The Walking Dead.

Hoofdpersonages die sterven in een serie: het mag en moet misschien wel

The Walking Dead. FOTO GENE PAGE/AMC

Met de dood van een geliefd personage deelt het nieuwe seizoen van de Nederlandse Netflix-hit Undercover de kijker al in aflevering één een ongekende dreun uit. Wat zeggen zulke extreme plotwendingen over het huidige serielandschap? Een verkenning van dit fenomeen waarbij we voor met name recente series zorgvuldig om de spoilers heen zullen dansen.

Misschien met de cultserie Twin Peaks als grote uitzondering was het in de vorige eeuw vooral veiligheid troef op televisie. ,,Het idee dat een hoofdpersonage ineens dood zou kunnen gaan, was onvoorstelbaar”, aldus docent populaire cultuur Dan Hassler-Forest van de Universiteit Utrecht die stelt dat series vooral als behang dienden. ,,Je kon gerust een aflevering overslaan en het toch blijven volgen. Het mocht vooral niet te ingewikkeld zijn. Maar ook: geen seks, geen gevloek of expliciet geweld. Het genre drama is inmiddels véél dramatischer geworden.”

De professor wijst naar Amerikaanse successen als de zombieserie The Walking Dead , de misdaadkroniek The Soprano’s , de thrillerreeks Breaking Bad , de remake van de sciencefictionklassieker Battlestar Galactica en vooral de fantasy-hit Game of Thrones . ,,Week na week zette de fan zich schrap. Wie wordt ons nu weer ontnomen? Welke schokgolf krijgen we nu weer te verwerken?”

loading

Gewaagd

Het fenomeen dat series in deze zogeheten ‘gouden eeuw van de televisie’ meer en meer kiezen voor scherpe plotbochten, krijgt ook vat op Nederlandse producties. Menig liefhebber van het veelgeprezen Undercover kreeg bij het zien van de start van seizoen 2, waar een grote naam uit de cast plots het loodje legt, een spreekwoordelijke beroerte. De reacties zijn wisselend. Maar, zo beweert Hassler-Forest, dat is niet erg. ,,Om te kunnen meetellen, moet je gewaagd durven zijn.”

In eigen land kwam die ommekeer volgens de cultuurdocent in 2010 met het verschijnen van Penoza . Scenarist Pieter Bart Korthuis van de misdaadreeks die 5 seizoenen telt, lacht. ,,Ik hoor dat vaker, maar vind het ook wel een beetje veel eer. Dat acteur Marcel Hensema onze serie werd uitgeschoten, is ook een beetje per ongeluk ontstaan. Omroep KRO-NCRV wilde per se dat er maar één seizoen kwam, dus werd het ook op die manier geschreven. Ik heb er achteraf een beetje spijt van. Als ik toen al wist dat we door mochten, had ik me sterk afgevraagd of ik hem wel dood moest laten gaan.”

loading

Reanimeren

Het verhaal gaat dat Hensema de regisseur ontsteld opbelde. ‘Je ziet toch niet dat mijn hersenen eruit liggen? Kan er niet wat worden bedacht…?’ Korthuis: ,,Maar zijn personage reanimeren was echt onmogelijk. Ik heb wel geleerd dat je het publiek tegenwoordig veel meer op het puntje van zijn stoel moet zien te krijgen. Dat deed ik al wel in de eerste aflevering door Thomas Acda te laten omleggen. De schok is extra groot, omdat kijkers niet verwachten dat je iemand van dat kaliber dat al zo snel laat overkomen. Ja, misschien stond Penoza toch wel een beetje op het raakvlak van de verandering van de tijd.”

Dat zulke wendingen in vooral de vorige eeuw níet gebeurden, heeft volgens Dan Hassler-Forest alles te maken met de tijdsgeest. ,,De wereld was stabieler. Als je ergens voor studeerde, had je bijna gegarandeerd een baan in dat veld. De Boomergeneratie had toegang tot ruime sociale voorzieningen en kon nog uitgaan van een pensioen. Die voorspelbaarheid zag je terug in het tv-landschap. Nu heerst de logica van onvoorspelbaarheid en onzekerheid. Een meer precair bestaan. Dat dit wordt gereflecteerd in series, maakt dat landschap wel een stuk spannender.”

loading

Literatuur van nu

,,De manier van tv maken is natuurlijk ook veranderd”, vervolgt Hassler-Forest. ,,Je gaat niet meer op een bepaalde dag van de week klaar zitten op de bank voor je favoriete serie. Nu heb je via streamingdiensten (als Netflix, Videoland en Amazon, red.) altijd toegang tot alles. Je haalt een aflevering gewoon in. Er kan dus ook meer om onze aandacht wórden gevraagd. Variatie is belangrijk geworden in een concurrentiestrijd tussen aanbieders. Het is voor seriemakers een soort bevrijding: langer doorlopende verhalen vertellen. Complexer ook. Intelligente discussies had je vroeger vooral over film en literatuur. Nu hoor ik op de universiteit mensen elkaar vertellen welke series ze moeten zien. Het is de literatuur van nu.”

Het kan natuurlijk altijd zo zijn dat een acteur of actrice door onvoorziene omstandigheden (ziekte, zwangerschap) of uit vrije wil een nog lopende serie verlaat. Dat was niet het geval bij Ramsey Nasr in Overspel (2011-2015) van scenarist en regisseur Frank Ketelaar. ,,Je maakt gebruik van heel veel personages die je allemaal in beweging moet houden, die ook allemaal iets substantieels te doen moeten hebben. Dan is het soms wel eens goed iemand de ultieme actie te geven: sterven. Even zo’n bom gooien, schudt de boel goed door elkaar.”

loading

Sympathie

Ketelaar (ook verantwoordelijk voor series als Klem waarvan het laatste seizoen start op 24 september): ,,Ramsey vroeg me eens wat mijn ideeën waren met zijn karakter. ‘Nou, ik wou je eigenlijk laten doodgaan’, zei ik. Dat was voor hem wel even slikken natuurlijk. Maar Ramsey heeft veel gevoel voor drama, hij begreep het wel. Alleen zijn moeder niet, die vond het verschrikkelijk”, lacht hij. ,,Je moet niet onderschatten hoezeer kijkers kunnen meeleven. Ramsey is wel eens uitgescholden in de tram, omdat hij in Overspel zo naar deed tegen actrice Sylvia Hoeks.”

,,Over het algemeen kan het publiek veel meer hebben”, zegt Ketelaar. ,,Goochelen met tijdlijnen bijvoorbeeld. Vroeger kreeg je dan zo’n rimpeling in beeld zodat er geen misverstand over kon bestaan: nu volgt een flashback. Voorheen was het ook veel belangrijker dat je sympathie moest hebben voor de hoofdpersonen. En kijk nu naar House of Cards en Breaking Bad . Heel soms hoor ik het nog wel eens bij een vergadering met dramaturgen. ‘Ja maar je sluit deze karakters niet in je hart.’ Daar trek ik me niets van aan. Iets identificeerbaars moeten ze wel hebben, maar sympathie is tegenwoordig wel het laatste waar ik mijn hoofd over breek.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct