Jaap Robben bij een hoofdstuk uit zijn 'wandelvertelling' Biografie van een vlieg, in Nijmegen.

Lees over het leven van een vlieg op billboards door Leeuwarden: 'Zo'n beestje zit heel vernuftig in elkaar'

Jaap Robben bij een hoofdstuk uit zijn 'wandelvertelling' Biografie van een vlieg, in Nijmegen. FOTO SCHULTE SCHULTZ FOTOGRAFIE

Literatuur op billboards, een wandelroute langs een vertelling. Biografie van een vlieg van Jaap Robben is vanaf woensdag in Leeuwarden te lezen, maar je moet er dus wel voor in de benen.

,,Wat er wegens corona ook allemaal niet doorgaat”, zegt Jaap Robben, ,,dit kan niet afgezegd worden. Dat is wel prettig.” Bijna alle onderdelen van festival Explore The North zijn inderdaad van de agenda geveegd, wegens corona dus. Maar de billboards met zijn verhaal erop, 25 stuks, zijn van vandaag tot en met volgende week dinsdag op verschillende plekken in Leeuwarden te zien. Voor de toevallige passant of, in de juiste volgorde, als onderdeel van een speciale wandelroute.

Verhaal, moeten we het zo wel noemen? ,,Het is een aanplakbiljettenverhaal, een wandelvertelling, een mininovelle”, zegt Robben. ,,Iedereen zoekt ernaar, hoe noem je het? Het gaat over geboorte, voortplanting en sterven. Een Russische roman in 25 keer 200 woorden.”

Een vertelling in 25 aanplakbiljetten, of billboards . En er is ook nog een audioversie van, door de auteur zelf ingesproken. Soms bekruipt je het idee dat schrijvers van vandaag de dag er alles aan doen om de traditionele vorm, zwarte letters op wit papier tussen een kaft, te mijden.

'Voor mij persoonlijk is de liefde voor het boek nog altijd het allergrootst'

Zo niet Robben, bekend van romals als Birk en Zomervacht . ,,Voor mij persoonlijk is de liefde voor het boek nog altijd het allergrootst. Die vorm geeft een zekere intensiteit aan het lezen, en dat vind ik enorm waardevol. Maar er zijn veel meer vormen waarin je een verhaal kunt vertellen. Met een voordracht, bijvoorbeeld, of met zo’n door de stad opgehangen boek.”

Het leven van een vlieg

Wie weet lopen mensen bij toeval tegen een hoofdstukje aan, bij de bushalte of zo. ,,En dan gaan ze het onbewust toch lezen. Zoiets komt ongevraagd naar je toe.” De ervaring in Nijmegen, waar Biografie van een vlieg een maand lang te lezen was in het kader van literair festival Wintertuin, leert dat veel mensen een plattegrondje downloaden en de hele route doen – zo’n anderhalf tot twee uur, of wat sneller als je de fiets pakt. ,,Je ziet ook eens plekken waar je normaal nooit komt. Je gaat anders naar je stad kijken.”

De billboards zelf zijn ook alleraardigst om naar te kijken. Vanwege de vormgeving van Jos Lenkens, die elk bord weer net even anders aanpakt – op een manier die doorgaans mooi aansluit bij datgene wat Robben in het hoofdstuk in kwestie vertelt. ,,Het zijn levensgrote billboards, zo groot als een deur. Het moet de aandacht trekken en tegelijk subtiel zijn. Dat heeft hij mooi gedaan.”

Deze specifieke vorm stelde wel eisen aan het verhaal. Ga maar na: 25 hoofdstukjes van 200 woorden elk, dat waren de uitgangspunten van Wintertuin waar het initiatief vandaan komt. Robben koos voor het leven van een vlieg. Een onooglijk beest, vaak bron van irritatie en slachtoffer van vliegenmeppers. Komt dat einde niet voortijdig, dan leeft zo’n vlieg een dag of 20 tot 30. Een mooi overzichtelijke tijdsspanne.

,,Zo’n beestje zit heel vernuftig in elkaar”, vindt Robben, ,,dat doet het meteen. We hebben een dochtertje, nou, die begint pas na een jaar met lopen. Zo’n vlieg komt uit een drol en vliegt meteen. Best wel knap.”

Hij heeft zich enigszins ingelezen in het vliegenleven. ,,Wat ik heel ontroerend vind, is dat een vlieg nooit zijn eigen kinderen leert kennen. Zo’n beest wordt geboren en heeft geen idee wie zijn ouders zijn. Meteen een weeskind. Zou-ie daar last van hebben? Een soort onbestemd gevoel denk ik, misschien dat ze daarom zo zoemen. Misschien komen ze vanuit een soort genegenheid wel steeds op je hoofd zitten.”

Robben laat zijn vlieg een soort van vriendschap sluiten met een buizerd, ,,een beetje solitaire, ietwat arrogante vogel, die zich boven anderen verheven voelt, en zichzelf zeker beter acht dan een vlieg. Maar toch hebben ze gesprekken, kunnen ze wat van elkaar leren.”

'Misschien komen vliegen vanuit een soort genegenheid wel steeds op je hoofd zitten'

Dit is zijn eerste werk waarin dieren de hoofdrol spelen. Maar dieren komen wel vaker voor in zijn boeken – soms poëzie, soms kinderboeken, soms romans voor grote mensen. ,,Het zijn heel speciale personages. Ze kunnen verschillende rollen vervullen. Een spiegel van gevoelens van angst of veiligheid, vriendschap, iets dat de klappen opvangt. Het is doorgaans een luisterend personage, waarop je dingen kunt projecteren. Maar ja, alles wat een dier zegt hebben wij bedacht.”

Desondanks: het verschil tussen mens en dier is niet zo heel groot, vindt Robben als hij naar zijn dochtertje kijkt. ,,In haar eerste jaar dacht ik echt: het is eigenlijk net een dier. Pas later komen de dingen waardoor ze herkenbaar wordt als mens. Dat heeft ook te maken met contact zoeken. Als je een hert in een bos tegenkomt dan zie je elkaar, maar er is verder geen interactie. Met een mens wel. Ja, je kunt wel een hond of een kat in de ogen kijken en dat heel vertederend vinden, maar dat is echt projectie.”

Intussen durft hij geen vlieg meer dood te slaan. ,,Ik voer ze tegenwoordig.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct