Blikvanger in de expositie in het Woudagemaal is een model van het Friese watersysteem,  met alle hoogteverschillen. Daarachter, van links naar rechts: gemaalchef Yldau de Boer, dijkgraaf Luzette Kroon, Hans Meinardi van de Stichting Ir. D.F. Woudagemaal, jeugddijkgraaf Merel Fiets en projectleider Auke Vogelzang.

Woudagemaal moet vanaf 2023 zonder fossiele brandstoffen op stoom worden gebracht

Blikvanger in de expositie in het Woudagemaal is een model van het Friese watersysteem, met alle hoogteverschillen. Daarachter, van links naar rechts: gemaalchef Yldau de Boer, dijkgraaf Luzette Kroon, Hans Meinardi van de Stichting Ir. D.F. Woudagemaal, jeugddijkgraaf Merel Fiets en projectleider Auke Vogelzang. Foto Simon Bleeker

De omgeving van het Woudagemaal is weer bij de tijd. Nu staat het Werelderfgoed zelf voor een tweede energietransitie.

Wordt het waterstof, LNG, blauwe diesel of afgedankt frituurvet? Het honderdjarige Ir. D.F. Woudagemaal in Lemmer moet vanaf 2023 zonder fossiele brandstoffen op stoom worden gebracht. Alle mogelijkheden staan nog open, zegt gemaalchef Yldau de Boer van Wetterskip Fryslân. Zij onderzoekt alle alternatieven waaraan geen aardolie te pas komt. Is deze brandstof goed verkrijgbaar en betaalbaar? Welke aanpassingen zijn nodig aan de stookinstallatie? En wat komt er uit de schoorsteen?

Trotse oude dame

,,We besteegje de simmer oan ûndersyk en as we dan yn it neijier in keuze meitsje, hâlde we noch twa jier oer: it earste om alle fergunnings rûn te meitsjen en it twadde foar de ombou’’, schetst De Boer. ,,We wolle yn elts gefal hiel transparant wêze, want úteinlik betelje ús belestigbetellers hjir foar.’’

Het is niet de eerste keer dat ,,de trotse oude dame’’ van het Wetterskip, zoals dijkgraaf Luzette Kroon het Unesco Werelderfgoed karakteriseert, onderdeel is van een energietransitie. De oorspronkelijke kolengestookte installatie is in 1967 al eens omgebouwd om te kunnen stoken op zware stookolie, destijds een goedkoper alternatief.

Op dit stroperige oliedestillaat, dat ook in de grote scheepvaart wordt gebruikt, is ondertussen milieutechnisch wel wat aan te merken. Dat zit hem in het vrijkomen van zwavel, stikstof en broeikasgassen bij de verbranding. Op land mag alleen een duurdere variant worden gebruikt die nagenoeg zwavelvrij is.

Woudagemaal

Het laten draaien van het Woudagemaal vraagt veel brandstof. Bij een etmaal onder stoom gaat er 15.000 kilo doorheen. In februari was het gemaal een volle week in bedrijf om regenwater weg te malen. Buiten zulke incidenten om worden de ketels sporadisch opgestookt voor demonstraties.

Voor ombouw van het gemaal is nog geen budget voor vrijgespeeld. Yldau de Boer houdt de mogelijkheid open dat dit in twee stappen gebeurt. De stookolie zou eerst kunnen worden vervangen door een gelijkwaardige biobrandstof, in afwachting van een ingrijpender ombouw. ,,We moatte ek goed neigean hoe fier wy gean kinne sûnder ôfbreuk te dwaan oan dit monumint’’, zegt De Boer. Daar moeten ook de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Unesco, als hoeder van de werelderfgoedstatus, over oordelen.

Op 7 oktober is het een eeuw geleden dat koningin Wilhelmina het gemaal officieel in werking stelde. Dat had dit jaar aanleiding zullen zijn voor een reeks feestelijkheden, met als hoogtepunt de theatervoorstelling Floed door de Noorder Smederij. Bij het uitbreken van de coronacrisis is al besloten de meeste festiviteiten een jaar op te schuiven. Op de jubileumdag zal dit jaar wel een herdenkingsmunt worden geslagen.

Een mooiere plek kun je niet bedenken

Het bezoekerscentrum en de omgeving van het Woudagemaal zijn de laatste maanden alvast flink onder handen genomen. In de ‘beleving’ is 560.000 geïnvesteerd. Er zijn twee wandelroutes aangelegd: een landschapspad door het naastliggende polderland en een otterpad – speciaal voor schoolexcursies – door het moerasbosje op het schiereiland achter het gemaal. Twee eerdere dienstwoningen zijn deel van het bezoekerscentrum geworden. Eentje is verbouwd tot entree en museumwinkel. Bij de provinciale weg ligt een nieuw parkeerterrein. De populieren langs het kanaal zijn vervangen door iepen.

In het bezoekersgebouw is een nieuwe expositie ingericht, die niet meer alleen gaat over de historie van het stoomgemaal, dat nog stamt uit de tijd dat waterschappen zich alleen druk maakten over het wegwerken van water. Nu staan het Friese waterbeheer en de gevolgen van het veranderende klimaat centraal. ,,Een mooiere plek kun je niet bedenken om bezoekers bewust te maken van het belang van goed waterbeheer in tijden van klimaatverandering’’, zegt dijkgraaf Luzette Kroon. Zij opende de expositie gisteren met jeugddijkgraaf Merel Fiets.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct