Weer helemaal bij de tijd

Voor het Observeum staan enkele archeologische vondsten. FOTO JILMER POSTMA

Drenthe, Friesland en Groningen tellen tientallen bijzondere musea, klein en groot. Cultuurredacteuren leggen een aantal ervan langs de meetlat. Wat valt op? Wat valt tegen? Hoe doen ze het? Vandaag: het Observeum in Burgum.

Observeum? De naam moet nog wat wennen, deze combinatie van observatie en museum. Maar het is een naam die past bij de functies van sterrenwacht en planetarium, archeologisch steunpunt en streekmuseum van Burgum. Het is bovendien het resultaat van negen jaar renovatie, die begon met lekkage.

Henk Kloosterman, voorzitter van de Stichting Observeum vertelt er met smaak over. ,,We hadden lekkage gehad in een van de zalen, waarop ik voorstelde om de beschadigde muren van breuksteen met grijze voegen helemaal wit te schilderen. Dat leverde een mooi geheel op, en dat bood een opening naar meer verandering.’’

De ruimte voor de wisselexposities werd het eerst aangepakt en opgefrist. Daarna vroeg het bestuur geld aan bij de Wassenbergh-Clarijs-Fontein stichting om het hele pand te verduurzamen. ,,Overal is led-verlichting gekomen.’’

loading  

Hendrik Bulthuis

Het project Bulthuis zorgde ervoor dat er een nieuwe expositie kwam over de Burgummer kapper Hendrik Bulthuis, die gedichten, verhalen en toneelstukken schreef en graag op het water zat. Hij ontwierp de BM’er, een type zeilboot waarmee hij furore maakte. Bij de aanleg van de Sintrale As kreeg het aquaduct zijn naam mee en maakte kunstenaar Ids Willemsma een beeld. Een BM’er gezien van voren en van boven tegelijk. Het museum kocht via internet een originele 12 kwadraat, die het liet restaureren met geld van het Nutfonds. In de expositie – met wandbekleding in latjes als van de BM’er – staat onder meer de naaimachine waarmee Bulthuis zijn zeilen maakte. ,,Op het laatst kon niemand de naam Bulthuis meer horen’’, zegt Kloosterman gekscherend.

Vervolgens werd het documentatiecentrum opgeschoond en voorzien van een helder lichtgeel kleurtje. Bezoekers kunnen hier in de boeken duiken, of achter de computer zitten om de gedigitaliseerde collectie te raadplegen. ,,Vrijwilligers – we hebben er meer dan vijftig – zitten hier graag. Onder hen ook de Steentijdwerkgroep Fryslân, die nu deel uitmaakt van onze stichting.’’

loading  

Preekstoel

Onder leiding van bestuurslid en conservator Ant Wiersma kwam daarna de afdeling Minsken tot stand. Een sfeervolle, donkere zaal waarin een beeld wordt geschetst van het leven in Burgum rond 1900. Bijzonder is de preekstoel uit herberg De drie gekroonde baarzen, die op de Bergumer Daam stond. In deze ‘broek’ hielden mannen als Domela Nieuwenhuis en Piter Jelles Troelstra hun sociaal bewogen redevoeringen.

Een ander bijzonder voorwerp is een zilveren theepot, die door Burgumers werd meegenomen naar de Verenigde Staten. ,,Enkele jaren geleden is hij hier gekomen, in eeuwig durende bruikleen’’, vertelt Kloosterman. ,,De omgeving hier was arm, maar het dorp was rijk. Er werkten toen zeven zilversmeden!’’ Hun producten maakt deel uit van de expositie, evenals enkele Friese kostuums. Waaronder een recent verworven kinderversie van het nieuwste Fries kostuum uit 1953.

Friesland telt verschillende archeologische steunpunten en het Observeum is daarvan nummer 12. ,,Onze aandacht gaat uit naar de periode rond 8000 jaar voor Christus, toen er al mensen rond de Burgumer Mar woonden. Van deze jagers/verzamelaars zijn verschillende voorwerpen teruggevonden bij opgravingen, maar we wilden die niet uitstallen als een verzameling spullen.’’ Met ontwerpbureau Arre is een lentegroene, interactieve opstelling gemaakt met filmpjes over vuur maken en bijlen hakken. Ter vergelijking hangen er hedendaagse gereedschappen als een bijl en een mes naast de bodemvondsten. Een bijzonder voorwerp in deze afdeling is een van de oudste spaakwielen van Nederland. Voor deze expositie – net als voor die over Bulthuis – kreeg het museum 15.000 euro van het Iepen Mienskipsfûns van de provincie.

Sterrenwacht

Daarna was het tijd voor de sterrenwacht. ,,We hebben een planetarium ingericht waar mensen in kunnen plaatsnemen. We beamen dan beelden van de sterrenhemel op de binnenkant van de koepel.’’ Beheerder Melvin van der Veen (de enige betaalde kracht) is deskundige op dat gebied. Hij geeft ook lezingen in de ontvangstruimte, waar het sinds de verbouwing mogelijk is 3D-films te projecteren. Aan het plafond hangt een schaalmodel van het zonnestelsel, dat terugkomt in de vloerbedekking. ,,Mogelijk gemaakt door Vereniging Dorpsbelangen Burgum.’’

In de vloer voor de museumbalie is een dierenriem ingelegd, met steun van de Stichting Sawawas. Bezoekers kunnen elke vrijdagavond bij onbewolkt weer sterren kijken met de Miedema-kijker, genoemd naar boer Bauke Miedema die deze telescoop zelf bouwde in de jaren vijftig. Het gevaarte staat in een trillingsvrije koepel. ,,Als het mooi weer is, zetten we op zo’n avond ook de andere kijkers die we hebben buiten.’’

Het Observeum biedt wisselende exposities, die passen bij de collectie. Daarin is ook plaats voor regionale kunstenaars. De laatste die er exposeerde was beeldhouwer en tekenaar Anne Woudwijk. ,,Die verkoos ons boven grotere musea die zijn werk ook wel wilden laten zien. Daar waren we mee in onze nopjes’’, aldus Kloosterman. Momenteel is er een tentoonstelling over meteoren te zien.

loading  

Educatieweken

In het activiteitenprogramma zijn de educatieweken (in de kleine schoolvakanties) populair. Die staan vaak in het teken van de geschiedenis van Burgum. ,,Ant kookt dan potstro en we branden nootjes.’’ In november houdt de Steentijdwerkgroep altijd een bijeenkomst à la Tussen kunst en kitsch , waarbij mensen hun bodemvondsten en eventueel kunst kunnen laten beoordelen.

Op een paar kleine dingen na, is de renovatie rond. Over rond gesproken. Kloosterman: ,,Als de coronamaatregelen blijven gelden, dan denken we er nog aan de doorbraak van een muur, zodat het publiek echt een rondwandeling kan maken.’’ Maar dan zit het erop, en kan het Observeum weer een aantal jaren vooruit.

Burgum - Observeum - museum en sterrenwacht: Menno van Coehoornweg 9, di t/m zo 13-17 u, vr 19-22 u, www.observeum.nl