FOTO ANP

Kunnen de vijftig rijkste Quote 500-Nederlanders onze onderwijscrisis oplossen?

FOTO ANP

Wie vandaag de gloednieuwe Quote 500 doorbladert, kan niks anders concluderen: er is geld zát in Nederland. En waar is er op dit moment geen geld zat? In het onderwijs. Dus: wat nou als die vijftig allerrijkste rijken allemaal 20 miljoen aan het onderwijs geven? Zijn we dan af van alle stakingen, ouders voor de klas en overwerkte juffen?

De vijftig meest gefortuneerde Nederlanders hebben samen een vermogen van ruim 85 miljard euro, zo blijkt uit een schatting van magazine Quote. Méér dan genoeg om het onderwijs uit het slop te trekken. Er mag dan wel een noodpakket van 460 miljoen euro klaarliggen, dat is bij lange na niet genoeg, concludeerden de schoolbesturen en bonden deze week. Er is veel meer geld nodig om de werkdruk te verlagen en de salariskloof tussen leraren op basis- en middelbaar onderwijs te dichten.

Lees ook | Quote 500: dit zijn de rijkste Friezen

Hoeveel dan? In totaal is er een een miljard euro nodig voor volledige gelijkheid van loon tussen het basis- en middelbaar onderwijs, zo hebben de bonden berekend. Maar waar moet dat miljard dan vandaan komen? Voorlopig lijkt het niet uit een potje van de overheid te komen. Minister Arie Slob kondigde immers aan dat er maar eenmalig geld beschikbaar is. ,,Meer zit er niet in.’’

Ieder 20 miljoen?

Maar wát nou als de vijftig allerrijkste Nederlanders allemaal een deel van hun vermogen in het onderwijs zouden stoppen? Wat nou als ze allemaal 20 miljoen zouden ophoesten? Dan hebben we zo een miljard bij elkaar, voor wie simpel redeneert. Simpel inderdaad, want we weten ten eerste niet of de top 50 hier open voor staat, en ten tweede niet of het überhaupt wel mogelijk is. 

Feitelijk gezien is 20 miljoen voor de allerrijkste van ons land, Charlene de Carvalho-Heineken (met een vermogen van 14,2 miljard) ‘slechts’ 0.14 procent van haar hele vermogen. De ‘armste’ Nederlander in de top 50 is overigens vastgoedman Harry Hilders. Met een vermogen van 785 miljoen zou hij 2,55 procent van zijn vermogen in het het onderwijs moeten steken om zijn deel van 20 miljoen te betalen.

Wat zegt de overheid?

Een donatie aan het ministerie van Onderwijs is makkelijker gezegd dan gedaan. De belastingdienst is best genereus voor mensen die willen doneren aan een goed doel, maar de overheid ís helemaal geen goed doel. Kan je eigenlijk wel geld geven aan de overheid? ,,Dat is niet zo makkelijk, zeker niet als je wilt dat het geld aan een specifieke bestemming moet wordt besteed’’, vertelt onze politieke redactie vanuit Den Haag.

Voor het ministerie van Financiën is het ook geen gebruikelijke materie. ,,Voor zover bekend is het niet eerder gebeurd dat er grote bedragen zijn overgemaakt aan de overheid. Maar het kan wel’’, vertelt Karen Zandbergen van Overheidsfinanciën. ,,Je kan als je dat wilt geld overmaken aan de overheid. Het past alleen niet in onze parlementaire democratie om als donateur afspraken te maken over hoe geld besteed wordt. Je kan geld niet ‘oormerken’. Uiteindelijk heeft de Kamer altijd budgetrecht. Wel zijn er initiatieven bekend waarbij publiek en privaat samenwerken, zoals bijvoorbeeld het geval is geweest bij de iPad-scholen.’’

Zomaar een miljard overmaken naar de overheid is dus niet de makkelijkste oplossing voor de onderwijscrisis. Het geld kan ook besteed worden aan een heel ander doel. Een andere optie is om het geld rechtstreeks te storten in een scholengemeenschap of in een stichting die zich inzet voor beter onderwijs, zoals bijvoorbeeld de stichting BON (Beter Onderwijs Nederland) of het NIVOZ (Nederlands instituut voor onderwijs en opvoedingszaken). Beide stichtingen zijn aangesloten bij het ANBI, goede doelen die door de fiscus zijn erkend als een Algemeen Nut Beogende Instelling. Zo’n aansluiting is handig, want de giften zijn dan aftrekbaar en schenk- en erfbelasting hoeft niet te worden betaald. En dat scheelt weer geld.

Weldoeners

Overigens is het de Nederlandse rijken niet vreemd om te geven aan een doel, of om er zelf eentje op te richten. De redactie van Quote deed in 2017 onderzoek naar hoe liefdadig de rijken daadwerkelijk zijn. De grootste gulle gever is voor zover bekend Pieter Geelen van TomTom. Geelen (plaats 150 in 2019) gaf al zeker 100 miljoen uit aan zijn eigen Turing Foundation; een goed doel dat onder meer investeert in kunst, onderwijs, natuurbescherming en leprabestrijding. De investeringen in onderwijs en natuur richten zich op projecten in ontwikkelingslanden (hoofdzakelijk in Afrika).

Ook Joop van de Ende (plek 17) is een bekende weldoener. Hij gaf de stad Amsterdam onder meer het Delamar Theater. Vermogensbeheerder Gerard van Vliet (plek 254) is meermaals bekroond tot ‘gulste gever onder de rijken’. In 2007 verkocht hij zijn hedgefonds (een beleggingsfonds dat open is voor een beperkt aantal investeerders) waarna hij al zijn geld in een foundation stopte. Een belangrijk onderdeel van deze Adessium Foudation is het ondersteunen van voedselbanken in Nederland. 

Charlene de Carvalho-Heineken, de rijkste van het land, is overigens ook geen erbarmelijke weldoener. De familie heeft een eigen stichting, de Stichting Heineken Fondsen, die in 1964 werd opgericht door Bierbrouwer Alfred Heineken zelf. Hij stortte toen een deel van zijn miljoenen in het fonds, wat de familie nog steeds doet. De stichting bevordert onder meer wetenschap en kunst. 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct