Laten schrijvers en dichters zich door corona inspireren? Moet dat? En hoe dan? Cultuurredacteur Kirsten van Santen steekt haar licht op bij auteurs in het Noorden. Hoe is het om te schrijven in pandemische tijden?

Huidhonger, hamsteren en online vergaderen. Het kan haast niet anders dan dat corona de Nederlandse letteren binnensluipt. Toch aarzelen schrijvers. Het zijn weliswaar interessante tijden, maar het is nog maar de vraag hoe interessant het virus literair gezien is.

Dichter fan Fryslân Nyk de Vries

Voor schrijver en dichter Nyk de Vries is Covid-19 an sich geen bijster interessant thema. Hij is meer geïnteresseerd in psychologie en in verhoudingen tussen mensen. Over de pandemie dichten gaat wel, maar er proza over schrijven, dat vindt hij – in ieder geval nu – geen doen. ,,Ik ben bezig met een roman, maar daar komt corona niet in voor. Ik hanteer een regel van Ronald Giphart, dat je een afstand van vijf jaar nodig hebt om ergens goed over te kunnen schrijven. Bij dichten vaar je meer op je gevoel, dat is anders. In poëzie kan het wel.’’

Voor De Vries is dit als schrijver zeker geen slechte tijd. Integendeel. Hij is drukker dan ooit, experimenteert met cross-overs, treedt op via Zoom en schrijft lekker door, onder meer als Dichter fan Fryslân . De huidige lockdown belemmert hem niet. ,,Ik kan goed alleen zijn en ik ben altijd wel vrij positief, praktisch ingesteld. Dingen die ik niet kan veranderen, raken me niet heel erg.’’

Jetske Bilker vaart wel bij de lockdown-rust

,,Als je jezelf als schrijver een beetje serieus neemt, kun je niet doen of het virus niet rondgewaard heeft’’, vindt schrijfster Jetske Bilker . Zij vaart ook wel bij alle lockdown-rust en stilte om zich heen. Volgens haar móét een schrijver zich wel tot corona verhouden. Haar nieuwe roman Spegel en sonde is net uit en ze werkt alweer aan een volgend boek dat zich in 2020 afspeelt – ‘natuurlijk’ komt het virus erin. ,,Dat kan niet anders. Gewoon omdat je als mens van deze maatschappij schrijft. Je maakt gebruik van de werkelijkheid die je met je lezers deelt.’’

,,En daarbij: het is een pandemie. Iedereen heeft het meegemaakt en zijn eigen verhaal en gevoelens erover. Het levert een hele reeks aan nieuwe inzichten op over het leven en de wereld. Nieuw voer voor kunstenaars.’’

Winnaar Anton Wachterprijs 2016 Roos van Rijswijk

Schrijfster Roos van Rijswijk , in 2016 winnaar van de Harlinger Anton Wachterprijs voor het beste debuut, moet er niet aan denken zich lang met corona bezig te houden. Een raar en nogal vervelend thema, vindt ze. Onlangs verscheen haar nieuwe verhalenbundel, De dwaler . Daarin staan tóch twee verhalen die zich tegen de achtergrond van het virus afspelen. ,,Ik had het gevoel dat ik er niet meer omheen kon, ook al schrijf ik fictie. Als de buitenwereld zo heftig is, voelt het een beetje vreemd om in verhalen te doen alsof er niets aan de hand is.’’

In literair tijdschrift De Revisor bekent de schrijfster één ding, het proeft zeker niet naar meer. ,,Dat heeft met achterhaaldheid of eeuwigheidswaarde weinig te maken. Ik zou het gewoon zo zát worden.’’ Maar: ,,De wereld is ontzettend veranderd. Mijn denken moet mee veranderen. Ik weet nog niet goed hoe ik me als schrijver verhoud tot de huidige situatie. Dat wordt een interessante zoektocht.’’

Schrijver en uitgever Coen Peppelenbos

Daar heeft de Groninger schrijver en uitgever Coen Peppelenbos alle begrip voor. Corona als literair thema… hij loopt er niet direct warm voor, al ziet hij ook wel dat het mondjesmaat de letteren binnensijpelt, bijvoorbeeld in de nieuwe bundel van Annelies Verbeke, Treinen en kamers . Maar een ‘Great corona novel’, nee, dat ziet hij op korte termijn niet gebeuren. ,,Een roman over een eenzaam persoon die achter de computer zit te verpieteren? Het lijkt me nogal saai.’’ Trouwens, over de Spaanse Griep is ook maar mondjesmaat literatuur verschenen, zegt hij. Wat volgens hem wel zal veranderen, zijn de ‘kleine randdingetjes’. Boekpresentaties zullen bijvoorbeeld deels online blijven. ,,Die techniek hebben we nu onder de knie, dat gaat niet meer weg.’’

Als uitgever merkt Peppelenbos dat (amateur-)schrijvers massaal aan het schrijven zijn geslagen – de stapel toegestuurde manuscripten is enorm. ,,Mensen hebben zoiets van: nu kan het, god zegene de greep, het moest er maar eens van komen.’’ Kwaliteit levert dat overigens nog niet op.

Anton Scheepstra van uitgeverij Passage

Ook op het bureau van Anton Scheepstra van uitgeverij Passage in Groningen is de stapel manuscripten hoger dan ooit. ,,Plannen waarmee mensen al een tijdje rondliepen, worden nu verwezenlijkt, projecten komen in een versnelling.’’

Scheepstra klaagt niet over het afgelopen jaar. De leeshonger bij consumenten bleek groot en zijn schrijvers zijn productief. Ook nu zijn ze allemaal druk bezig, stelt hij tevreden vast. ,,Helemaal zeker weet je het nooit, maar bij mijn weten is niemand met een corona-roman bezig.’’

Afgelopen jaar verschenen verschillende coronawerken, waaronder de quarantaine-dagboeken van Ilja Leonard Pfeiffer, de Coronakronieken van Daan Heerma van Voss en de (matig ontvangen) roman Quarantaine van taalkundige en cabaretier Wim Daniëls.

Alles is een tikje anders

Coronakronieken is interessant omdat het minutieus verslag doet van de kleinigheden die ons leven een andere richting op hebben geleid, die maken dat alles een tikje anders is. ‘Het virus overviel ons’, schrijft Heerma van Voss in zijn proloog, ‘Het daalde neer in kozijnen, op deurklinken, het ging van hand tot hand en van mond tot mond. Het verhaal van het virus is misschien wel het universeelste dat we ooit zullen kennen. Toch begon het voor iedereen op een ander, particulier moment.’

De auteur beschrijft hoe hij zelf op 12 maart 2020, het virus was al onder ons, bezorgde mensen op straat telefoontjes ziet plegen en hoe hij, wanneer hij vervolgens zijn woonkamer betreedt, anders aankijkt tegen de souvenirs die hij meenam van verre reizen. Hij vraagt zich af of in hoeverre deze spullen en zijn huis hem houvast zullen bieden. ‘Hoelang zal het duren voordat ik mijn huis zal gaan beschouwen als mijn bunker?’ Als hij ’s avonds naar buiten kijkt, constateert de schrijver dat de maan er anders uitziet. ‘Ze oogt zorgelijk.’ Een voorbode van wat er allemaal nog komen moest.

Raymond Muller staat nog aan het begin van zijn roman

Wat Heerma van Voss heeft gedaan, lukt debuterend auteur Raymond Muller uit Leeuwarden niet. Zijn roman is nog lang niet klaar, hij staat nog maar aan het begin, maar Muller weet nu al dat corona er geen rol in zal spelen. Niet als thema, niet als decor, niet langs de zijlijn. ,,Helemaal niet’’, zegt hij resoluut. ,,Deze pandemie is nog zó bezig, we zitten er nog zó middenin dat ik er nog helemaal niet op kán reflecteren.’’

Mullers verhaal speelt zich dus af ‘in de oude wereld’, gewoon, tussen de mensen, in een wereld zonder mondkapjes en teststraten, een wereld waarin mensen elkaar handen geven en hutjemutje in de kroeg staan. ,,Ik heb me wel even afgevraagd of ik er iets mee moest, maar weet je, ik vind corona en alles eromheen gewoon niet leuk. Ik wil mensen juist úít die wereld trekken. Corona is overal en er is al zoveel van. Ik heb het liever over de dingen die er altijd zijn. Over de dingen die blijven.’’

Een wig tussen vóór en ná corona

Volgens Jetske Bilker zal er echter een tijd zijn, ook in de literatuur, van ‘voor’ en ‘na’ corona. ,,Net zoals de Tweede Wereldoorlog – na tachtig jaar! – nog altijd zorgt voor nieuwe visies en nieuwe romans, zal ook deze tijd een wig zijn tussen vóór corona en ná corona. Als schrijver ben ik erg benieuwd naar het literaire discours. De wereld en de kijk op de wereld veranderen natuurlijk altijd, maar nu is de verandering wel heel concreet.’’

,,Corona wordt sowieso een onderwerp wat de inhoud betreft, maar gaat er ook wat gebeuren met de vorm nu de vormen van communicatie opeens drastisch veranderd zijn en we elkaar vooral via ons beeldscherm zien en we elkaar zo weinig aangeraakt hebben? Dit laatste móet invloed hebben op de toekomstige kunst.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Coronavirus
Friese taal en cultuur
Cultuur
boek
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct