Helmut Newtons grote naakten

Helmut Newton, die dit jaar honderd zou zijn geworden, veranderde de modefotografie maar het gaat altijd over die naakten

Helmut Newtons grote naakten Foto: ANP

Door een documentaire over zijn werk is het opvallende werk van fotograaf Helmut Newton terug in de belangstelling. ‘Helmut’s wereld is mijn idee van de hemel’

,,Iedereen heeft het altijd over die naakten’’, zegt fotograaf Jacob van Essen uit Leeuwarden. ,,Maar moet je eens kijken: dit boek staat ook vol portretten.’’

Hij heeft zojuist het enorme en loeizware boek op tafel gelegd dat in 1999 verscheen, met foto’s van Helmut Newton. Daarvoor zijn we hier: Newton, de mode- en glamourfotograaf die op 31 oktober honderd zou zijn geworden. Dat werd hij niet: hij kwam in 2004 om het leven na een hartaanval, tijdens een rit door Los Angeles in zijn Cadillac. Zijn as ligt op een begraafplaats in zijn geboortestad Berlijn, waar nu een groot deel van zijn nalatenschap is in een museum bij Bahnhof Zoo.

Documentaire van Gero von Boehm

Newton is terug in de aandacht vanwege The bad and the beautiful , de documentaire die Gero von Boehm over hem maakte en die nu in de filmhuizen te zien is (zie hiernaast). Von Boehm kent de fotograaf: hij heeft hem in 2002 al eens geportretteerd voor Arte.

Hij kreeg iedereen voor zijn lens. Jeanne Moreau, David Bowie, Nicholas Cage, Romy Schneider. ,,Dit is toch prachtig’’, zegt Van Essen bij een foto van Andy Warhol die in slaap lijkt te zijn gevallen. ,,Maar daar hoor je weinig over.’’

De fotograaf werd in 1920 in Berlijn geboren als Helmut Neustädter, zoon van een gefortuneerde knoopjesfabrikant. Al jong had Helmut meer aandacht voor fotograferen dan voor school, zodat hij in de leer ging bij een destijds beroemde Berlijnse fotografe die onder de naam Yva werkte. Zij moest in 1938 haar atelier sluiten, en is later vermoord in concentratiekamp Sobibor. De familie Neustädter, die net als Yva joods was, ontkwam dat lot door naar Singapore te vluchten.

Krant vindt Newton ongeschikt als fotograaf

De achttienjarige Helmut probeerde daar werk te vinden als fotograaf voor een krant, maar werd na twee weken weggestuurd: hij werd totaal ongeschikt gevonden. Hij zocht zijn heil in Australië, waar hij na allerhande baantjes in 1945 een fotostudio begon, in Melbourne. Hij liet zich naturaliseren, en trouwde met een jonge Australische actrice, June Browne. Ze bleven altijd bij elkaar, meer dan vijftig jaar.

loading  

Van Essen slaat het boek open bij een foto waarop we een deel zien van het lichaam van een fotomodel, met achter haar, in de spiegel, Newton zelf met zijn 6x6 camera en het model, nu ten voeten uit. Rechts naast die spiegel zit, op een regisseursstoel, zijn vrouw June, die ingespannen toekijkt. Achter haar een raam, met een doorkijkje naar een Parijse straat met autoverkeer.

Meest gevraagd en best betaald als modefotograaf

,,Ik denk dat zijn vrouw belangrijker voor zijn werk is geweest dan we nu weten’’, zegt Van Essen. ,,Ze zat er vaak bij in de studio.Het is gissen maar je ziet dat veel bij mannelijke kunstenaars.’’

In de jaren vijftig begon Newton voor de Australische uitgave van modeblad Vogue te werken, en dat werk dijde uit naar andere uitgaven en tijdschriften. In de jaren zestig groeide hij uit tot een van de meest gevraagde en best betaalde fotografen ter wereld. Hij werkte lange tijd vanuit zijn Parijse studio, en het paar woonde later afwisselend in Monaco en Los Angeles.

Zijn modefoto’s trokken de aandacht omdat ze er heel geënsceneerd uitzien. ,,Ze vertellen een verhaal, bijna als een film’’, zegt Van Essen. ,,Veel andere fotografen zijn dat ook gaan doen.’’ Beroemd zijn bijvoorbeeld twee atmosferische foto’s die hij maakte voor Yves Saint Laurent, een vrouw in een mannenpak in een Parijse straat bij nacht, en diezelfde vrouw, maar nu met een naakte vrouw aan haar zijde. Ze hebben iets ongenaakbaars en trots.

De beroemde foto van Charlotte Rampling

Net als de stoere grote naaktfoto’s (Big nudes, heten ze, met nummers) die in het aan Newton gewijde museum in Berlijn hangen, en waarvan er een voorop het dikke boek staat. ,,Ze doen aan beelden uit de klassieke oudheid denken’’, zegt Van Essen. ,,Alleen waren dat vaak mannen.’’ En, kunnen we toevoegen: die droegen meestal geen hoge hakken.

Beroemd is ook de foto die hij in 1973 in Arles maakte van actrice Charlotte Rampling, die hij vaak zou vastleggen. In een sjiek Frans interieur zit ze, naakt, op een tafel, haar voeten op een stoel, met een glas wijn en naast zich een pakje sigaretten. ,,Het was de eerste keer dat ik hem ontmoette’’, herinnerde Rampling zich in 2014 in het blad Harper’s Bazaar.

Hij kwam haar destijds fotograferen voor Playboy . Ze had gezegd dat ze niet naakt op de foto wilde. Voor Playboy zette hij haar op de foto, op de rug gezien, op een stoel. ,,Kunnen we nu een naakt doen? Ons naakt’’, vroeg Newton toen.

 ,,Kan ik een uurtje van je tijd krijgen?’’ Rampling gaf haar weerstand op - wat een iconische foto opleverde. Zelf heeft ze er een in haar garage hangen, vertelt ze in hetzelfde interview. ,,Helmut wilde me er niet een geven, dus die heb ik van hem gestolen. Hij leende me de foto een keer uit en ik heb hem nooit teruggegeven. Hij is voor mijn kleinkinderen. Voor als jullie vergeten waar je vandaan komt, jongetjes.’’

'Newton veranderde de modefotografie'

Soms zijn de foto’s op het wrede af, met touwen en kettingen. Een van zijn bijnamen is The king of kink . Soms zijn ze ronduit komisch, zoals de foto die hij maakte bij dansgezelschap Pina Bausch in Wuppertal, waar een naakte vrouw half in de muil van een krokodil verdwijnt. De meeste zijn zwartwit, een enkele keer duikt er kleur op. Hoe wonderlijk ze soms ook in beeld zijn gebracht, Newton ging respectvol met zijn modellen om. Hij raakte ze niet aan: als er iets veranderd moest worden in de houding, liet hij zijn assistente dat doen.

,,Hij veranderde de modefotografie’’, zou de Amerikaanse mode-ontwerper en filmmaker Tom Ford zeggen. ,,Helmut’s wereld is mijn idee van de hemel. Daar zou ik heenwillen als ik sterf.’’ De Duitse modekoning Karl Lagerfeld zag in het werk vooral de erfenis van zijn geboortestad en de Duitse film: ,,Hij was Berlijn.’’

loading  

De Duitse Anna Wintour, hoofdredacteur van de Amerikaanse Vogue (de rol van Meryl Streep in The devil wears Prada is losjes op haar gebaseerd) verzuchtte, na de dood van de fotograaf: ,,Ik had het geweldig gevonden om een van Helmut’s vrouwen te zijn. Ik kan geen groter compliment bedenken dan om de lens van Helmut waard gevonden te worden.’’

Daar werd - en wordt - ook anders over gedacht. Alice Schwarzer, de oprichter van het Duitse feministische blad Emma , schreef daarin in 1999 de foto’s niet alleen seksistisch en racistisch te vinden, maar ook fascistisch. Omdat het blad er negentien van zijn foto’s bij had afgedrukt, kreeg het een stevige rekening vanwege schending van het auteursrecht.

Er waren en zijn meer protesten uit die hoek. Vooral in de Verenigde Staten ligt dat gevoelig - en bij verlenging, op de sociale media, waar bloot taboe is, wat mede verklaart waarom Amerikaanse musea weinig van zijn werk hebben, terwijl dat in veel Europese musea wel zo is. De naakte vrouw, afgebeeld door een man, is in deze tijd een verdacht onderwerp.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct