Theaters moeten terug de kerk in

LF2018-voorstelling Merakels fan Nijlan in de Nicolaaskerk in Nijland. Het Culturele Hoofdstad-project Under de Toer was bedacht om Friese kerken met theater een nieuwe functie te geven. FOTO NIELS DE VRIES

Theaters mochten al weinig mensen ontvangen en dat worden er straks misschien nog minder. Terwijl het er super veilig is, in tegenstelling tot de kerk, waar tot 100 mensen in mogen.

In tijden van crisis wint groot en verliest klein, zei kunstsocioloog Hans Abbing vorige week in de kunstbijlage Freed van deze krant. ,,Dat noemen wij het winner take all -principe.’’ Helaas werd deze week opnieuw duidelijk dat Abbing gelijk heeft: grote culturele instellingen worden ontzien in de nieuwe, strengere coronaregelgeving. De kleinere instellingen niet.

Tijdens de maandagse persconferentie van Mark Rutte werd bekend dat er maximaal dertig mensen ‘in zaaltjes’ mogen samenkomen. Podiumkunstenaars sloeg de schrik meteen om het hart: ‘Worden wij daarmee bedoeld?’ Ja, zij werden ermee bedoeld. Zaaltjes, een VVD-woordje voor theaters.

Maar er gloorde enige hoop, zo liet de minister-president doorschemeren, want Veiligheidsregio’s mogen uitzonderingen op de strenge regel maken. Instellingen die van ‘groot cultureel belang’ zijn, mogen op oude voet verder en op basis van de anderhalve meter-maatregel meer toeschouwers toelaten. Succes, burgemeesters, met kiezen! In Friesland wil dat kiezen overigens nog niet zo vlotten: vrijdag pas komt er duidelijkheid. Misschien.

Lees ook | Friese theaters horen vrijdag meer over openstelling

Gek uitgangspunt trouwens, dat ‘grote culturele belang’. Hoe bepaal je de grootte van een cultureel belang? Wat is een cultureel belang uberhaupt? Wie heeft daar zicht op? De burgemeester zelve?

Kleine instellingen verdienen de warmste steun

In Amsterdam en in Groningen tekenen de contouren zich af. Het zijn gewoon de grootste instellingen die de meeste ruimte krijgen. Hoppa. Degenen met de meeste massa. Het is een kwantitatieve toets, geen kwalitatieve. Terwijl je zou kunnen betogen dat het grootste cultureel belang juist bij de kleintjes ligt, bij de instellingen dichtbij de mensen, diep in de regio, verankerd in de harten van vaste bezoekers, ook al zijn dat er maar een handjevol. De mienskip, zeg maar. Juist deze instellingen, met weinig reserves, verdienen de warmste steun en moeten zoveel mogelijk mensen ontvangen als mogelijk.

Theater- en tv-producent Joop van den Ende mocht woensdagavond bij Op1 schetsen hoe blij hij was dat het De La Mar-theater waarvan hij bestuurder is lekker door mag. Hij was – natuurlijk - vol lof over de beleidsmakers en politici die dat besloten. Cabaretier Sanne Wallis de Vries reageerde furieus en wees Van den Ende op de grote groep theatermakers en kleine podia die gedupeerd worden door de grote onduidelijkheid, misschien wel onverschilligheid, die het kabinet heeft geschapen. Wie redt hen?

Van den Ende zei dat hij natuurlijk ‘alle begrip’ voor ‘haar emoties’ had - het moderne tovermiddel om discussies uit de weg te gaan, om angels uit een betoog te halen. Maar Wallis de Vries liet zich gelukkig niet kisten. Ze wees Van den Ende op de feiten: namelijk, dat er nog geen corona is uitgebroken onder theaterpubliek. Ergo: de cultuursector is veilig. Waarom dan het strenge beleid?

‘Als je deze duistere dagen ergens veilig bent, dan wel in het theater’

Het is zo wrang. We dringen in de supermarkt, slechts een enkeling maakt zijn karretje schoon, we sporten samen, mogen vliegen, drinken bier op verwarmde terrassen, gaan ter kerke. Overal duikt het virus op, maar niet in theaters en bioscopen. Logisch, want de dingen zijn er ongelofelijk goed geregeld. Met passie.

Dat zag ik in bioscoop Cinema in Leeuwarden, bij de voorstelling Kamaloka van HOMSK in de Molkfabryk in Burgum en deze week tijdens het Internationaal Literatuurfestival in TivoliVredenburg in Utrecht. Geen vuiltje aan de lucht. Gezondheidscheck, gratis mondkapjes, desinfectiezuilen, veel afstand, minutieuze publieksbegeleiding tot aan het toilet aan toe.

Als je deze duistere, bange dagen ergens veilig bent, dan is het wel in het theater. Ga er naartoe! Het is er veiliger dan in de kerk waar van het kabinet wel, zonder enige discussie, een onbeperkt aantal mensen bijeen mag blijven komen. Oude mensen, kwetsbare mensen. Terwijl er dit voorjaar grote coronabrandhaarden waren in kerkelijke gemeentes.

Het theater begon ooit in de kerk. Corona verandert alles. Misschien moeten we terug naar het begin. Theaterdirecteuren moeten zich maar snel inschrijven in het kerkregister. Dan komen we deze crisis, cultureel gezien, waarschijnlijk veilig door. Mijn zieltje is al gewonnen. Ik heb me al lang geleden tot het theater bekeerd. Amen!

Kirsten van Santen is cultuurverslaggever van de Leeuwarder Courant.