Als jochie in Leeuwarden wilde saxofonist Maarten Hogenhuis componist worden. Nu timmert hij heel zichtbaar aan de weg in de Nederlandse jazzscene. Nu weer met de compositie-opdracht van het North Sea Jazz Festival.

North Sea Jazz is geen onbekend festival voor Maarten Hogenhuis. ,,Ik heb er al heel veel gespeeld", zegt hij, ,,in de afgelopen tien jaar misschien twee keer niet. Een paar keer met Bruut!, met mijn trio, met Krupa & The Genes, met wat andere projecten."

Maar zo'n compositie-opdracht, bestemd voor veelbelovende Nederlandse musici, dat is even wat anders. ,,Ik ben er heel blij mee. Vereerd." Maar hij moest aan de bak. Zo'n 75 minuten muziek schreef hij, verdeeld over een stuk of tien. ,,Die horen wel bij elkaar, maar ze kunnen eventueel ook los worden gespeeld." De bezetting: zijn vaste trio, uitgebreid met nog drie blazers.

Hogenhuis kreeg die opdracht onder andere omdat hij heel veel doet met weinig middelen. ,,Wat de jury specifieker zei was dat ze in mijn trio, zonder piano of gitaar dus, harmonieën hoorden die ze graag uitgewerkt wilden zien, in een setting zonder harmonie-instrument. Dat is best een gave, specifieke opdracht."

De sound van zijn trio, waarvan pas het veelgeprezen album Rise & Fall uitkwam, moest het uitgangspunt zijn. Nu speelt Hogenhuis zeker wel in andere contexten - in Bruut! bijvoorbeeld, waarin altijd wel een stevige orgelpartij meespeelt.

,,Een piano kan je een bepaalde kant op dwingen. Dat kan heel tof zijn, maar het is ook lastiger. Elk instrument, elke persoon die je toevoegt aan je band is er eentje meer waar je rekening mee moet houden, op het gebied van improvisatie. Bij een trio is dat allemaal heel transparant, je kunt 't als solist heel erg sturen, heel direct reageren op bas en drums. Bruut! is ook weer te gek, maar dat is weer een heel andere manier van spelen."

Maarten Hogenhuis trio is jazz-jazz

Het Maarten Hogenhuis Trio mogen we wel jazz-jazz noemen. ,,Bruut! bestaat uit jazzgeschoolde muzikanten, maar het uitgangspunt van de stukken is eigenlijk nooit jazz. In het begin nog wel, maar nu steeds minder." Bruut! werkt zelfs aan een project rond surfmuziek, met gitarist Anton Goudsmit.

Maar terug naar die compositie-opdracht. Het gaat Hogenhuis dan ook om de balans tussen abstractie en herkenbaarheid, of het 'beluisterbare' zoals hij dat elders noemt.

,,Mensen herkennen een melodie en akkoorden, liefs't van zang en piano of gitaar. Dat is een heel duidelijk referentiekader. Voor die mensen is een trio van bas, saxofoon en drums al een heel abstracte aangelegenheid. Omdat je een deel van de akkoorden zelf, in je hoofd, moet invullen. Maar je kunt dat duidelijk maken. Het is mijn missie met dit trio dat de luisteraars die kennis niet nodig hebben, omdat je ze daarin kan sturen."

Met deze compositie-opdracht, en de bijbehorende, uitgebreide bezetting, zijn de mogelijkheden om de luisteraar te sturen weer groter. ,,Ik kan die akkoorden duidelijk maken door ze door die blazers te laten uitlijnen."

Hij heeft meer strategieën tot zijn beschikking om de luisteraars bij de hand te nemen of juist op te schudden. ,,Ik kan ze ook het diepe in gooien door terug te vallen op dat trio. En iets anders is, dat ik melodieën maak die langzaam duidelijk worden, op komen doemen in het stuk.."

Jazz toegankelijk maken, ,,door het publiek mee te nemen, ze dan weer de boel te laten verliezen en daarna terug te komen met iets waarvan ze denken: dat snap ik." Daarom staat er op Rise & Fall ook een ongegeneerd popliedje: Lise , van Eefje de Visser. ,,Dat doe ik ook bij optredens. Als ik net een stuk heb gespeeld waarin veel gebeurt, met rare maatsoorten en zo, dan speel ik daarna zoiets als Lise. Om de oren wat rust te geven." Maar: ,,Als je ze eenmaal binnen hebt, vinden ze het eigenlijk altijd mooi."

Cirkel is rond

Met deze compositie-opdracht komt er ergens een cirkel rond, in de muziekpraktijk van Maarten Hogenhuis. Toen hij voor het eerst in de Leeuwarder Courant werd geïnterviewd, as elfjarige, was zijn ambitie: componeren. Zijn stukken haalden destijds zelfs het Nieuwjaarsconcert van de VPRO en het Nederlands Blazersensemble. ,,Toen was ik nog niet met jazz bezig. Ik componeer nog steeds zoals toen: achter de piano, met een computer erbij zodat ik meteen kan horen hoe het gaat klinken. "

Improviseren, die hoeksteen van de jazz, is een vorm van instant componeren: heel snel, op het moment. ,,En componeren is heel langzaam improviseren. Het fijne van componeren is dat je er lang over kunt nadenken, maar het leuke van improviseren is dat je er juist niet lang over na kunt denken. Dan gebeuren er ook te gekke dingen."

Met zijn regelmatige optredens in De wereld draait door en elders is Maarten Hogenhuis een van de zichtbaarder jazzbeoefenaren van het land. ,,Een groot deel van onze generatie jazzmuzikanten heeft de intentie om deze muziek voor een groot publiek te spelen. Het hoeft helemaal geen nichemarkt te zijn. Veel mensen denken dat ze kennis nodig hebben om naar een jazzconcert te gaan. Maar ik heb ook geen kennis nodig voor Beyoncé, al zit dat qua harmonieën soms supergoed in elkaar. Je moet je oren open zetten en dan voelen wat een muzikant probeert te zeggen."

Maarten Hogenhuis Trio +3 speelt zaterdag op North Sea Jazz, Ahoy Rotterdam. Het trio speelt 24 november bij Hothouse Redbad in De Harmonie, Leeuwarden. Bruut! en Anton Goudsmit spelen 6 december in Neushoorn, Leeuwarden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct