Studenten van de Dar Al-Karima Universiteit in Bethlehem staan model voor elkaar.

Tekenlessen in Palestina

Studenten van de Dar Al-Karima Universiteit in Bethlehem staan model voor elkaar.

Op uitnodiging reisde schilder Jan van der Kooi uit Burgum al verschillende keren naar Palestina en Israël. Afgelopen maand gaf hij les aan de enige geaccrediteerde Palestijnse kunstacademie.

Hij is amper een week thuis en de telefoon staat nauwelijks stil in Burgum. Van alle kanten van de wereld willen journalisten praten met de Nederlandse kunstenaar die Palestijnse studenten les heeft gegeven in tekenen en schilderen. Jan van der Kooi : ,,Er werd en wordt voortdurend om mijn mening gevraagd, maar ik heb gezegd dat ik beide kanten wel begrijp.’’

Hij is geen historicus, geen politicus, geen militair, zegt hij. ,,Ik ben een schilder.’’ En een alleseter. ,,Landschappen, mensen, portretten...’’ Naast het lesgeven vond hij tijd om zo’n honderd tekeningen en vijfentwintig schilderijen te maken.

Maar vooral besteedde hij tijdens deze reis aandacht aan zijn studenten van de Dar Al-Kalima Universiteit van Bethlehem. ,,Ik begon met veertien leerlingen. De dag erna waren dat er zeventien en een dag later vierentwintig. Vervolgens kwamen de andere docenten klagen dat er bij hen geen studenten meer in de groep kwamen.’’

Van der Kooi werd uitgenodigd, omdat hij staat in een lange traditie van Europese meesters. Hij tekent ‘naar aanschouwing’, zoals Rembrandt en Leonardo da Vinci. Hij schildert met hetzelfde rode krijt dat deze wereldberoemde kunstenaars gebruikten. ,,Zowel in Israël als in Palestina bestaat geen traditie in schilderkunst. Meestal nemen studenten foto’s als uitgangspunt.’’

loading
Jan van der Kooi aan het werk in Palestina.

Discipline

Later dit jaar is hij gastdocent in Israël, afgelopen maand stond hij drie weken voor de klas in Bethlehem. Hij begon met het bijbrengen van discipline. ,,Studenten zijn daar gewend te komen wanneer ze willen, maar, zo zei ik: ik begin om 9 uur.’’ En de klas zat keurig vol.

Waar ze anders in drie maanden één schilderij maken, moesten ze nu flink aan de slag. ,,Dat je uren moet maken, zijn ze niet gewend.’’ Schetsen, schetsen en nog eens schetsen. ,,Ik heb hen opgedragen al hun tekeningen te nummeren. Ik vertelde hen dat ze bij de eindpresentatie hun werk niet moeten vergelijken met dat van anderen, alleen met dat van henzelf. ‘Kijk naar je vorderingen’.’’

Van der Kooi schildert zelf veel naaktmodellen. Maar dat kan in deze islamitische wereld niet. Poseren voor elkaar wel. Leren typeren, leren letten op houding en bijzondere kenmerken. Net als in een landschap. ,,Kijk, dit is een goede tekening’’, zegt hij als hij door zijn eigen schetsboek bladert. ,,Je ziet meteen dat het om een landschap in het Midden-Oosten gaat. Er zit licht en diepte in. Het is niet topografisch, ik heb niet alle huisjes getekend. Toch herken je het meteen.’’

loading
Studenten van de Dar Al-Karima Universiteit krijgen aanwijzingen van Jan van der Kooi.

Schoolbord

Elke dag nam hij met zijn leerlingen door wat ze van hem opstaken en dat schreef hij op het schoolbord. ‘Het lichaam is als een landschap.’ Of ‘soft schetsen’. ,,Ze tekenden alles in harde lijnen. Ik probeerde ze in krijt allerlei grijstinten te laten tekenen.’’

Hij liet zijn leerlingen niet alleen elkaar tekenen, maar nam ze ook mee naar buiten. Stapte over van houtskool naar olieverf. ,,Ik heb hen geleerd kleur te verbinden aan toonwaarden, kleuren te mengen. Ik heb ze geleerd hoe ze een palet opbouwen, met families van kleuren. Hoe ze hun penselen moeten vasthouden, gebruiken en schoonmaken, hoe ze hun palet moeten reinigen. Allemaal basiskennis.’’

Net als in Nederland kende de groep een aantal goede, een paar slechte en een grote groep middelmatige studenten. Hun leeftijd varieerde van 18 tot 28 jaar. ,,Hun wensen zijn dezelfde. Ze willen graag geld verdienen met kunst, beroemd worden.’’

loading
Tekening van Bayt Sahur, door Jan van der Kooi.

De studenten hebben weliswaar gewone ambities, maar ze leven in moeilijke omstandigheden. ,,Israël heeft de macht, de omstandigheden bij de Palestijnen zijn beduidend slechter.’’

Ze vroegen Van der Kooi iets te schilderen op de Wall of Separation, de scheidingsmuur, die de Palestijnse gebieden scheidt van Israël. Zijn antwoord was: ,,Ik kan dat niet. Ik maak geen verzetskunst. Ik leer jullie hoe je mooi kunt schilderen. Wát je schildert is persoonlijk. Ik probeer mooie schilderijen te maken en ben niet vóór of tegen. Dat moeten jullie respecteren.’’

Wel werd hij lid van een groep internationale kunstenaars - onder voorzitterschap van de Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa - die iets wil betekenen in het oplossen van het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Uit Nederland is behalve Van der Kooi de schrijver Arnon Grunberg van de partij. ,,Politici komen er niet uit. Kunstenaars misschien wel.’’

loading
Tafelezel met schilderij van Jan van der Kooi.

Van der Kooi is somber over de situatie in het Midden-Oosten, over de generatie die opgroeit met excessief geweld en angst. Toch gaat hij terug. Naar het gebied dat zo belangrijk is in de geschiedenis van drie grote wereldgodsdiensten. Naar Jeruzalem en Bethlehem. Naar de Klaagmuur en de Tempelberg.

,,Ik schilder al veertig jaar. Moet je kijken waar me dat heeft gebracht. Wat een rijkdom. Niet financieel, maar spiritueel.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct