Twee Perzische portretten uit de verzameling van Tinco Lycklama, met in het midden een portret van de Friese jonkheer zelf. FOTO HANS ZIJLSTRA

Cannes eert Friese ‘stamvader’ met tentoonstelling

Twee Perzische portretten uit de verzameling van Tinco Lycklama, met in het midden een portret van de Friese jonkheer zelf. FOTO HANS ZIJLSTRA

Voordat hij met zijn bals masqués Cannes hielp transformeren van vissersdorpje tot mondaine badplaats, reisde de Friese edelman Tinco Lycklama à Nijeholt jarenlang door Perzië en de Levant. Cannes wijdt nu een tentoonstelling aan de excentrieke jonkheer uit Beetsterzwaag.

Het heeft wat bureaucratische voeten in de aarde gehad, maar het lijkt nu toch echt te lukken: zaterdag gaat waarschijnlijk de Friese vlag in top bij het Musée de la Castre in Cannes, gevestigd in een oud kasteel met een weids uitzicht over de Côte d’Azur. Het museum is gesticht door Tinco Lycklama à Nijeholt, om een plek te geven aan zijn collectie kunstwerken en antiquiteiten die hij tijdens zijn reizen door het Midden-Oosten had verzameld. Genoeg reden om voor een dag de eigen le tricolore door de pompeblêden te vervangen.

Onbekende edelman

Veel wist men in Cannes niet meer over de edelman in Beetsterzwaag. Ja, er is een Rue Lycklama, een Villa Lycklama en een Villa Burmania. Van de collectie die Lycklama had nagelaten lag veruit het grootste deel in het depot stof te vergaren. ,,Een naam en wat jaartallen. Dat wisten ze daar ongeveer nog’’, zegt Hans Zijlstra. Terwijl de Friese jonkheer erg belangrijk was in het opstoten van Cannes in de vaart der volkeren. Hij had er – eerst alleen, later met zijn vrouw, de rijke barones Agatha Jacoba thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, Tinco noemde zich daarna ook baron – furore gemaakt met gemaskerde dansfeesten. ,,De hele beau monde kwam daar graag langs’’, vertelt Zijlstra. ,,Er zijn nog schilderijen van.’’

Zijlstra, al jaren woonachtig in Amsterdam, maar als oud-inwoner van Friesland betrokken bij het Historisch Genootschap Noordoost-Friesland, kende Tinco Lycklama al zijdelings toen de in Cannes woonachtige Nederlander Georges Homs bij hem informatie over hem inwon. Het was het begin van een fascinatie die bijna uitgroeide tot een obsessie. ,,Het begon zo’n anderhalf jaar geleden als een project om zijn foto’s en brieven te digitaliseren. Nu is er zelfs een tentoonstelling’’, zegt Zijlstra.

Archeologische vondsten

De expositie in Cannes is opgebouwd rond de voorwerpen die Lycklama verzamelde tijdens zijn jarenlange reis, halverwege de negentiende eeuw, door Perzië, Mesopotamië en de Levant – zeg maar het huidige Iran, Irak, Syrië, Libanon en Israël/Palestina. Daarbij horen portretten uit de tijd van de Perzische Qajarendynastie en nogal wat archeologische vondsten: sarcofagen uit Persepolis in Iran en Sidon in Libanon. Pronkstuk is een gouden masker dat Tinco in Sidon opgroef. Het was in de begindagen van de archeologie, toen iedere ‘vrije jongen’ uit Europa toestemming kreeg om op te graven.

,,Het lijkt wel een beetje Lawrence of Arabia’’, zegt Zijlstra. ,,Dan ging je bij een lokale edele langs en die zei: neem maar dertig, veertig man mee de woestijn in.’’ Daarnaast kocht hij kleren, waarmee hij zich graag liet portretteren.

Opvallend is dat zo’n rondreizende edelman in Europa indertijd in het Midden-Oosten nogal wat bekijks trok. Hij werd ontvangen bij de sjah van Perzië en kwam bij talloze notabelen over de vloer. ,,Overal werd hij met alle egards ontvangen’’, zegt Zijlstra. Zijn reisverslag van tweeduizend bladzijden schreef hij in het Frans. Zijlstra hoopt het ooit nog te kunnen laten vertalen.

Sporen in Friesland achtergelaten

Maar naast zijn Oriëntaalse avonturen heeft Tinco Lycklama ook zijn sporen nadrukkelijk in Friesland achtergelaten, en dat facet wordt ook in Cannes belicht. Zijn katholieke vrouw was bijvoorbeeld de stichtster van het Bonifatiushospitaal in Leeuwarden. In het huidige Medisch Centrum Leeuwarden bleek nog een portret van haar te zijn. ,,Samen met een of andere man, zei mijn contactpersoon bij het MCL. Dat was dus Tinco’’, vertelt Zijlstra.

Ook was Tinco, die katholiek werd, de belangrijkste financier bij de bouw van de Bonifatiuskerk in Leeuwarden. Maar juist die bekering kan de reden zijn dat hij vanuit Beetsterzwaag, waar hij na zijn reizen weer was thuisgekomen, naar Cannes verhuisde, vermoedt Zijlstra. ,,Hij had zich in Beetsterzwaag wel een beetje onmogelijk gemaakt omdat hij katholiek was geworden. Het is niet voor niks dat hij in Wolvega begraven ligt, op de katholieke begraafplaats.’’ Terwijl zijn collectie, die nu in Cannes te zien is, eerst in het Eysingahuis in Beetsterzwaag werd tentoongesteld. ,,Hij bezat er het halve dorp, maar hij interesseerde zich er nauwelijks meer voor. In een brief aan zijn broer schrijft hij bijvoorbeeld: dat Lauswolt mag je wel verkopen. Dat is toen door de Van Harinxma’s gekocht.’’

Maar het Friese deel van Tinco’s leven zal pas weer echt in de schijnwerper komen wanneer de tentoonstelling over de jonkheer volgend jaar naar Beetsterzwaag komt. ,,We hebben ons eerst op Cannes gericht. Maar ook nu komt er nog van alles naar boven’’, zegt Zijlstra

De tentoonstelling over Tinco Lycklama à Nijeholt in Musée de la Castre wordt zaterdag 8 juli geopend in het bijzijn van de Nederlandse ambassadeur en burgemeester Ellen van Selm van Opsterland. Tot 29 oktober is de tentoonstelling te bewonderen.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct