Sjoerd Kooistra in de tuin van zijn huis in Ubbergen.

Tien jaar na de zelfverkozen dood van de markante horecamagnaat Sjoerd Kooistra vertellen zijn boekhouder, chauffeur, tuinman en lievelingsnichtje hun verhaal

Sjoerd Kooistra in de tuin van zijn huis in Ubbergen. Foto: Archief Koos Groenewold

Als een van de rijkste Nederlanders haalde Sjoerd Kooistra geregeld het nieuws, maar ‘opening Journaal’ was hij nooit. Tot 28 juni 2010: cameraploegen filmen de rood-witte politielinten rond zijn rietgedekte villa bij Nijmegen. De Groningse horecamagnaat, die opgroeide in Emmen en Norg, maakte er een eind aan zijn leven. We blikken terug met zakenrelaties, medewerkers en familie.

Horecaondernemer Sjoerd Kooistra (1951-2010) bouwde vanuit Groningen aan een imperium van vele tientallen kroegen in Groningen, Enschede, Nijmegen, Amsterdam, Muiden, Breda, Den Bosch en Eindhoven.

De in Emmen en Norg opgegroeide ondernemer toonde zich een meester in het tegen elkaar uitspelen van de brouwerijen Heineken en Inbev (Jupiler, Hertog Jan); bij de bierreuzen peuterde hij grote financieringen los voor verdere uitbreiding. Hij deinsde er daarbij niet voor terug een tiental kroegen onder te brengen bij een andere leverancier als hem dat zinde.

loading

In de jaren 90 en 00 draaide zijn bedrijf goed, maar rond 2008 ging het helemaal mis. Kooistra had door snel uit te breiden in Brabant en Enschede wel heel grote schulden opgebouwd, zelfs voor zijn doen.

Zijn luxe leven met villa's en een jacht

Daarnaast onttrok hij, zo bleek later, miljoenen aan zijn bedrijf waarmee hij zijn luxe leven financierde, met villa’s en een peperduur jacht in Nederland en Spanje. De hele horecasector zag intussen de omzet rap dalen.

Een miljoeneninvestering in een gigantisch horecapand in Eindhoven liep uit op een enorme sof, er kwamen zo goed als geen gasten. In Amsterdam kreeg de Groninger een slechte naam; veel mensen meden zijn zaken.

De ‘methode-Kooistra’ had naam gemaakt in de pers. Kooistra verpachtte zijn zaken aan doorgaans jonge ondernemers, van wie hij pachtsommen incasseerde die opliepen tot 33 procent van de bruto-omzet, exclusief btw. Het bleek dan in veel gevallen niet mogelijk nog winst te maken voor de pachters, die geregeld failliet gingen.

Lees ook | Het faillissement van horecatycoon Sjoerd Kooistra uit Groningen is tien jaar na zijn dood nog steeds niet afgerond

loading

Kooistra wenste de nederlaag niet aan te zien

Inbev was Kooistra's fratsen zat rond 2009, maar bij Heineken kon hij nog aankloppen. Sterker: de brouwer bestendigde de relatie en ging tientallen kroegen in met name Groningen direct van hem huren, een voor Kooistra heel gunstige deal.

Maar Kooistra tergde Heineken door het bedrijf enkele miljoenen te onthouden waarop het recht had. Heineken had er genoeg van en spande een reeks rechtszaken aan, vast van plan om die vervelende megakroegbaas voor eens en voor altijd omver te trekken. Een nederlaag die Kooistra niet wenste aan te zien.

Op 26 of 27 juni 2010 ging hij in het bad liggen van zijn riante villa in Ubbergen, een dorp bij Nijmegen waar hij sinds eind jaren 90 woonde. Hij slikte een cocktail van pillen, die hij wegwerkte met een grote hoeveelheid alcohol. Kooistra werd 59 jaar.

We blikken terug met zakenrelaties, medewerkers en familie. Wat is er in tien jaar veranderd?

Laurens Meyer

Laurens Meyer (60), geboren in Leeuwarden, was tot het overlijden van Kooistra de op een na grootste caféverpachter van Nederland, vooral actief in Breda, maar ook in een tiental andere plaatsen in Nederland. Sinds drie jaar is hij eigenaar van de cafés aan de zuidzijde van de Grote Markt in Groningen.

loading  

„Ja ik sprak Sjoerd weleens. We hebben ook weleens zaken gedaan, ik heb twee zaken in Breda van hem overgenomen. En hij heeft van mij eens een keukeninventaris gekocht. Hoe het is om zaken met hem te doen? Nou, we stonden vrij snel voor de rechter, haha. Dat was natuurlijk wel typisch voor hem. Ik won die zaak overigens.''

„Met die grootheidswaanzin van hem heeft hij mooie zaken gebouwd, ik kan niet anders zeggen. Vooral Drie Gezusters in Groningen. Ik ben heel trots daarvan de eigenaar te zijn, een geweldig bedrijf. De grootste pub van Europa bij mijn weten. Ik wil niet zeggen dat het mijn allermooiste bedrijf is, we hebben alleen maar mooie zaken natuurlijk, maar de omvang maakt het wel heel speciaal.''

„Het meest slimme van Kooistra was hoe hij Inbev en Heineken bespeelde en dat zij daardoor zoveel financierden. Heel knap. Dat zou nu niet meer lukken. De brouwers hebben hun les wel geleerd. Alles draaide alleen om hectoliters, dat is veranderd. Die mega-hectoliterzaken bestaan ook bijna niet meer.''

„Tien, twintig jaar geleden had je nog veel biercafés, en iedereen dronk pils. Het uitgaanspatroon is erg veranderd. Uitgaan is veel meer uit eten gaan geworden. Het is ook niet enkel nog pils dat gedronken wordt. Speciaalbier heeft een enorme vlucht genomen. We hebben daarom de zuidzijde voor tonnen verbouwd, en een enorme keuken erin gezet.''

„Hoe Sjoerd op de huidige coronasituatie had gereageerd? Tja, je hebt geen keus, er is een noodverordening. Er komt wel wat steun, maar je staat toch vooral met de rug tegen de muur. Als het zo doorgaat krijg je toch burgerlijke ongehoorzaamheid, lijkt mij. En ja, ongehoorzaam was Sjoerd denk ik wel.”

Khalid Oubaha

Khalid Oubaha (47) begon als barman in Nijmegen. Kooistra vroeg hem en een collega pachter te worden van drie cafés aldaar, tegen een pachtsom van 33 procent van de bruto-omzet.

loading  

„We hebben tegen de zin van Kooistra in de diners, lunch en broodjes geschrapt. Alles eruit behalve het bier, dj’s erin om studenten te trekken en knallen maar.” Het werkte wonderwel, en Oubaha ging zelf uitbreiden in Nijmegen, zonder Kooistra. Het leidde tot eindeloze rechtszaken tussen de twee. Oubaha is inmiddels eigenaar van meer dan twintig cafés in Nijmegen, Arnhem en Enschede.

„Tien jaar geleden alweer? Goh. Leuk dat je belt”, zegt Oubaha, om vervolgens prompt van wat te steken. „Het is zó onrechtvaardig!”

Oubaha doelt niet op zijn oude vetes met Kooistra, maar het huidige coronabeleid. „De werktijdverkorting die was aangekondigd, was nog wel een goed idee geweest. Maar nu zitten we met die NOW. Je krijgt zogenaamd 90 procent vergoed, maar dat is dus helemaal niet zo. Het is maximaal 64 procent. Ik ga de staat aansprakelijk stellen, ik ga hier een rechtszaak van maken. Ja, dat is zeker iets dat Kooistra ook had kunnen doen inderdaad. Kooistra toog voortdurend naar de rechtbank.''

„Maar voor alle duidelijkheid: ik zeg niks slechts over de doden, dat is voor mij iets met karma. Kooistra is degene die mijn een podium heeft gegeven. Kooistra was ook de eerste die het café op een ander niveau zette, die binnenhuisarchitectuur naar de horeca haalde.''

„Al dat antiek opkopen, een open haard van 60.000 gulden, leren chesterfield-stoelen, dat deed in de jaren tachtig en negentig verder niemand. De Drie Gezusters in Nijmegen staat er nog steeds, en doet het nog steeds fantastisch. Ik heb er weinig aan veranderd, ik heb het vooral bijgehouden. Dat is honderd procent Sjoerds legacy .''

„Maar zijn succes heeft wel een zwart randje. Mensen een contract laten tekenen terwijl je weet dat ze het niet gaan redden, al die faillissementen … ik wil positief zijn, maar met al die naweeën voor alle mensen die dit ondergingen, voelt alleen maar positief zijn ook niet goed."

Dick Loorbach

Dick Loorbach (50) is de weduwnaar van Kooistra. Als 24 -jarige student en part-time model ontmoette hij de kroegbaas in 1994. Na de dood van zijn partner wordt Loorbach persoonlijk failliet verklaard, een faillissement dat eveneens nog steeds loopt.

loading

„Over dat persoonlijk faillissement spreek ik liever zo weinig mogelijk. Trouwen in gemeenschap van goederen was uiteindelijk niet zo’n goed idee. Ik ben nu al tien jaar vleugellam. Het kan pas worden afgehandeld op het moment dat er een uitspraak is in de rechtszaak tussen Oscar Hammerstein en de curator van Plassania, iets waar ik verder buiten sta.''

„Verder gaat het redelijk goed met me. Ik heb gelukkig de liefde weer gevonden en dat houdt me op de been. Ik werk tegenwoordig als freelance interieurontwerper in Abu Dhabi. Mijn huidige partner is architect. Door Sjoerd heb ik het geluk gehad ongelooflijk veel verbouwingen mee te mogen maken.''

„Sjoerd was best wel trots op zichzelf en zijn succes. Hij had toch uit het bijna niets, een kroeg en een verouderd pretpark van zijn ouders, een imperium opgebouwd. Ik denk dat hij in zijn beste jaren de horeca een soort van heeft geprofessionaliseerd.''

„Het ging helemaal mis toen in 2008 de economische crisis uitbrak, de omzet zakte met 50 procent in. Daarvoor had het rookverbod al een enorme daling in omzet teweeggebracht. Wat horeca-uitbaters van hem kunnen leren is dat je je niet te diep in de schulden moet steken. Als het misgaat met de economie is de horeca is altijd een van de zwaarst getroffen sectoren. Ik ben blij dat Sjoerd de huidige coronacrisis niet mee hoeft te maken, het is vreselijk wat er nu gebeurt.''

„Een andere les die horeca-ondernemers kunnen leren van Sjoerd is dat je niet je eigen macht moet overschatten. Sjoerd heeft zijn hand duidelijk overspeeld door het gevecht aan te gaan met zijn grootste leveranciers.''

„Hij had nooit verwacht dat de brouwers zich zo hard tegen hem zouden keren. Ze moeten zich gerealiseerd hebben dat dit dé kans was om voor eens en voor altijd van die lastige Kooistra af te komen, en vrijelijk over zijn hectoliters en toplocaties te beschikken. Hij moet zich zo vreselijk vernederd hebben gevoeld.''

„De eerste jaren na Sjoerds dood waren vreselijk. Als ik niet mijn broer Bert en mijn beste vriendin Thea had gehad om me er doorheen te slepen, had ik er waarschijnlijk zelf ook een eind aan gemaakt.''

„Direct na Sjoerds dood was ik natuurlijk flink teleurgesteld in hem, omdat hij de persoon was die ik het meest vertrouwde. Dat hij me heeft achtergelaten met die hele ellende, zal ik nooit begrijpen. Wat moet er zich in zijn hoofd hebben afgespeeld toen hij dat besluit nam?''

„Ik heb het hem inmiddels vergeven, ik probeer nu alleen nog te denken aan de mooie herinneringen. Ik voel vaak zijn aanwezigheid op de een of andere manier. Ik denk dat hij nu mijn beschermengel is geworden.”

Erik Rutten

Erik Rutten (57) deed de laatste vijf jaar dienst als tuinman en manusje-van-alles voor Kooistra in Ubbergen, het villadorp bij Nijmegen waar de horecamagnaat de meeste tijd doorbracht. Rutten spreekt voor het eerst publiekelijk over hoe hij Kooistra als eerste aantrof na diens overlijden.

„Maandag belde het beveiligingsbedrijf dat het alarm was afgegaan en ben ik naar zijn huis gereden. Ik ging het huis in en vond hem in de badkuip. Ik heb hem omgedraaid, hij voelde al helemaal stijf aan. Toen heb ik de politie gebeld. Ik was vrij helder op dat moment. Ik heb bij defensie gewerkt, als infanterist en tankchauffeur, ik heb wel wat meegemaakt. Ik heb de politie binnengelaten, en later de schouwarts.''

„Nadat de politie er was, heb ik Dick gebeld, die zat in Marbella. Ik vertelde het hem en hij begon te schreeuwen. Een vriend van hem nam de telefoon over, in een mengelmoesje van Engels en Spaans heb ik die uitgelegd wat er aan de hand was. Dick is later die dag naar Nederland gevlogen.''

„Die middag moest ik mee naar het politiebureau in Groesbeek. Ik ben twee keer verhoord, tot één uur ’s nachts. Iedereen uit zijn omgeving was een hoofdverdachte in eerste instantie. Er zijn mensen aanwezig geweest dat weekend, maar wie dat waren, is nooit opgehelderd. Twee of drie mensen, er lagen peuken van verschillende merken sigaretten buiten het huis.''

„Ik ben een van de laatsten geweest die hem levend heeft gezien, de vrijdag voor zijn dood. Wat achteraf opviel was dat hij gehaast was, hij wilde dat ik vroeg vertrok die vrijdag, maar die dag zelf viel me dat niet zo op. Hij was niet in een slecht humeur, niet heel anders dan anders. ‘Ik bel je volgende week nog wel’, riep hij nog, ‘prettig weekend!’”

Grietje van der Veen

Grietje van der Veen (54) is het ‘lievelings nichtje van Kooistra, ze werkte in zijn bedrijf. Samen met boekhouder Henk Wustenfeld nam ze de zuidzijde van de Grote Markt in Groningen over, die ze drie jaar geleden verkochten aan Laurens Meyer.

loading  

„Zijn zelfmoord kwam totaal onverwacht. Het was heel erg zwaar geweest, geen tijd om te rouwen, gelijk verder. Ik ben heel lang boos op ome Sjoerd geweest. Nu mis ik hem enorm. Zijn humor en positieve instelling en gekkigheid, met een paar woorden kon hij je opbeuren.''

„Samen met Henk Wustenveld ben ik verder gegaan met de Grote Markt Zuidzijde. We hebben een pracht van een horecabedrijf neergezet, maar het was niet makkelijk. We werkten met een strop om onze nek.''

„We hebben de keuken in kwaliteit heel erg omhoog gehaald, veel achterstallig onderhoud weggewerkt en het bedrijf gemoderniseerd. We hebben een schitterend terras neergezet, overdekt. En wij organiseerden veel meer feesten. De laatste jaren was ook de relatie met Heineken weer goed.''

„Henk vertelde me in 2017 dat hij ermee wilden stoppen. Hij was in de zeventig. En wij hadden afgesproken toen we begonnen: samen uit samen thuis. Ik dacht, ach, het duurt allemaal vast nog wel even, maar Laurens Meyer zette er vaart achter.''

„Toen ik besefte dat het serieus werd, moest ik halverwege op weg naar huis mijn auto langs de kant parkeren en overgeven. Het raakte me emotioneel zo enorm. Maar ik begreep Henk wel. Er moest flink worden geïnvesteerd en daarin had Henk geen zin meer.''

„Ik heb niet getwijfeld of ik Henk zou uitkopen. Dan had ik weer een grote lening van een bank nodig gehad of van Heineken. En dat nooit meer. De verkoop is de juiste beslissing geweest. De zaken liggen er fantastisch bij, er wordt enorm geïnvesteerd en daarvan geniet ik als ik erdoorheen loop.”

Henk Wustenveld

Henk Wustenveld (74) was boekhouder van Kooistra's bedrijf Plassania. Na de zelfdoding van Kooistra werd hij met Grietje van der Veen eigenaar van de zuidzijde van de Grote Markt.

loading  

„Ik denk nog heel veel aan Sjoerd. Misschien wel elke dag. Totdat het misging hebben we een monsterlijk leuke tijd gehad. We konden erg met elkaar lachen, al was hij soms ook heel erg eigenwijs.''

„Tot 2007 was hij een heel goede zakenman van wie je veel kon leren. Hij had een fenomenaal inzicht van hoe je een kroeg bouwt. De Drie Gezusters, dat was een gouden formule. Maar dat gevoel raakte hij na 2007 kwijt.''

„Ik heb geen moment getwijfeld of wij die kroegen aan de zuidzijde moesten kopen. Het was wel lastig, want aanvankelijk moesten wij de zaak draaien met een negatief eigen vermogen van 4 miljoen euro. Maar Grietje en ik hebben het goed gedaan.''

„Een van de eerste dingen die we deden was zoveel mogelijk automatiseren. Er werd veel gejat, barpersoneel deelde bier uit aan vrienden zonder af te rekenen. Sjoerd wist dat, maar hem maakte dat niet uit. Hoe meer bier er werd getapt, hoe hoger de bierkortingen die hij van Heineken kreeg. Dat werd verrekend in cash en dat geld was voor hem, dat ging niet naar de exploitatie.''

„Ik ben niet helemaal gestopt met werken. Ik doe de administratie van Grietje nog en ook die van Martin Nijdam.”

Bert Lammerts van Bueren

Bert Lammerts van Bueren (61) was twaalf jaar de chauffeur van Sjoerd Kooistra .

„Rijden, rijden, rijden. Sjoerd was altijd onderweg, altijd aan het werk. Dus ik ook. Er waren weken bij dat ik tachtig uur in touw was. Ik had altijd een koffertje bij me met schone kleren. Als ik Sjoerd ’s morgens ophaalde, wist ik nooit hoe laat en wanneer ik weer zou thuiskomen.''

„Als Sjoerd in een goede bui was, was het een heel fijne werkgever. Vaak zette ik hem ’s ochtends ergens af en dan zei hij: ‘Ik zie je om vijf uur wel weer’. Kon ik de rest van de dag lekker mijn gang gaan. We reden 100.000 kilometer per jaar. Ik droom er nog weleens van, dat ik hem naar heel rare plaatsen moet rijden. Ik ben nu buschauffeur. Dat is een stuk rustiger, maar ook een tikje saaier.''

„Soms mis ik mijn tijd met Sjoerd. Ik vind het jammer wat hij gedaan heeft. Ik was ook wel kwaad op hem, even. Ik was ook boos op Heineken, dat bedrijf heeft hem indirect de dood ingedreven.''

„Sjoerd vertelde me dat Heinekenbobo Philip de Ridder ooit door toedoen van hem was gedegradeerd tot een baantje bij Vrumona.” Dat is de frisdrankendistributeur van Heineken Nederland. „Dat is voor een bierman heel erg.''

„Maar De Ridder revancheerde zich en werd later directeur van Heineken Nederland. Toen een groot deel van Kooistra's cafés verhuurd werd aan Heineken, via De Ridder, heb ik tegen Sjoerd gezegd: ‘Moet jij je dit wel op de hals halen? Misschien pakt hij je ooit terug’. Nou, we weten hoe het uiteindelijk is afgelopen.”

Martin Nijdam

Martin Nijdam (48) werkte bij De Vluchtheuvel, het pretpark van Kooistra's ouders in Norg, en is altijd voor de horecamagnaat blijven werken. In de laatste jaren van Plassania bestierde hij alle cafés van Plassania in Amsterdam. Hij is nog steeds de eigenaar van Three Sisters Pub aan het Rembrandtplein.

„Ik heb in de afgelopen jaren cafés gekocht, gepacht, gebouwd maar ook allemaal weer verkocht. Ik ben nu in de afrondende fase met een nieuwe zaak, Three Sisters Pub Scheveningen. Ik wil het concept Three Sisters Pub verder uitrollen en er nog een paar bouwen in Nederland.''

„Direct na Sjoerds dood probeerden Henk Wustenveld en ik de zaken open te houden en het faillissement af te handelen. Ik ben daarmee bijna twee jaar bezig geweest, vooral zaken overdragen aan nieuwe eigenaren. Doordat Henk aan de Grote Markt met een achterstand van 4 miljoen euro moest beginnen, hebben wij samen een pot geld gemaakt die wij continu heen en weer naar elkaar overmaakten.''

„Ik heb veel ellende door Sjoerd gehad. Ik heb zes hersenbloedingen en een hartinfarct aan hem over gehouden. Maar ik heb ook de meest gekke dingen met Sjoerd gedaan en veel aan hem te danken. Ik word nog geregeld gevraagd: ‘Jij was toch de pittbull van Kooistra?’ Daar loop ik niet voor weg, mijn functie was immers puinruimer. Na zijn dood was het erg wennen. Het werk werd steeds minder en ik kwam tot rust.''

„Ik kwam onlangs een oude pachter van twee zaken tegen. Die jongen had in een paar jaar tijd een schuld opgebouwd van tonnen. Het eerste wat hij zegt: ‘Kooistra heeft mij kapotgemaakt’. Ik zeg: ‘Maar jij ging in dienstverband in twee maanden naar een nieuwe auto, nieuwe boot en een groot huis’.''

„Maar begrijp mij niet verkeerd, er zijn ook pachters geweest die door toedoen van Kooistra kapot gingen. Ook ik had soms het idee dat Sjoerd weleens opstond, twee keer aan zijn zak krabde, en dacht: waar kan ik vandaag nou weer alles overhoop gaan gooien?''

„Zijn trots zat hem zwaar in de weg. In de gayscene was een afgang zoals voor hem in het verschiet lag een no-go. Het aanzien vanuit die wereld was voor hem belangrijk, en dat dreigde te verdwijnen. Zelfmoord was voor Sjoerd de enige uitweg.''

„Begrijpen doe ik het wel, al vanaf het moment dat hij vertelde dat hij erover dacht. Zolang ik Sjoerd kende, had ik het gevoel dat hij nooit gelukkig was. De boog moest altijd gespannen zijn.''

„Wat Kooistra nu met corona zou hebben gedaan? Ik denk geen huren en rekeningen meer betalen. Daar was hij sowieso al goed in, haha.”

Heineken Nederland

Heineken Nederland is een in Zoeterwoude gevestigd dochterbedrijf van de Amsterdamse brouwer dat zich bezig houdt met het investeren in en het beleveren van horecazaken in Nederland. Het bedrijf was circa 20 jaar de belangrijkste financier van Kooistra en Plassania.

„De schuld liep op tot een aanzienlijk bedrag en natuurlijk zijn we daar destijds van geschrokken”, laat de woordvoerder van Heineken Nederland weten. „In die tijd zijn we misschien te goed van vertrouwen geweest, dat is nu niet meer terug te draaien. De heer Kooistra is niet vergeten en de zaak heeft ook direct betrokken collega’s destijds geraakt.”

Inmiddels staat er een nieuw team, aldus de woordvoerder. „Ruim tien jaar geleden lag de focus honderd procent op onze pilsmerken en de verkoop daarvan. Tegenwoordig voeren we een veel rijker portfolio en heeft het aanbod aan type horecagelegenheden een enorme vlucht genomen.''

„Elk bedrag dat wij investeren in de horeca wordt vooraf vanuit financieel, commercieel en juridisch perspectief bezien. Ondernemerschap in combinatie met wederzijds vertrouwen blijft voor ons een belangrijk uitgangspunt.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct