In veel landen worden mondkapjes gedragen.

Ons land doet moeilijk over mondkapjes. Waarom? Hebben ze nou wel of geen nut?

In veel landen worden mondkapjes gedragen.

Eerst niet, toen alleen op straat in Rotterdam en Amsterdam. Toen weer niet en nu is het advies van wel – op sommige plaatsen. Waarom doet Nederland, zo’n beetje als enige land, zo moeilijk over mondkapjes? Hebben ze nou wel of geen nut?

Om de coronapandemie te beteugelen raadt de Wereldgezondheidsorganisatie mondkapjes al sinds juni aan in winkels en andere drukke plekken waar afstand houden lastig is. Bijna overal in Europa zijn mondkapjes op zulke plaatsen verplicht. De belangrijkste Amerikaanse corona-adviseur, Athony Fauci, zei gisteren tegen Nieuwsuur weinig van het Nederlandse mondkapjesbeleid te snappen. ,,Ongeacht het land zou ik mensen aanraden serieus te overwegen maskers te dragen om overdracht te voorkomen.’’

Maar wat doet Nederland? Het kabinet gaf maandagavond het ‘dringende advies’ aan klanten in Rotterdam, Amsterdam en Den Haag om een mondkapje te dragen tijdens het boodschappen doen. Dat leidde direct tot chaos. Supermarkten en de Hema lieten gisteren meteen weten klanten zonder mondkapjes niet te zullen weigeren, omdat ze geen zin hebben in discussie aan de deur.

Brancheorganisatie InRetail pleitte daarom juist voor een verplichting. Tegelijk adviseren Amsterdam, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en Brabant-Zuidoost dat iedereen mondkapjes draagt in álle publiek toegankelijke binnenruimtes, zoals horecazaken, musea, bibliotheken, overheidsgebouwen en sportscholen. Hetzelfde advies geldt voor mensen met contactberoepen. ,,We willen dat het vanzelfsprekend wordt dat je in een binnenruimte een mondkapje draagt”, zei de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema, die mondkapjes het liefst zou verplichten, maar op juridische hordes stuit. Nog geen maand geleden moest zij haar experiment om mondkapjes in drukke winkelgebieden op straat te dragen beëindigen. Net als haar Rotterdamse collega Aboutaleb.

Snapt u het allemaal nog? Viroloog Ab Osterhaus, voormalig hoofd van de afdeling Virologie van het Erasmus MC en tegenwoordig werkzaam in Duitsland, niet. Hij wordt horendol van de Nederlandse opstelling. Die komt neer op: zo lang wetenschappelijk niet onomstotelijk vaststaat dat niet-medische mondkapjes de verspreiding van corona tegengaan, gaan we ze niet verplichten. ,,Ik snap het niet, echt niet. Het lijkt wel een prestigekwestie om ondanks al het voortschrijdend inzicht vast te houden aan geen mondkapjes. Ik ben het met het OMT eens dat het ultieme bewijs dat mondkapjes helpen er nog niet is. Maar er zijn zulke sterke aanwijzingen dat ze onder bepaalde omstandigheden wèl helpen, dat we ze gewoon moeten dragen. Zeker in afgesloten ruimtes waar afstand houden lastig is. Al geven ze maar 10 of 20 procent minder besmettingen. 90 procent van de bevolking heeft het virus nog niet gehad. Alle beetjes helpen. En het is zo makkelijk te handhaven.’’

loading  

Een opmerkelijk voorbeeld waarin mondkapjes wel werken, is beschreven door het CDC, het Amerikaanse RIVM. Twee kapsters in Missouri knipten hoestend en niezend 139 klanten. Ze werden positief getest op corona, maar geen van hun klanten bleek besmet. De echtgenoot, dochter en schoonzoon van een van de kapsters wel. Het verschil: op haar werk had ze een mondkapje op, thuis niet.

Of mondkapjes in de praktijk ook op grote schaal helpen, is echter onduidelijk. Als je naar Duitsland kijkt, zou je zeggen van wel. Maar als je naar Spanje kijkt van niet. In Madrid gaat het weer helemaal mis, ondanks de mondkapjesplicht. Het probleem is, zegt Osterhaus: een mondkapjesplicht komt nooit alleen. ,,Je kunt het niet scheiden van andere maatregelen. Zo was in New York en Antwerpen te zien dat de virusverspreiding terugliep na de invoering van mondkapjes, in Frankrijk niet. Maar lag dat aan de mondkapjes of aan andere factoren?’’

'Waar in de wereld je ook kijkt, bijna niemand vindt het een probleem'

Wetenschappelijk draait de discussie vooral nog om de vraag in hoeverre niet-medische mondkapjes bescherming bieden als je bijvoorbeeld door een zieke in je gezicht wordt gehoest. Andersom bestaat er weinig twijfel: mondkapjes kunnen zeker helpen voorkomen dat een zieke corona niezend of hoestend verspreidt. Het kabinet stelt echter: wie zulke symptomen heeft, moet thuisblijven.

Maar doen we dat ook? Nou nee: de GGD’s merken dat veel mensen in afwachting van hun testuitslag toch gewoon naar de supermarkt, hun werk of vrienden gaan. Dat het door het gebrek aan testcapaciteit nu vaak een dag of vijf duurt voor iemand zijn testuitslag krijgt, maakt dat de naleving er niet beter op. Daar komt bij dat mensen ook al besmettelijk kunnen zijn voordat ze klachten krijgen. Sommige mensen blijken zelfs antistoffen te dragen tegen corona zonder ooit klachten te hebben gehad. In hoeverre zulke ‘asymptomatische’ coronapatiënten het virus verspreiden, en in hoeverre mondkapjes dus kunnen helpen? Dat weten we nog niet, erkent Osterhaus. ,,Maar draai het eens om, wat is er tegen mondkapjes? In het ov zijn ze allang verplicht, in die zin is het OMT niet consequent. Hier in Duitsland vindt niemand het erg om in de supermarkt een mondkapje op te zetten. Waar in de wereld je ook kijkt, bijna niemand vindt het een probleem.’’

Nu het verkoudheids- en griepseizoen is aangebroken ziet de viroloog nog een extra argument om in drukke afgesloten ruimtes mondkapjes te dragen. Want veel mensen die negatief testen op corona, gaan ondanks hun loopneus of kuchje toch weer boodschappen doen, naar school of aan het werk. Al was het maar om hun collega’s in de zorg te ontlasten of hun klassen niet in de steek te laten. En als zij een keertje hoesten of niezen, lopen ze echter de kans anderen te besmetten. Die dan ook weer naar de overbelaste teststraat moeten en een week niet naar buiten mogen, in afwachting van de uitslag. ,,Veel luchtwegvirussen gaan vrij gemakkelijk rond. Sommige ook via aerosolen, kleine druppeltjes die in de lucht blijven hangen. Of druppeltjes die op oppervlaktes belanden. Mondkapjes helpen dat te voorkomen.’’

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid laat in een reactie weten het advies over mondkapjes van het OMT naar verwachting volgende week af te wachten. ,,Vooruitlopend op dat advies hebben wij gezegd: laten we dit advies alvast geven. Nog geen plicht dus, want daarvoor moet je steviger grond onder de voeten hebben.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct