Kunstinitiatief VHDG bezorgt de Siberisch-Boerjatische videokunstenares Natalia Papaeva (31) haar eerste solo-expositie die toeschouwers door de Leeuwarder binnenstad voert.

Ze vertelt in vier video’s over haar bedreigde moedertaal en laat tegelijk zien hoe innig haar band ermee is. In de video Ik ben… , te zien in een raam van Neushoorn in de Haniasteeg in Leeuwarden, staat Natalia Papaeva voor een groot schoolbord. Ze kijkt nurks, ontevreden, er moet haar ogenschijnlijk iets belangrijks van het hart. Ze schrijft op het bord: ‘Ik ben… geen Chinees, ik ben… Mongools’ en herhaalt dat op allerlei manieren, boos, vinnig, ernstig, soms berustend.

Een stukje verderop, in kunstruimte H47 schenkt de veelbelovende videokunstenares thee en serveert die aan de druipnatte voorbijgangers die even komen schuilen voor de storm. Papaeva, in 2018 afgestudeerd aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag, wil met haar video de aandacht vestigen op het racisme en de vooroordelen die ze in Nederland tegenkwam en die dit voorjaar, toen de coronacrisis begon, hoogtij vierden. Op straat werd ze vaak met ‘ni hao’ begroet en er werden haar allerlei dingen nageroepen. Maar: ,,Ik bèn dus geen Chinees!’’

Identiteit

Natalia Papaeva is Russin, afkomstig uit de autonome Zuid-Siberische republiek Boerjatië, ingeklemd tussen Mongolië en het Baikalmeer. Ze maakt persoonlijke kunst waarin haar identiteit en moedertaal altijd een rol spelen. Wie ben je en hoe kan een ander dat weten? Hoe kan je een ander duidelijk maken wat je voelt en hoe het met je gaat? Dat zijn vragen die iedereen zich kan stellen, maar die voor Papaeva extra prangend en acuut zijn, want zij is haar moedertaal min of meer vergeten.

Het Boerjatisch, een Mongoolse taal, is bijna uitgestorven. In de Sovjet-Unie, zo legt de kunstenares geduldig uit, werd het burgers verplicht gesteld om Russisch te spreken. Het Russisch was de taal van de toekomst, de taal van de succesvolle mens. ,,Mijn eigen taal werd gecanceld.’’ Het Boerjatisch mocht niet meer op school worden onderwezen en werd al snel ook niet meer in het openbare leven gesproken.

Hoe erg dat is, ziet de toeschouwer in een tweede indringende video, Yokhor , die in OBE op het Oldehoofsterkerkhof is te zien. Daarin zingt de kunstenares een stukje uit een Boerjatisch liedje, huilend, tierend, zoekend, de wanhoop nabij. Ze kan zich er maar twee regels van herinneren en laat zien hoe pijnlijk dat is.

Binnen dringen

,,Mijn taal heeft veel moeite’’, zegt ze in H47. Daarom is ze ook zo blij met de kansen die ze via kunstinitiatief Voorheen De Gemeente (VHDG) krijgt. ,,Het is mijn bedoeling om mijn taal prestigieuze instituties, zoals musea en galeries, binnen te laten dringen.’’ Ze lacht. Ja, dat is haar missie. En het lijkt te lukken.

Bij Historisch Centrum Leeuwarden bijvoorbeeld is haar videowerk Vacuum te zien. Daarin bevindt Papaeva zich in een desolate omgeving - een verlaten ziekenhuis in het Poolse Wroclaw - terwijl ze zachtjes Boerjatische mantra’s voor zich uit fluistert. Ze is naar binnen gekeerd, onbereikbaar voor de ander.

In de vierde video, te zien in de Koperen Tuin, staat het Russische woord ‘ponaechala’ centraal dat losjes vertaald betekent: ‘Jij bent niet van hier’. Als Boerjaat kreeg Papaeva dat in Rusland vaak naar haar hoofd geslingerd. Ze is immers geen ‘etnische Rus’ in de ogen van veel van haar landgenoten. Door deze uitdrukking in de video almaar te herhalen en hem zelfs te zingen, krijgt die op een bepaald moment iets lachwekkends.

Want een beetje belachelijk zijn al die processen van in- en uitsluiting natuurlijk wel, beaamt de kunstenares. ,,De ene taal is niet beter dan de ander. Nooit. Dat zeg ik ook tegen de mensen die ik hier in Nederland tegenkom: wees blij met het Fries! Koester het! Jullie hebben twee talen! Wat een rijkdom!’’

Natalia Papaeva: Ik ben… is tot en met 4 april gratis te bekijken, van maandag t/m zondag van 12 tot 18 uur. De start is bij kunstruimte H47. Daar zijn ook flyers en routebeschrijvingen te verkrijgen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct