Minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) portretten.  FOTO GUUS SCHOONEWILLE

Lilianne Ploumen: ‘Ik wil niet dat miljoenen vrouwen daar de dupe van worden’

Minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) portretten. FOTO GUUS SCHOONEWILLE

Eén Nederlandse minister kreeg de afgelopen weken aandacht van Nepal tot Brazilië. Door een eigen abortusfonds te lanceren, maakte Lilianne Ploumen een lange neus naar de Amerikaanse president Donald Trump toen die de geldkraan voor gezinsplanningsprojecten in het buitenland dichtdraaide.

Bij de ingang van het ministerie van Buitenlandse Zaken parkeert een pizzakoerier zijn blauwe brommer. Het is donderdagavond 18.05 uur, etenstijd. In het pand werkt een groepje ambtenaren lang door. ,,Ze eten al weken afhaal-Thai en pizza”, zegt minister Lilianne Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking op schuldbewuste toon.

De overwerkende ambtenaren zijn bezig met haar initiatief She Decides. Dat fonds moet veilige abortussen mogelijk maken voor vrouwen in ontwikkelingslanden nadat de Amerikaanse president Donald Trump de financiering daarvoor had stilgezet.

Op vrijdag 20 januari werd Trump geïnaugureerd, op maandag 23 januari draaide hij de geldkraan dicht en op dinsdag 24 januari was uw fonds er. Dat gaat bij uw ministerie toch normaal nooit zo snel?

,,In de weken voor zijn besluit had iemand me hier op het ministerie al gezegd dat Trump de financiering voor deze projecten wellicht zou terugdraaien. Dat hebben meer Republikeinse presidenten gedaan. Dus ik was al op mijn qui-vive. Die maandag hadden we ons werkoverleg. ‘Het is toch erg’, zeiden we tegen elkaar. Toen kwam ik op het idee om dit fonds op te zetten. De ambtenaren reageerden aanvankelijk aarzelend. Moesten we dit niet samen met andere EU-landen doen? Maar dat zou te lang duren: we moesten het nú doen. Nederland wil deze boodschap in ieder geval afgeven los van wat andere landen ervan vinden.”

Bestond binnen het kabinet niet de vrees dat dit door de regering-Trump zou worden gezien als schoffering?

,,Ik heb het eigenlijk met niemand uit het kabinet overlegd. Dit past precies in het beleid dat Nederland voert. En ik heb er ook niemand uit het kabinet over gehoord. Dit is vooral vóór vrouwen en meisjes en niet tegen Trump. Nou ja, luister, hij heeft natuurlijk wel die maatregel genomen die ik heel onverstandig vind. Ik wil niet dat miljoenen vrouwen daar de dupe van worden.”

En toen kwam de media-aandacht.

,,Die barstte afgelopen woensdag helemaal los. Tienduizenden reacties op social media, media uit binnen- maar ook buitenland: CNN, Deutsche Welle, BBC, New York Times en Al Jazeera. She Decides is in die eerste week in 123 landen in het nieuws geweest. Een oude dame kwam bij onze ambassade in Washington een envelop met een briefje plus 5 dollar voor mij afgeven. Hoe lief is dat? Bij de ambassade in Londen belde een vrouw aan met de vraag hoe ze kon helpen. In de Tweede Kamer kreeg ik ook heel brede steun. Op straat word ik aangesproken. Ongelooflijk.”

U werd zelfs door ‘Zondag met Lubach’ bestempeld tot ‘Superploumen’, compleet met foto waarop uw hoofd op een Superman-pak geplakt was.

(Draait zich om naar die foto in de hoek van haar werkkamer.) ,,Ja, leuk hè? Ik lag in mijn joggingbroek op de bank, zoals je dat op zondagavond doet, en zei tegen mijn man: ‘Volgens mij gaat dit over mij’. Ik ben gewend om met kritische journalisten te spreken. Maar nu was het een heel ander soort aandacht omdat eigenlijk iedereen het een goed idee vond.”

Nou, iedereen?

,,Nee, mensen die vinden dat vrouwen geen recht moeten hebben op abortus natuurlijk niet.”

Is het in een tijd dat mensen in ons land vanwege geldgebrek zorg mijden of afhankelijk zijn van de voedselbank uit te leggen dat 10 miljoen euro overheidsgeld in een internationaal abortusfonds wordt gestort?

,,Dat is het zeker. En het is ook een goede investering. Als vrouwen overal dezelfde rechten hebben als mannen, dan zou de wereldeconomie met een kwart kunnen groeien; dan komt de omvang van de Amerikaanse én Chinese economie erbij. Het gaat met ons beter als het met iedereen beter gaat. In Nederland zijn 2,1 miljoen banen afhankelijk van handel met andere landen. En van iedere euro ontwikkelingshulp komt 40 cent terug naar Nederland in de vorm van handel. Daarbij vind ik: wat je voor jezelf wilt, moet je ook voor een ander willen.”

Abortus is toch geen exportproduct?

,,Het gaat over veel meer dan abortus. Toen Trump met één pennenstreek de financiering voor abortus stopzette, zette hij ook een streep door seksuele voorlichting, anticonceptie en kraamzorg. Daar is She Decides óók voor bedoeld. Wereldwijd sterven elke dag 830 vrouwen in het kraambed, 107 daarvan als gevolg van onveilige abortussen. Die aantallen lopen door het stopzetten van die programma’s alleen maar op. Geen enkele vrouw neemt die beslissing lichtvaardig. Ik heb zelf het besluit nooit hoeven nemen, maar het moet verschrikkelijk moeilijk zijn. Het is echt een laatste redmiddel. Je wilt juist voorkomen dat een vrouw in die doodlopende straat terecht komt. Maar zonder geld zijn er niet minder abortussen, maar meer in onveilige achterafkamertjes. Die mensen laten we in de steek. Dat wil ik voorkomen.”

Hoeveel landen steunen uw initiatief inmiddels?

(Lacht) ,,Waar wij heel snel waren, merk ik dat andere landen er wel lang over doen. Negen landen hebben publiekelijk steun uitgesproken. Denk aan België, Denemarken, Canada, Kaapverdië en Luxemburg. Achttien andere landen hebben positief gereageerd, maar die zijn er nog niet klaar voor om zich publiekelijk uit te spreken. Op 2 maart wordt er in België een conferentie gehouden, dan verwacht ik meer steunbetuigingen. Het fonds was bedoeld voor landen en bedrijven, maar particulieren belden dat ze óók wilden storten. Daarmee is al 199.000 euro binnengehaald.”

Trumps beleid betekent een gat van 600 miljoen dollar per jaar. Gaat u dat telkens opvullen?

,,Ik ben van nature een enorme optimist, maar het is ontzettend veel geld. En als het ons dit jaar lukt, hoe zorgen we dan dat het volgend jaar weer gebeurt? Ik blijf me er voor inzetten, ook als ik straks Kamerlid ben. En als de PvdA na de verkiezingen zou meeregeren en me zou vragen aan te blijven, roep ik ‘ja’ voordat ze de vraag hebben gesteld.”

Hoe wordt aan de overkant van de oceaan eigenlijk op uw initiatief gereageerd?

,,Volgens mij is president Trump druk met andere zaken. Ik heb nog helemaal niets gehoord.”

Stel: Trump stapt morgen in het vliegtuig naar Nederland. Geeft u hem een hand?

,,Ik schud iedereen de hand. Ik zou het zien als mogelijkheid om te benadrukken waarom de Amerikaanse bijdrage zo belangrijk is en wat het betekent nu dat geld er niet meer is. Juist Trump heeft zich de afgelopen decennia niet laten zien als een heel conservatieve man op het gebied van abortus. Ik zou dat wel met hem willen bespreken. Ik weet niet of dat enorme invloed heeft, maar ik zou de poging wel wagen. Juist met een bevriend land moet je het oneens kunnen zijn. En als hij heel boos wordt, dan zien we dat dan wel weer. Als minister van Handel weet ik dat we voor elkaar een belangrijke handelspartner zijn. Die relatie heeft alle presidenten doorstaan.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct