Een leeg kantoor met 1,5 meter maatregelen.

Hoe werkte de 'lockdown light' tot nu toe? En wat moeten we bij een volgende golf anders doen?

Een leeg kantoor met 1,5 meter maatregelen. Foto ANP/KOEN VAN WEEL

Twee maanden geleden ging Nederland op slot. Hoe werkte de ‘lockdown light’ tot nu toe? En wat moeten we bij een volgende golf anders doen? ,,De kapper is het probleem niet.’’

Het was een weinig omstreden noodrem. Toen het kabinet Nederland half maart ‘slim op slot’ gooide, was dat geen breinbreker voor deskundigen: de snel oplopende aantallen besmettingen en doden lieten de regering weinig keus.

,,Dat was misschien wel de makkelijkste fase’’, zegt hoogleraar microbiologie Jan Kluytmans. ,,Nu wordt het veel moeilijker. Wat kan wel, wat niet, en hoe dan precies?’’ Hoe moeten we een tweede golf, een tsunami of een bescheiden rimpeling – niemand die het weet – te lijf? Experts over de lessen van de eerste coronapiek.

De polderlockdown bereikte zijn doel

Met bijna 5700 geregistreerde coronadoden – het werkelijke aantal ligt hoger – en een notering in de mondiale top 10 van de sterftecijfers (zowel absoluut als relatief) kun je moeilijk claimen dat de Nederlandse corona-aanpak een groot succes is. En toch zien wetenschappers dat de ietwat softe lockdown deed wat hij moest doen: de vloedgolf aan patiënten terugdringen. Anders dan in andere Europese landen bleven hier veel winkels open, mochten we zo vaak naar buiten als we wilden, en dat zonder formulier.

,,Dat werkte zo slecht nog niet’’, zegt Hans Heesterbeek, hoogleraar theoretische epidemiologie aan de Universiteit van Utrecht. ,,Uiteindelijk moet je dit zorgvuldig analyseren, maar als je door je oogharen naar de pieken en curves van de verschillende landen kijkt, werkt deze lockdown light, en lijkt het erop dat de strengere landen meer hebben gedaan dan nodig was.’’

Ook infectieziektedeskundige Samir Bhatt van de Britse universiteit Imperial College zegt dat Nederland de uitbraak relatief snel onder controle kreeg, toen half maart het reproductiegetal onder de 1 zakte. ,,Jullie hebben best snel de rem erop gegooid. Dat betekent ook dat jullie nu alweer vlot stappen kunnen zetten naar versoepelingen. Denemarken reageerde nog sneller, en kon dus ook eerder uit de restricties.’’

Regels zijn nodig, maar gedrag is belangrijker

De coronacrisis is verschrikkelijk, maar ook leerzaam, zegt Frits Rosendaal, hoogleraar klinische epidemiologie aan de Universiteit van Leiden. ,,We houden ons tamelijk goed aan alle regels, terwijl velen van ons nog nooit een patiënt hebben gezien. Dat is best bijzonder. Dat zal komen door het vertrouwen dat Nederlanders hebben in de overheid. Ik denk dat landen met minder vertrouwen in instituties en regeringen het lastiger hebben met de bestrijding van het virus. Kijk bijvoorbeeld naar de VS.’’

Want regels zijn nodig, maar het gedrag maakt het verschil, weet Rosendaal. ,,Ik ben dan ook niet zo pessimistisch over de komende maanden. Als we basisregels rond hygiëne, de 1,5 meter afstand en het thuis blijven bij klachten handhaven, komen we een heel eind. Grote evenementen zijn niet mogelijk, maar verder kan best veel, denk ik.’’

Lees ook [PREMIUM] Dat is wennen, linksdraaiend winkelen in de Leeuwarder binnenstad

In plaats van het grove geschut van dit voorjaar hanteren landen liever precisiemaatregelen, zodat niet een onnodig groot deel van de samenleving en economie lijdt onder de bestrijding van het virus. Bhatt van Imperial: ,,Hoe doe je precies genoeg, niet te veel, niet te weinig? Elk land wil dat, het is de million dollar question . Maar om eerlijk te zijn: het antwoord hebben we niet, veel maatregelen zijn snel na elkaar genomen en dus is slecht te zeggen wat de afzonderlijke effecten zijn. Daarbij verschillen situaties in landen enorm, qua bevolkingsdichtheid, cultuur, gedrag.’’ Kluytmans: ,,We zitten in een experiment, en dat zal nog even duren.’’

loading  

Dus proberen landen stap voor stap te versoepelen, ondertussen oplettend of het virus zich koest houdt. Heesterbeek: ,,In het park zitten en een keer naar de kapper gaan, zullen echt niet de grootste risico’s vormen. Maar als het uitgaansleven weer op gang komt, kan het zomaar weer flink opflakkeren, en dat wil je niet. Kijk naar Zuid-Korea.’’ Daar gingen de clubs eind april open, maar werden ze weer gesloten na een nieuwe uitbraak vorig weekeinde.

Scholen konden best openblijven

De basisscholen hadden niet dicht gehoeven, zegt hoogleraar Rosendaal. Dat vond het RIVM trouwens altijd al, vanwege de beperkte rol van kinderen bij de verspreiding. En nu ook in andere landen scholen weer gedeeltelijk opengaan en dit ook zonder grote gevolgen lijkt te kunnen, wordt die theorie alleen maar sterker.

Rosendaal: ,,De scholen dichtdoen was gewoon niet nodig, dat wisten we toen ook. Alleen na druk van de medisch specialisten en bezorgde ouders en docenten gingen ze dicht. Of sportclubs, kappers en fysio’s ook open hadden kunnen blijven vanaf het begin? Achteraf zeg ik waarschijnlijk ja, maar ik had het toen wel eng gevonden als dat besloten was. Vergis je niet: we weten nu meer dan toen, over risicogroepen qua leeftijd en andere medische aandoeningen die een rol kunnen spelen.’’

Verlies het virus niet uit het oog

De verrassingsaanval van maart moeten we niet nog een keer meemaken, zeggen kenners in koor. Toen sloop het virus Nederland binnen en stonden medici en GGD’s met 10-0 achter bij de bestrijding. Door de testcapaciteit op te schroeven (in juni moeten alle Nederlanders met klachten getest kunnen worden), en door de surveillance bij peilstations en regionale GGD’s moet het spoor van het virus veel beter in de gaten gehouden worden.

Heesterbeek: ,,Dat moet je waarmaken, anders loop je achter de feiten aan. Natuurlijk start je langzaam weer van alles op, iedereen is dit zat. Maar of dat lukt, staat of valt met onze aandacht. Als je slordig wordt, geen afstand meer houdt, veel samenkomt, ja, dan wordt die tweede golf groot. Je kunt wel weer denken ‘dat zal zo’n vaart niet lopen’, maar dat doet het dus wel. We hebben het gezien. Het kan.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct