Jannes van der Wal en Meindert Talma: een speciaal geval

Meindert Talma heeft een voorstelling en album gemaakt over dammen, met cultheld Jannes van der Wal in de hoofdrol.

De reacties stroomden binnen nadat Meindert Talma enkele weken gelden De ballade van Jannes van der Wal op YouTube had gezet. ,,Mensen deelden de clip op Facebook en Twitter en stuurden me mailtjes met persoonlijke herinneringen aan Jannes. De reacties op de clip zijn steeds dezelfde: ‘Ik blijf van de eerste tot de laatste seconde kijken.’ Het blijft natuurlijk een waagstuk, zo’n liedje van 22 minuten. Maar met de beelden van Jannes erbij heb je een extra dimensie. Op die manier is het een beetje een gezongen documentaire.’’

In 2016 is het 60 jaar geleden dat de damlegende geboren werd in Driesum en 20 jaar geleden dat Van der Wal in zijn woonplaats Groningen stierf aan de ziekte van Hodgkin. Op zijn dertiende album Jannes van der Wal bezingt Talma hem in 1176 woorden (exclusief outro), zijn langste songtekst ooit. ,,Hij was mijn jeugdheld. Ik was 13 jaar toen Jannes in 1982 wereldkampioen werd en 14 toen hij zijn WK-match speelde tegen Harm Wiersma. Je had toen ook dat optreden bij Mies Bouwman waar hij niet uit zijn woorden kwam of niks wilde zeggen.”

Cultheld

Als jongen herkende Talma zichzelf in Van der Wal, die uitgroeide tot een cultheld en nationale beroemdheid. ,,Ik was toen ook een moeilijke communicator: een lange slungel, verlegen, kwam vaak moeilijk uit mijn woorden, stotterde een beetje. En dammen vond ik mooi. Ik kwam Jannes later, eind jaren tachtig toen ik in Groningen studeerde, regelmatig tegen in de mensa van Vera. Hij had altijd een dambordje mee – wat viezige kleren aan, beetje voorovergebogen. Ik heb hem nooit aangesproken.”

Talma, zelf ook een Fries, wilde al heel lang iets doen met Jannes van der Wal. Hij toont een multomap met oude foto’s, krantenknipsels en aantekeningen. ,,De Jannes-map. In het begin had ik het idee om meerdere songs over Jannes te maken.’’ Omdat hij vorig jaar al een album aan één persoon had gewijd, de kunstenaar H.N. Werkman, zag hij daarvan af. ,,Omdat Jannes zo’n apart figuur is, dacht ik: Ik maak er een heel apart nummer van, een heel lang nummer. Ik wilde zijn hele leven erin hebben.”

Het melancholische lied bestaat uit twaalf coupletten van acht lange regels met drie muzikale intermezzi en een ‘Jannes’-meezingslotkoor. Elk couplet beschrijft een fase uit het leven van de dammer, afgesloten met het refrein: ‘Ja het is een speciaal geval: Jannes van der Wal’. ,,Over Jannes was nog veel meer te vertellen, maar op een gegeven moment moet je ophouden.’’

Show

Oorspronkelijk maakte Talma het lied voor De Meindert, Igor, De Jonge Boschfazant & Kesanova Show, waarin hij maandelijks, samen met Igor Wijnker, Adriaan Bosch en Kees de Vries nieuwe verhalen, liedjes, diashows en gedichten presenteert. ,,Het kost veel tijd maar het is een mooie manier om wat dingen uit te testen. De Show is trouwens uitgebreid: we staan nu niet alleen iedere tweede donderdag van de maand in de Kroeg van Klaas in Groningen, maar ook iedere vierde donderdag in Neushoorn Café in Leeuwarden.”

De reacties op zijn loflied op Van der Wal waren meteen positief. ,,De eerste versie was nog een paar minuten langer dan hij nu is. Ik speelde het voor het eerst in 2014, in café Marleen in Groningen, mezelf begeleidend aan de piano. Eén mevrouw wilde net weggaan en had haar jas al aan, maar ze wilde het nummer nog even uitkijken. Die stond daar toen dus 25 minuten met de jas aan. Dat was grappig.”

Toen al bedacht hij dat Van der Wals geboorte- en sterfjaar een mooie aanleiding vormden om er in 2016 wat mee te doen. ,,Ik heb gehoord dat Andere Tijden Sport een documentaire maakt over Jannes. Daar hadden ze blijkbaar dezelfde gedachte. En dat de Nederlandse dammers het nu weer goed doen, komt ook mooi uit.’’ Dit najaar komt er weer een Nederlandse wereldkampioen dammen, omdat de Russische titelhouder Alexander Georgiev afziet van zijn WK-match tegen uitdager Jan Groenendijk, die het nu opneemt tegen Roel Boomstra. ,,Harm Wiersma was in 1984 de laatste Nederlandse wereldkampioen.’’

loading  

Vlieland

Wiersma is zondag aanwezig op Vlieland, waar de nieuwe voorstelling van Talma in première gaat op Into The Great Wide Open . ,,Hij speelt aansluitend een damsimultaan.” Behalve het nummer over Van der Wal bevatten voorstelling en album nog drie liedjes over dammen. ,,Bij Dam dam dam , dat verder geen tekst heeft, zie je de hele damgeschiedenis voorbijkomen in beeld, vanaf 1900 tot nu. Daar heb ik een collage van gemaakt.” Het filosofische De strategieën van de ziel maakte hij naar aanleiding van een documentaire over de Russische dammer Anatoli Gantwarg en When I play draughts, I don’t even feel hungry gaat over het dammen in Afrika.

Het is een audiovisuele voorstelling, net als Werkman . ,,Beeld en geluid lopen synchroon bij alle vier de liedjes. Beeld is de laatste jaren voor mij wel belangrijker geworden. Ik speel nu weer met een band, maar ik heb jarenlang in mijn eentje opgetreden. Dan is het prettig dat mensen niet alleen naar mij kijken maar ook naar het doek. En je hebt meteen een videoclip voor YouTube.”

Hij damt zelf nog wel eens met zijn dochters. ,,Maar verder niet. Met mijn vrienden dammen heeft niet zo veel zin want ik win toch altijd. Ik had op zich vroeger wel bij een damclub willen gaan. Ik had het wel in me, maar ik zat ook al op muziekles en korfbal en ik voetbalde.” Talma debuteerde in 1999 als schrijver met Dammen met ome Hajo . ,,Ome Hajo was de enige persoon in Surhuisterveen van wie ik nog nooit had gewonnen. Hij had heel lang op de damclub gezeten, Troch Tinken Sterk.”

Leden van die club doen mee aan de damsimultaan met Auke Scholma, die gehouden wordt bij de voorstelling op 17 september in BaronTheater, Opende. ,,Auke vertelt ook een persoonlijk verhaal over dammen. het is de bedoeling dat die damsimultaan met Auke bij elke voorstelling plaatsvindt, maar het is wel een beetje lastig qua logistiek. Mensen moeten zich er van tevoren voor opgeven en kunnen dan tijdens het tweede deel van de voorstelling, na het damgedeelte, in een zaaltje ernaast de simultaan spelen. Voor de niet-dammers zing ik dan liedjes over Surhuisterveen.’’

Kruiswijk

Jannes van der Wal is zeker niet de laatste sportheld over wie Talma zingt. ,,Ik dacht dat het op een gegeven moment wel op zou houden. Maar sport blijft me fascineren, vooral het drama dat erin zit. Ik volg nog steeds elke zondag de voetbalsamenvattingen en ook vaak die talkshows, terwijl het elke keer hetzelfde geneuzel is. Ik volg ook andere sporten. Toen Kruiswijk in de Giro viel in die sneeuwrand, met de roze trui aan, zat ik te schreeuwen op de bank. Dat vond ik zo vervelend.”

Talma heeft alweer genoeg materiaal voor een nieuwe voetbalplaat. ,,Maar ik denk dat ik die bewaar tot 2018, als er weer een WK is. Je moet het een beetje plannen. Ik heb dozen met oude VI ’s, vanaf de jaren 70 tot nu. Daar mag ik graag in bladeren; er zijn veel mooie verhalen om te vertellen. Ik ben nu bezig met het vervolg op Kelderkoorts . Dat moet in 2017 uitkomen. Die roman-albumcyclus is mijn hoofdwerk, maar ik vind het leuk om er dingen tussendoor te doen. Het idee is om ieder jaar iets nieuws uit te brengen.’’

Speeldata

Zondagmiddag 4 september is de eerste voorstelling van Jannes van der Wal op Into the Great Wide Open op Vlieland (Bolder-café, 12.30 uur), met een damsimultaan van Harm Wiersma. Speellijst Noorden: 14/9 De Amer, Amen; 17/9 BaronTheater, Opende; 24/9 Vera, Groningen; 18/11 De Lawei, Drachten. De eerste Meindert, Igor, De Jonge Boschfazant & Kesanova Show van dit seizoen is 8/9 te zien in de Kroeg van Klaas in Groningen en 22/9 in Neushoorn Café in Leeuwarden (gratis toegang).

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct