Zoon Piter en dochter Wypkje Hettinga namen donderdag in Amsterdam het verzameld werk van hun vader in ontvangst. FOTO MARNIX SCHMIDT

De wereld galmt in Hettinga’s poëzie

Zoon Piter en dochter Wypkje Hettinga namen donderdag in Amsterdam het verzameld werk van hun vader in ontvangst. FOTO MARNIX SCHMIDT

Het volledige werk van Tsjêbbe Hettinga is vier jaar na zijn dood bijeengebracht in een kloeke bundel van dik 800 pagina’s.

Drie jaar werkte een Fries-Nederlands vertalerstrio aan de bundel Het vaderpaard / It faderpaard . Bij uitgeverij De Bezige Bij in Amsterdam ontvingen Piter en Wypkje Hettinga, zoon en dochter van de blinde dichter, donderdagmiddag het eerste exemplaar. Vandaag, bij de Friese presentatie, zullen zij een bundel overhandigen aan Henk Deinum, vriend en reisgenoot van hun vader.

Nepalese dichter

In Amsterdam werd een tekst van schrijver David van Reybrouck voorgelezen. De Vlaming vertaalde meerdere gedichten van Tsjêbbe Hettinga (1949-2013) en raakte met hem bevriend. Van Reybrouck, die nu op reis is door Nepal waar hij onderzoek doet voor zijn nieuwe boek, richtte zich in een e-mail tot zoon en dochter van de dichter. ,,Toen jullie vader nog leefde, hadden we het wel eens over een tweetalige uitgave van zijn werk. Hij droomde van een mooie editie bij De Bezige Bij en ik kende ook geen betere plek dan het huis waar onlangs nog werk van H.H. ter Balkt verschenen is, die andere agrarische Heimatdichter die allesbehalve een agrarische Heimatdichter was.’’

Hij vervolgt: ,,Ik kijk door het raam naar buiten. Een meer, rommelige daken, groene heuvels, veraf, onzichtbaar door het stof, de besneeuwde toppen van de Annapurna. Ineens komt het me voor dat Tsjêbbe in wezen een Nepalese dichter is. Dat heb ik wel vaker. Dat ik ergens ben, in Japan nog onlangs, in Berlijn, bij mijn moeder in West-Vlaanderen en dat ik denk: in wezen is Tsjêbbe een Japanse haikudichter, of nee, een Duitse bard, of nee, een West-Vlaamse foorkramer die zijn superdweilen rijmend aanbiedt. Ja, dat denk ik. Want de hele wereld galmt mee in het oeuvre van jullie vader. Het wad en de stad. Urbi et orbi. De bieten en de Beatles.’’

Volledig dichterlijk oeuvre

De bundel omspant het volledige dichterlijke oeuvre van Tsjêbbe Hettinga, die opgroeide in Burgwerd. Het boek bevat nog niet eerder gepubliceerd materiaal dat zijn dochter Wypkje van de harde schijf uit zijn computer haalde. Er zijn gedichten in opgenomen die eerder werden vertaald, door Van Reybrouck, Peter Vermeersch, Willem van Toorn en Nynke Laverman. De helft van de bundel bestaat uit Fries werk dat nog niet eerder in het Nederlands uitkwam. Die klus nam een ‘vertaaltrio’ – bestaande uit Benno Barnard, een dichter die met Hettinga bevriend was, dichter Tsead Bruinja en Teake Oppewal, literatuurkenner bij Tresoar – op zich.

Bruinja en Oppewal vertaalden de Friese verzen in een ‘ruwe’ vorm en stuurden die aan Barnard, die er poëzie van maakte. Dat proces speelde zich af in Leeuwarden, België en Engeland en vaak: over de mail.

Buchmesse 1993

Oppewal schreef daarnaast een biografische schets die in de bundel is opgenomen. Daarin staat hij uitvoerig stil bij het optreden van Hettinga op de Frankfurter Buchmesse in 1993. Dat vormde een omslagpunt in zijn carrière; een doorbraak naar een nationaal en internationaal publiek. ,,It optreden fan Tsjêbbe op de Frankfurter Buchmesse in 1993 wie foar de Fryske letteren in machtige kasus, it feroare it referinsjekader fan de dominante literatuer. Minsken út de Rânested koene harren oant dy tiid net foarstelle dat der sa’n grutte dichter út Fryslân, fan it plattelân, komme koe’’, vertelt Oppewal. ,,Nei Frankfurt lei it paad ynienen iepen. Oeral wêr’t hy gong makke er in smashing yndruk: op de Nacht van de Poëzie yn Utert, op Poetry International yn Rotterdam. Ik wit noch dat der in festivaldirekteur út Berlin wie. Dy seach en hearde Tsjêbbe performjen en wist: ‘Den muss ich haben!’’

De laatste twintig jaar van zijn leven trad de Friese dichter veel in het buitenland op. Zijn markante voordracht boeide zijn publiek, ook al begreep men de woorden niet altijd. ,,Is hij een Friese of een Nederlandse dichter? Ach. Wat maakt het uit’’, zegt Reinjan Mulder, oud-literatuurcriticus van NRC Handelsblad die hem in 1993 in Frankfurt zag optreden en diep getroffen raakte. ,,Zijn werk is ongelofelijk sterk verbonden met het Friese landschap, maar hij kan net zo goed een Griekse dichter zijn.’’ De gedichten, hun metrum en de breedsprakigheid, het ritme en de vele alliteraties doen Mulder denken aan Homerus. ,,Toen ik Hettinga hoorde dacht ik: ‘Hé! Het kan nog!’’

Het vaderpaard / It faderpaard : 49,95 euro, De Bezige Bij. Vrijdagmiddag om 16.30 uur is de Friese presentatie in Tresoar. Toegang: gratis.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct