ meedraait.

De dichter schreef Bewegen door Fryslân al eerder, in december 2012, toen Arriva de concessie voor Noord- en Zuidwest-Fryslân en Schiermonnikoog kreeg. Hij droeg het ook al eens in Limburg voor. Door de muziek en videobeelden krijgt het lof- en reisgedicht een nieuwe lading, belooft Harm Geels, programmamanager corporate communicatie van Arriva.

FRANS WOLTRING: Naar Parijs, 1967 - Leeuwarden, Emmakade 97

Ineens waren ze op weg naar Parijs, acht jongens en hun leraar Frans. In 1967 studeerde Frans Woltring aan een klein seminarie bij Heemstede. Met zeven medeleerlingen uit de vijfde klas had hij bedacht dat het leuk zou zijn om samen met hun leraar Frans naar Parijs te gaan. Die ging daar elke zomer naartoe, om in de kerk Saint Pierre op het Île Saint-Denis, een piepklein eilandje in de Seine, de pastoor twee weken te vervangen. De gymnasiasten huurden een VW-busje en de leraar Frans kroop achter het stuur. De jongens sliepen die week op het toneelpodium in het parochiehuis. Ze dwaalden door de stad, zagen de oude Parijse voedselhallen, aten bouillabaisse en raakten verzeild in een deftig avondmaal in een kasteel.

Woltring zat vorig jaar, tijdens de eerste editie van de Verhalenavond, te genieten van wat hij hoorde en begon na afloop over zijn eigen Franse vakantie te vertellen. Omstanders vonden het zo leuk, dat ze hem maanden ‘de volgende keer zelf mee te doen’. Bij deze dus. ,,Ik ga nog wel wat dingen op papier zetten, maar het moet ook een beetje à l’improviste gaan’’, aldus de verteller. Zijn dochter, die studeert voor patissier, maakt voor de gelegenheid speciale Volkswagenkoekjes. Zolang de voorraad strekt.

SJAAK SMEDING: Historie van Smeding Groenten en Fruit - De Opfaart 1, St Annaparochie

Op een muur in het kantoor van Smeding Groenten en Fruit prijkt een 100 meter lange tijdlijn. Wanneer potentiële klanten of gasten zich aandienen, neemt directeur Sjaak Smeding ze mee voor een wandelingetje langs de muur. Dan vertelt hij over de rijke geschiedenis van zijn bedrijf, dat in 1934 begon. Rients Smeding kocht groente en fruit op de veiling en verkocht ze met paard en wagen langs de deuren. Wat begon als een klein bedrijfje is nu, 85 jaar later, een groot foodservicebedrijf in Sint Annaparochie. Hoe het bedrijf zich ontwikkelde, is te zien op de tijdlijn. Gebeurtenissen worden afgezet tegen de wereldgeschiedenis: de eerste man op de maan, de eerste computer. ,,Tijdens de Verhalenavond neemt ik mensen ook mee, op een tijdreis’’, zegt Smeding. ,,Een walk & talk, geïllustreerd met beeld.’’

Smeding doet mee aan de Verhalenavond omdat hij het belangrijk vindt dat mensen uit de regio weten wat er in zijn bedrijf gebeurt. ,,We willen meer bekend maken wat we hier doen, we willen vertellen over onze identiteit. Het gaat ons om een stukje naamsbekendheid.’’ Zenuwachtig is de directeur vooralsnog niet. Voor een groep praten, dat kan hij wel. ,,Ik voel me er relaxed over. De illustraties op de wand vertellen zelf al een verhaal en daar voeg ik herinneringen aan toe.’’

INGRID STRUIJK: Van postkantoor tot vrijplaats - Pr. BernHardweg 18, Oranjewoud

Ee n kleine dertig jaar woont Ingrid Struijk in het voormalige postkantoortje in Oranjewoud. ,,Als stenen konden spreken, dan zouden ze ach en wee roepen’’, zegt ze. ,,Want er is in dit huis veel geleden...’’ Haar man woonde er, voordat hij Ingrid leerde kennen, met zijn vorige gezin. Zijn zoontje verongelukte in het huis, zijn vrouw overleed er. Inmiddels is hij zelf ook overleden. ,,Wat doe je dan’’, zegt Ingrid. ,,De luiken dicht? Dit was het dan?’’ Nee, zo is zij niet. ,,Ik kon terug naar Zierikzee waar ik ben geboren en getogen, maar ik heb voor Oranjewoud gekozen.’’ Eenzaam is de weduwe allerminst. Ze heeft de afgelopen jaren in totaal 23 illegale vluchtelingen opgevangen. Allemaal hebben ze inmiddels een verblijfsvergunning gekregen. Er woont nog een man bij haar. ,,Nummer 24 is hier al drieënhalf jaar, maar hij laat zich niet kisten. En ik ook niet.’’

Waarom Ingrid haar verhaal wil vertellen? Nou, dat is geen moeilijke vraag. ,,Het klinkt misschien een beetje afgezaagd, maar het is echt waar: als er een deur dicht gaat, gaat er ergens anders een raam open. Goedheid en geluk komen uiteindelijk op de plaats van verdriet en gemis.’’ En: ,,Als je een hand naar iemand anders uitreikt, kom je erachter dat je zelf ontzettend veel terugkrijgt.’’

TINY WEIDENAAR: Van worstmakerij naar stalhouderij - Bredewei 4, Niawier

,,Waar een klein dorp groot in kan zijn, niet?’’ Tiny Weidenaar uit Niawier grinnikt. Het kle ine dorp heeft tijdens de Verhalenavond maar liefst vijf vertellers die in actie komen. Tiny zelf ook. Ze gaat vertellen over de oude slagerij, waarin het familiebedrijf ooit begon. ,,Hier zijn we ‘groot’ geworden, we hebben hier gelachen en gehuild en vooral hard gewerkt.’’ Tiny’s kleindochter Afke neemt ook het woord. Zij gaat vertellen over Stal Weidenaar die inmiddels is gevestigd in de voormalige slagerij. Met een stukje droge worst erbij natuurlijk.

Verderop in het dorp zijn verhalen te horen over de oude smederij, de oude bakkerij, de oude openbare basisschool en het voormalige klooster. ,,Alle verhalen gaan over hoe het vroeger was en hoe het nu is’’, aldus Tiny. De Niawierders kregen onlangs allemaal een flyer in de bus: het dorp vat de Verhalenavond groots op. ,,Mar elkenien is wolkom fansels!’’

De Verhalenavond speelt zich vrijdagavond af, tussen 19 en 22 uur. Toegang is gratis. Op de site www.verhalenavond.nl staan alle locaties. Er worden meer dan driehonderd verhalen verteld door even zoveel vertellers. Er zijn bijna 150 vertellocaties. Die zijn verspreid over 73 dorpen en steden.