Martina Ketelaar: ,Myn âlden tochten dat ik better wat technysk dwaan koe, mar fotografy luts noch altyd.’’ FOTO LC

Fotografische zoektocht naar de keet: 'It wie in ûndersyk nei mysels, nei wêr’t ik wei kom'

Martina Ketelaar: ,Myn âlden tochten dat ik better wat technysk dwaan koe, mar fotografy luts noch altyd.’’ FOTO LC

Door een opleiding te volgen in Amsterdam kon Martina Ketelaar (22) genoeg afstand nemen tot haar eigen achtergrond om er (foto)verhalen in te zien. Haar serie Us keet hangt vanaf woensdag in het Fries Landbouwmuseum.

Nog maar net voor het begin van de coronacrisis studeerde Martina Ketelaar uit Bolsward af aan de Nederlandse Academie voor Beeldcultuur. Tijdens haar opleiding reisde ze steeds tussen Friesland en Amsterdam op en neer. ,,Ik woe dêr net wenje, want ik woe hjir fotografearje.’’ Ze kreeg in de Randstad eerst het gevoel dat ze het daar ‘moest maken’, tot een docent voorstelde om haar eigen omgeving als onderwerp te nemen. ,,Dat wie handiger.’’

Bovendien... onderwerpen dicht bij huis, dicht bij haarzelf, die maakt ze het liefst en die maken de meeste indruk. Boeren bijvoorbeeld. ,,Dy kamen de lêste tiid in soad yn de media. It gong hieltyd oer stikstofproblematyk en demonstraasjes, allinnich mar oer problemen. Ik woe dat byld feroarje.’’ Ze vroeg mensen of ze hen mocht fotograferen, en kreeg al snel reacties. Bellers die háár vroegen of ze langs wilde komen. Het resulteerde in het boekje Us pleats .

,,Dêr haw ik oant no ta twa jier mei dwaande west. It wie moai dat der foar skoalle wat út rôle, mar ik haw it foaral foar mysels dien.’’ Achter haar, op haar werkplek in Bolsward, hangen een paar foto’s uit de serie. In zelfgemaakte lijsten. ,,It hout komt út pleatsen, fan in flier bygelyks. Soms freegje ik boeren oft sy wat oer hawwe. ‘It is niks, hear’, sizze sy dan. Mar mei dat ‘niks’ kin ik noch wol wat.’’ Ze kreeg het van huis uit mee: dingen die stuk gaan, repareer je zelf. Iets zelf oplossen, zelf maken. ,,It skeelt kosten, en it past by my.’’

Op de havo deed ze examen in het profiel natuur en techniek. Dat ze de fotografie koos, lag niet meteen voor de hand. ,,Myn âlden tochten dat ik better wat technysk dwaan koe, mar fotografy luts noch altyd.’’

Stigma weghalen

Via het fotograferen van Us pleats kwam ze terecht in jongerenketen, een veel voorkomend fenomeen op het Friese platteland. ,,Net allinnich yn Fryslân, ek yn oare plattelânsgebieten.’’ Vanaf haar zeventiende kwam ze daar zelf zo nu en dan. ,,Soms mei in freondinne, de oare kear mei freonen.’’ Ze kreeg daardoor een heel ander beeld van de jongeren en hun onderkomens dan het stereotype ‘zuipketen’. ,,It wie der gesellich.’’

Z e plaatste een oproep op Facebook en kreeg honderden reacties. ,,Sa’n achthûndert!’’ Jongeren waren trots op hun keet, wilden graag laten zien hoe mooi juist die van hen was. ,,Ik woe it stigma fuorthelje. Net de ‘gekte’ sjen litte, it sûpen.’’ Natuurlijk, er wordt wel gedronken, maar lang niet altijd veel. ,,Ik kaam ris yn in keet, dêr wie in muorre fan kratten. ‘O, fet’, tocht ik. Mar dy haw ik bewust net op ’e foto setten. Wa wit hoe lang’t it duorre hat foardat sy dy byinoar garre hawwe.’’

loading loading

Zelf was ze ook niet geheel vrij van vooroordelen, merkte ze wel. ,,Ik kaam oan mei myn learzens, mar dat wie hielendal net nedich. De famkes hiene allegear wite gympen oan.’’ Toen ze die wilde fotograferen, zou een van de meiden nog even een vlekje wegpoetsen. Precies het goede moment om af te drukken.

Ketelaar hield een aantal foto’s anoniem. ,,Ik fyn dat dat wol mei.’’ Ze concentreerde zich op een handeling, zoals carbid schieten. Of nam de rug van een meisje in beeld, in plaats van de hele groep. ,,Ik ha wol groepsfoto’s makke, mar dy binne foar harren. Se wurde al gau te folle fakfotograaf-eftich.’’

Creatief en innovatief

Al kreeg ze honderden reacties, ze beperkte zich tot een aantal keten rond Bolsward. ,,Ik woe der leaver in pear goed kennen leare as in hiel soad opperflakkich.’’ Ze leerde de jongeren beter kennen, ging ook met hen uit eten of gewoon langs voor de gezelligheid. ,,It binne hiel aardige lju, kreatyf en ynnovatyf, sosjaal en romtinkend.’’

Als voorbeeld laat ze een serie zien, gemaakt tijdens het carbidschieten. ,,Dit wie op âldjiersdei. Ik seach in groep minsken oankommen, hast allegear yn it swart. It liket wol in begraffenisstoet, sei ik.’’ Het waren mensen die voor de jaarwisseling in Friesland waren, ze kwamen kijken wat het carbidschieten inhield. ,,Wolst sels in kear?’’, bood een van de jongens meteen aan.

loading

Ketelaar wijst op het moment waarop de westerling in de buurt van de bussen komt. ,,Mar hy fûn it dochs te gefaarlik en seach derfan ôf.’’ De gastvrije jongen begreep er niets van. ,,Hy hie him iepen opsteld, en doe hoegde it ynienen net mear. Ik ken beide kultueren wol, en koe it fan beide kanten besjen.’’

O p een andere foto hangen een paar kiekjes uit een pasfotoautomaat. Daarop vijf vrienden die proberen tegelijk in beeld te komen. Hilariteit alom. ,,Ik woe wat fan dy ‘saamhorigheid’ sjen litte, sûnder op groepsportretten út te kommen.’’

loading loading

Het idee dat in keten alleen boeren(kinderen) bij elkaar komen, kon ze snel weerleggen. ,,Yn sa’n groep sitte faak mar ien of twa boeren. De rest docht oare dingen. De jonges wurkje meastal mei de hannen, yn de technyk of yn de bou. De famkes wurkje faak yn ’e soarch.’’

Leerschool

Waarom staat zo’n keet dan altijd bij een boerderij, vroeg ze een keer. ,,Wêr moat dy oars stean? Midden yn it doarp?’’, kreeg ze als reactie. ,,Logysk ek, hjir kinne se leven meitsje, en de romte is der.’’

Keten kunnen onderling veel verschillen. Er zijn keten waar evenveel mannen als vrouwen komen en ,,dêr binne de froulju en manlju skieden’’. Ze kwam ook enkele vrouwenketen tegen. ,,Ek de leeftiid kin bot ferskille. Fan fjirtjin oant santjin jier oant groepen der’t ek lju fan fyftich yn sitte.’’ Verreweg de meeste worden gerund door mannen. ,,De froulju dy’t der komme, binne freondinnen of famylje fan dy mannen.’’

loading loading

Tussen de mannen moest de van zichzelf verlegen Ketelaar wel voor zichzelf leren opkomen. ,,Dit wie in goeie learskoalle.’’ Ze werkt tegenwoordig veel voor technische bedrijven, zoals een betonfabriek of de procesindustrie, en ook daar werken voornamelijk mannen. ,,Hjir komme myn ynteresse foar technyk en de fotografy byinoar.’’

Alles met elkaar was deze fotografische zoektocht ,,in ûndersyk nei mysels, nei wêr’t ik wei kom’’. De keet werd van een ‘onbekend gebied’ een plek waar ze zich opgenomen en gewaardeerd voelt. ,,Ik ha myn byld hielendal bysteld.’’ Wat Ketelaar vond in haar fotografie, is voor de bezoekers van keten ook het belangrijkst. ,,Uteinlik giet it om in eigen plak.’’

loading

Leeuwarden - Fries Landbouwmuseum: Felling 6, di t/m vr 11-17 u, za en zo 13-17 , 1 juli t/m 20 sept, www.frieslandbouwmuseum.nl , www.martinaketelaar.com

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct