Aart Staartjes en Rients Gratama speelden in 2015 samen in de kerstmusical De Sterren van Bartlehiem.

Aart Staartjes (1938-2020) wilde televisie maken vanuit het perspectief van het kind

Aart Staartjes en Rients Gratama speelden in 2015 samen in de kerstmusical De Sterren van Bartlehiem. FOTO NIELS DE VRIES

Welke Nederlander is niet opgegroeid met Aart Staartjes? Met zijn televisieoptredens vermaakte hij decennialang diverse generaties. Aart Staartjes overleed zondag op 81-jarige leeftijd aan de gevolgen van een verkeersongeluk met zijn brommobiel in Leeuwarden.

‘Meneer Aart’, zoals veel mensen Aart Staartjes zullen kennen, woonde sinds 2012 in Dronryp, in een monumentaal pand aan de Tsjerkebuorren met uitzicht op de Salviuskerk (d’Alde Witte). Hij was er met zijn vrouw Hanna neergestreken nadat een onophoudelijke toeristenstroom hen uit Marken had weggejaagd, vertelde de acteur in 2017 in deze krant. ,,Het is niet zo dat we er altijd van droomden om in Friesland te gaan wonen.’’ Zijn vrouw komt uit Groningen, dus het lag voor de hand om in het Noorden neer te strijken.

Een echte Fries voelde Staartjes zich niet. ,,Ik ben en blijf een Amsterdammer.’’ Hij was wel goed geïntegreerd, vond hij zelf. Staartjes speelde in de film Spaak van Steven de Jong, in de tv-serie De Kameleon en in de kerstmusicals van het Posthuis Theater in Heerenveen.

Waldof en Statler

In 2015 stal hij de show in De sterren van Bartlehiem , samen met Rients Gratama, met wie hij goed bevriend was. ‘Een onweerstaanbaar duo’, oordeelde de Leeuwarder Courant . Het duo Gratama-Staartjes had wel iets weg van het illustere duo Waldorf en Statler uit de Muppetshow .

De twee kenden elkaar van een gezamenlijke act in een show van Rudi Carell, maar wanneer dat precies was, wisten ze niet meer. Toen Rients Gratama twee jaar later, in september 2017 overleed, droeg Staartjes een tekst van hem voor tijdens de herdenkingsdienst in stadsschouwburg De Harmonie.

Lees ook | Collega's en BN'ers reageren bedroefd op overlijden Aart Staartjes: 'Hij ís Sesamstraat'

In de jaren zeventig was Staartjes een van de drijvende krachten achter De Stratemakeropzeeshow met Wieteke van Dort (De Deftige Dame) en Joost Prinsen (Erik Engerd), een baanbrekend kinderprogramma waarin Staartjes schitterde als het personage De Straat.

De makers deinsden er niet voor terug om controversiële onderwerpen te behandelen, zoals pies en poep en kinderen die hun ouders de les lazen. Ze maakten onderwijzers belachelijk in sketches waarin Staartjes en Van Dort eeuwige zittenblijvers speelden.

Gedurfde benadering

Fatsoenminnend Nederland sprak geregeld schande van deze brutale benadering van de kinderziel. Sommige ouders verboden hun kinderen zelfs naar het programma te kijken, maar De Stratemakeropzeeshow had ook veel bewonderaars door de originele en gedurfde wijze waarop de makers de onderwerpen behandelden.

Tussen 1972 en 1974 zijn van het programma 55 afleveringen gemaakt. Daarna gingen Staartjes en zijn collega’s aan de slag met het eveneens bewierookte J.J. de Bom , voorheen de kindervriend dat eind jaren zeventig werd uitgezonden en 32 afleveringen telde. Televisiecritici kenden het programma in 1979 de Zilveren Nipkowschijf toe.

De meeste televisiekijkers zullen zich Staartjes herinneren om zijn rol in Sesamstraat . Over het ontstaan van Meneer Aart zei Staartjes twee jaar geleden in een interview: ,,Ik begon in 1981 als redacteur bij Sesamstraat . Een van de scenarioschrijvers zei toen: ‘ Sesamstraat is een paradijs zonder slang’. Dat vond ik een unieke uitspraak, zo waar. Daar moest iets aan gebeuren. Er moest iemand komen die de bal lek prikte.”

loading

Ook met deze rol maakte Staartjes het niet iedereen naar de zin. ,,Er waren ook kritische ouders en pedagogen. De Amerikanen (die wereldwijd de rechten hebben op het programma, red.) vonden Meneer Aart een negatief rolmodel. Zij vinden dat zo’n figuur niet thuishoort in een kinderprogramma en ik vind juist van wel. We hebben doorgezet, met veel succes. Kinderen zijn altijd dol geweest op Meneer Aart.”

Veelzijdige entertainer

Behalve met kinderprogramma’s was Staartjes ook als acteur in meer serieuze series en films een veelzijdige entertainer. Hij begon zijn carrière in 1957, toen hij samen met Eric Herfst (de echtgenoot van Jasperina de Jong) de pantomimegroep Pantalon oprichtte.

Zijn beste rol speelde hij in 2006 in de televisiereeks Waltz , waarin hij aan het hoofd staat van een klein familiecircus dat moeite heeft het hoofd boven water te houden. Staartjes verklaarde later dat hij geen moeite had om deze opvliegende Willy Waltz te spelen. ,,Hij ligt heel dicht bij mij”, zei hij terugblikkend.

Over zijn leven en loopbaan publiceerde Staartjes een autobiografie met de titel Meneer Aart - Leven en werken van de man die geen kindervriend wil heten (2002). Een opvallende passage daarin gaat over zijn dochter die ooit dreigde naar de roddelbladen te stappen met het verhaal dat ze het slachtoffer zou zijn geweest van incest. Een constatering die onder hypnose door een psycholoog werd vastgesteld. Staartjes ontkende in zijn boek deze aantijging. ,,Deze methode klopt niet”, zei hij jaren daarna in een interview.

Een van zijn laatste televisieoptredens was in Sterren op het doek . Staartjes maakte daarin bekend recent een beroerte te hebben gehad. ,,De dood is wel het minste dat ik vrees”, zei hij. ,,Maar dat ik invalide word, lijkt mij erger.” De acteur laat drie kinderen en een stiefzoon achter.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct