Repetitie de joodse bruiloft, naar het boek van Auke Zeldenrust (rechts op de foto).

Regisseur Silvia Andringa: 'De Joodse bruiloft verbindt ons'

Repetitie de joodse bruiloft, naar het boek van Auke Zeldenrust (rechts op de foto). Foto: Hoge Noorden/Jacob van Essen

Journalist Auke Zeldenrust speelt zichzelf in de theatrale adaptatie van zijn boek De Joodse bruiloft. De voorstelling is volgende week te zien op locatie, middenin het hart van de Joodse buurt in Leeuwarden.

Ze zijn nog maar vijf dagen aan het repeteren, maar journalist Auke Zeldenrust komt ‘s avonds bek- en bekaf thuis. Hij speelt in de theaterperformance De Joodse bruiloft zichzelf: de schrijver van het boek over Barend Boers en Mimi Dwinger. Dit Joodse paar trouwde op 18 april 1939 in de Joodse synagoge in Leeuwarden. In de oorlog vluchtte het stel naar het buitenland en sloot zich daar aan bij het verzet; Barend bij de Engelandvaarders en Mimi bij de Prinses Irenebrigade. De herinneringen aan het vooroorlogse leven in Leeuwarden en aan de vele vrienden en familieleden die werden vermoord in Duitse concentratiekampen bewaarden Barend en Mimi in een koffer. Die werd pas na hun dood geopend. Hun drie kinderen ontdekten onder meer een 8 millimeter-Kodakfilm met daarop beelden van de bruiloft van hun ouders. Die vondst vormde voor Omrop Fryslân-journalist Auke Zeldenrust het startpunt voor zijn boek over twee bijzondere mensen en een afgrijselijke geschiedenis; de moord op zes miljoen joden door de nazi’s.

Toen Zeldenrust bij regisseur Silvia Andringa van De Jonge Republiek (die hij kent van een eerdere samenwerking, namelijk de LF2018-productie Holstmeer), aanklopte met het idee om zijn boek tot een theatervoorstelling te bewerken, moest die daar eerst goed over nadenken. Het verhaal van Mimi en Barend alleen maar naspelen, dat was geen prijswinnend idee, vond ze. Pas toen ze zich de schrijver zelf voorstelde als ceremoniemeester van een theatrale performance, ging ze akkoord.

Repeteren op een steenworp afstand

De groep repeteert deze dagen in een lokaal van jeugdtheaterschool Meeuw in Leeuwarden, op een steenworp afstand van de wijk waar het verhaal van de Joodse bruiloft zich afspeelde. Twee dansers, een zandkunstenares en zangeres Lucette van den Berg cirkelen rond verteller Zeldenrust. Hij voert de toehoorders mee naar een tijd dat het zinderde van het leven rond de Grote Kerk. Bakkers en leerlooiers, winkeltjes, de synagoge en de Joodse school, zalen Schaaf - de stad was hier vol geluiden. Andringa zit hem op zijn hielen - maant hem om hier wat te vertragen en daar wat te versnellen. ,,Luister naar wat Lucette zingt!’’ En voort gaat de repetitie.

Later, in de pauze, roert Zeldenrust in zijn thee en vertelt hoe hij met een lezer van zijn boek sprak. Die viel het na lezing van De Joodse bruiloft op hoe onnatuurlijk stil het eigenlijk in de voormalige Joodse buurt van Leeuwarden is. Dat heeft de schrijver nu zelf ook, als hij op zijn fiets de Grote Kerkstraat inslaat. Het is er te stil. Hier heeft de oorlog huisgehouden.

Zeldenrust moet tijdens de performance nogal ‘buiten zijn comfortzone’ treden, grinnikt hij. Overgangen, cues, signaalwoorden, scènewisselingen - het is allemaal nieuw voor hem. Maar hij voelt zich goed op het podium. ,,Hij doet het ook uitstekend, hij kan dit’’, ziet zijn regisseur. En waar woorden tekort schieten, zijn er de dansers, de zandkunstenares en de zangeres die de emoties verbeelden en verklanken.

Aangrijpend verhaal

Want het is een verhaal dat je door de ziel snijdt. Bij Zeldenrust gebeurt dat telkens weer. Het went niet. Het vertellen van deze geschiedenis emotioneert hem, ook nu weer, tijdens dit interview. Want via het verhaal over de bruiloft van Mimi en Barend kom je uit bij de Holocaust, bij de gaskamers, strafexercities en executies, maar ook bij overlevingskracht, verzet, hoop en natuurlijk, de liefde. ,,Een heftig verhaal’’, zegt ook Jiddisch zangeres Van den Berg. Ze slaakt een zucht. ,,Ja. Dit grijpt me aan’’.

,,Het onderwerp draagt ons’’, zegt regisseur Andringa. ,,Het is een verhaal dat ons allemaal bindt en verbindt, met elkaar, deze stad en met de Nederlandse geschiedenis.’’ En: ,,We maken met theatrale middelen een herinnering van iets dat heel vluchtig is.’’ Maar De Joodse bruiloft is niet alleen een verdrietig verhaal, benadrukt de regisseur. Er zit ook lucht in. ,,Het gaat ook over leven: over een bruiloft, over feesten, over de liefde.’’ Ze vindt de gedrevenheid van Auke Zeldenrust heel interessant. ,,Zijn compassie met dit verhaal, met deze mensen, vormt de basis van de enscenering. Dat we het verhaal vertellen op de plek waar het zich heeft afgespeeld, geeft er een extra kracht, een extra lading aan.’’

Dat de koffer en die bijzondere film van Mimi en Barend op zijn pad kwamen, is voor Zeldenrust persoonlijk een zegen gebleken. Hij beschouwt het als een verrijking van zijn leven, als zingeving. Dit, hij weet het zeker, doet ertoe. Misschien, zo denkt hij wel eens, ben ik er om maar één naam te noemen. Van Mimi of van Barend, of van het jongetje Marcel dat maar vijf jaar mocht worden. Dat gevoel, die gedachte krijgt ook in de voorstelling vorm. Op 540 steentjes staan de namen geschreven van de Joden die ooit in Leeuwarden woonden en waarvan het merendeel de oorlog niet overleefde. Aan het eind van de performance wordt er een tijdelijk monument van al die steentjes gebouwd. Een naam die wordt genoemd, is immers niet vergeten.

De Joodse bruiloft vertrekt vanaf de Joodse school. Het publiek maakt een korte museale wandeling door de wijk. Huidige bewoners fungeren als gids en stellen op zeven locaties, die bijzonder zijn verlicht, de toenmalige bewoners voor. De performance is in Zalen Schaaf. Te zien van 23 t/m 31 januari tijdens de Holocaust Memorial week, in april en van 1 t/m 4 mei. Kaarten: dejongerepubliek.com

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct