President Donald Trump noemt de verkiezingen ‘frauduleus’ en dreigt met een stap naar het Hooggerechtshof. Zo beloven de Amerikaanse presidentsverkiezingen een taaie finale in de rechtszaal. ‘De advocaten stonden al klaar.’

,,Dit is geen Belarus, dit zijn de Verenigde Staten van Amerika: we moeten alle stemmen tellen!”, zegt een verontwaardigde CNN-commentator na Trumps speech woensdagochtend.

In die toespraak doet de Amerikaanse president wat sommigen voorspelden en anderen vreesden: hij claimt de overwinning terwijl nog lang niet alle stemmen geteld zijn en bestempelt de verkiezingen als frauduleus. Ook kondigt hij een gang naar de rechter aan, waarschijnlijk om de stemmen per post - in totaal tientallen miljoenen, naar verwachting van veel meer Democratische kiezers dan Republikeinse - te schrappen. Trump: ,,We gaan naar het Hooggerechtshof, het stemmen moet stoppen. We willen niet om vier uur ‘s nachts een stembiljet vinden en die op de lijst zetten.”

,,De strijd begint nu pas”, concludeert Mark Verheijen, auteur van het boek ‘ Wij kennen Amerika helemaal niet ’ en voormalig VVD-Kamerlid. ,,De juristen stonden al klaar om te speuren naar twijfel, mogelijke fouten of onvolkomenheden. Trump zal proberen de poststemmen uit de telling te schrappen. En als die zaak uiteindelijk in de rechtszaal voorkomt, zal hij vertrouwen op een meerderheid aan conservatieve rechters.”

Route

Al lijkt er geen rechtstreekse route naar het Hooggerechtshof: discussies over de stembusgang moeten eerst per staat juridisch uitgevochten worden, zegt Geert-Jan Knoops, advocaat en bijzonder hoogleraar Politiek van het Internationaal Recht (UvA). ,,Dat was in 2000 ook het geval in Florida, toen Bush en Gore streden om het presidentschap. Bush had 537 stemmen meer gehaald, de Democraten wilden een hertelling. Die zaak begon bij de staat, bereikte ook het Hooggerechtshof van Florida, en werd pas daarna door het landelijke Hooggerechtshof behandeld.”
Terwijl de lagere rechter bepaalde dat er inderdaad opnieuw geteld moest worden, blokkeerde het Hof in Washington dat vervolgens weer, met steun van vijf van de negen hoge rechters. Gore legde zich daarbij neer, Bush werd president.

Onlangs stelde Trump Amy Coney Barret aan als nieuwste lid, inmiddels heeft het Hof een conservatieve meerderheid van zes tegen drie. Knoops: ,,Zo’n zaak is voor Trump zeker niet op voorhand verloren. Destijds zag je al dat er ontzettende verdeeldheid is over bevoegdheden. Het discussiepunt hier is: mogen staten zelf bepalen hoelang ze nemen voor het tellen van schriftelijke stemmen? En dat is geen gelopen controverse.”

De poststemmen kunnen het verschil gaan maken in de presidentsrace die Amerikaanse media nu massaal een ‘nagelbijter’ met ‘cliffhanger’ noemen, met Trump en Biden die beiden nog kans maken op de winst. Wie 270 of meer kiesmannen achter zich krijgt, wordt president. Biden heeft er woensdagmiddag 238, Trump 213, vijf ‘swing states’ bepalen de uitkomst.

Neem bijvoorbeeld Pennsylvania, een potentieel cruciale staat, goed voor twintig kiesmannen. Na ruim vijf miljoen getelde stemmen ligt Trump aan het einde van de ochtend op woensdag 4 november riant op kop (bijna 56 procent, Biden staat op 43 procent). Maar volgens lokale autoriteiten moeten nu nog bijna anderhalf miljoen biljetten per post verwerkt worden. Op basis van de eerste tellingen gaat gemiddeld ruim driekwart van die schriftelijke stemmen naar Biden, en zo kan hij er nog honderdduizenden kiezers bij krijgen, schrijft een analist van The New York Times. ,,Meer dan genoeg om de president in te halen.”
Dus als het Trump lukt om de post-stemmen in diskrediet te brengen en zelfs van tafel te vegen, groeien zijn kansen op winst.

‘Middelvinger’

Voormalig topdiplomaat Tom de Bruijn noemt de opstelling van president Trump ‘zorgwekkend’: ,,Ook Republikeinen zeggen dat het gevaarlijk is om zo vroeg de winst te claimen en de boel juridisch op scherp te zetten”, zegt De Bruijn, die jarenlang de Nederlandse vertegenwoordiger bij de EU in Brussel was. ,,Al past het bij de Amerikaanse cultuur van rechtszaken en claims. Of het ook op straat tot onrust leidt, zoals voorspeld wordt: ik weet het niet, het is te hopen dat mensen de rust bewaren, zich inhouden.”

Verheijen: ,,De claims uit zijn toespraak zijn een middelvinger naar de democratie. Dit is geen democratisch proces meer maar een juridisch spel, waarbij je per definitie - wie uiteindelijk ook wint - een uitslag krijgt die in twijfel getrokken wordt. Op deze manier wordt het voor de VS heel lastig om in andere landen te vertellen wat democratie inhoudt.” Een voormalige Republikeinse verkiezingsadvocaat noemt Trumps opstelling ‘verontrustend’: ,,Wat de president zegt is niet eerder vertoond en kent geen basis in de wet”, zei advocaat Ben Ginsberg tegen CNN.

Fraude gebeurt zelden

Trump suggereert al langer dat het grote aantal schriftelijke stemmen tot problemen en een onduidelijke uitslag leidt. Vorige maand nog twitterde hij: ,,Vanwege de nieuwe en ongekende hoeveelheid stembiljetten die ongevraagd worden opgestuurd naar ‘kiezers’, of wie dat ook mogen zijn, zal de uitslag van de verkiezingen op 3 november waarschijnlijk nooit precies kunnen worden bepaald. Stop de stembiljetwaanzin!” Gerommel en gesjoemel met stembiljetten komt echter zelden voor, zo blijkt uit onderzoek van het onafhankelijke instituut Brennan Center for Justice (2017) . De onderzoekers stellen dat het percentage verkiezingsfraude in Amerika lager is dan 0,0009 procent.

Terwijl Trump de druk opvoert, de uitslag in diskrediet brengt en met een rechtsgang dreigt, vraagt zijn tegenstander Joe Biden juist om ‘geduld’. ,,Het is niet aan mij of aan Trump om de winnaar van de verkiezingen uit te roepen, dat is een besluit van het Amerikaanse volk”, zegt hij geregeld.
Jurist Knoops voorspelt dat de verkiezingsstrijd voorlopig niet beslecht wordt. ,,Het finale oordeel daarover zal bij het Hooggerechtshof liggen. Dit wordt een lange juridische strijd.”


Je kunt deze onderwerpen volgen
Buitenland
Presidentsverkiezingen VS
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct