Fokke (Frans Stap) is de laatste boer van Friesland en bespreekt met zijn zoon (Jan Vollema) de toekomst van het bedrijf.

Afscheid van de laatste boer van Friesland op boerenerf in Wjelsryp

Fokke (Frans Stap) is de laatste boer van Friesland en bespreekt met zijn zoon (Jan Vollema) de toekomst van het bedrijf. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

De agrarische sector ligt onder vuur. Met dat gegeven is Theatercollectief Griene Sjippe aan de slag gegaan. In Bûter, brea en sûre molke wordt op een boerenerf in Wjelsryp afscheid genomen van de laatste boer van Friesland.

Al twintig jaar lang stelt Theatercollectief Griene Sjippe actuele zaken aan de kaak. ,,Wy fûnen dat de boeren wol wat omtinken krije koene. It is no ek hiel aktueel”, zegt artistiek leider en regisseur Hotze Karsten. Schrijver Folkert Sijbrandij ging aan de slag, wat resulteerde in de voorstelling Bûter, brea en sûre molke .

Eigenlijk zou het stuk in de schuur van de familie Galema in Wjeslryp worden opgevoerd. ,,Wy wiene der hielendal klear foar’’, zegt Karsten. Het stuk stond dit voorjaar op het punt om in première te gaan. En toen gooide corona alles in de war. ,,Ferskriklik, moatst ris sjen.” Karsten toont op zijn mobiele telefoon foto’s en filmpjes van de laatste repetities in de schuur. ,,Sjoch dochs ris hoe moai alles útljochte wie.”

‘Der sit neat oars op, wy moatte spylje’

De voorstelling, die vrijdag in première gaat, is nu noodgedwongen naar buiten verplaatst, zegt Karsten. Noodgedwongen? Was uitstel naar volgend jaar geen optie? ,,Dat kin net, dan gean wy fallyt”, zeggen bestuursleden Etsje de Vries en Trix Strikwerda.

,,Wy binne in lyts selskip en krije gjin subsydzjes, dat der sit neat oars op. Wy moatte spylje”, voegt Karsten toe. En in de schuur spelen, is ook niet mogelijk. Dan kunnen er te weinig toeschouwers komen en dat is financieel onaantrekkelijk.

Er zijn al te veel kosten gemaakt om de stekker er nu uit te trekken, zegt Karsten. Er moet worden gespeeld, wil Griene Sjippe niet ten onder gaan. Op het erf van de Galema’s kunnen per voorstelling honderd mensen tussen de grote balen kuil zitten. Er worden zes voorstellingen gespeeld, waarvan alles is uitverkocht. Eén is exclusief voor leden van de LTO. Griene Sjippe overweegt een extra voorstelling te doen, zegt de regisseur.

Boerenproblematiek

Fokke Sijbrandij – hij speelt ook een rol – schreef het verhaal over de laatste boer die op het punt staat zijn bedrijf te sluiten. Aanvankelijk waren het korte sketches, maar omdat de voorstelling naar buiten is verplaatst, heeft Karsten er toch één lopend verhaal van gemaakt.

In de schuur zou worden geschakeld van de ene naar de andere scène. ,,Hast no mar ien poadium en net sa as yn ’e pleats meardere plakken om te spyljen.”

Boer Fokke (Frans Stap) houdt van zijn werk, maar er is geen opvolger. De oudste zoon werkt liever op kantoor, in de ICT. De jongste (gespeeld door de elfjarige Jan Vollema) wil wel, maar is te klein. Bovendien staat het huwelijk van de boer en zijn vrouw op omvallen en wil zij verhuizen naar een woning in het dorp.

Allerhande actuele boerenproblematiek passeert de revue, zoals het melkquotum en de stikstof- en mestregels. ,,Boeren hawwe te krijen mei hiel wat regels”, verzucht de regisseur. Toch is het stuk luchtig van toon, met hier en daar een cynische grap. Zoals een oude koe die haar laatste dagen mag slijten in de wei, maar zodra Betsie is vrijgelaten, wordt ze opgevreten door een wolf. ,,Minsken meie net yngripe”, roept de politica. ,,Dit is natoer, de sterken pakke de swakken.”

Preek

De wanhopige boer zingt – hij wordt begeleid door een band die live speelt – uiteindelijk: ,,Koe ik myn kij mar melke op ’e moanne (…) Ik bin it sêd, al dy roppers en dy razers.” De boer ligt voortdurend onder het vergrootglas, zegt Karsten. ,,Mar hy jout ús iten, tinkt om de natoer, is ekonoom en ek noch bistedokter. It is eins ien fan de swierste beroppen dy’t der binne.”

Het stuk is eigenlijk een preek, zegt Karsten. Met als belangrijkste boodschap: wees toch trots op de boer.

Griene Sjippe heeft trouwens een bijzondere ‘dominee’ die tussen de scènes door preekt vanaf de kansel – hij is niet live aanwezig, maar opnames die in de kerk in Mantgum zijn gemaakt worden getoond op een projectiescherm. Het is de in Zwitserland geboren en in Amsterdam wonende schrijver, psychotherapeut en muzikant Rob Faltin. Die heeft zelf aangeboden mee te werken. ,,Moai dochs. Jawis, hy sprekt Frysk, mei in Frânsk aksint. Syn freondin wennet yn Fryslân.”

Griene sjippe speelt Bûter, brea en sûre molke - 18 (première), 25, 26 en 3 oktober om 20.15 u en op 27 september om 15.00 u. Alle voorstellingen zijn uitverkocht, Op 23 september wordt om 20.15 uur een extra voorstelling gespeeld op het erf van de familie Galema aan het Oasterein 8 in Wjelsryp. www.grienesjippe.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct