NH-90 trainde in 2014 vanaf de Zr. Mr. Evertsen tijdens de missie Ocean Shield in de Golf van Aden.

Helikopter NH-90 was lange tijd een zorgenkindje van Defensie

NH-90 trainde in 2014 vanaf de Zr. Mr. Evertsen tijdens de missie Ocean Shield in de Golf van Aden. Foto: ministerie van defensie

Voor het eerst is een helikopter van het type NH-90 neergestort. De oorzaak van de crash met de Nederlandse wentelwiek in de Caribische zee is nog onbekend. Het toestel was wel lange tijd een zorgenkindje van Defensie.

De NH-90 werd ‘de vliegende Fyra’ genoemd. Dat was niet bepaald een koosnaampje en al helemaal geen compliment. De Fyra van de rails was namelijk de hogesnelheidstrein die zo’n lange waslijst aan problemen kende, dat de Nederlandse Spoorwegen de trein uit de dienst haalde en terugstuurde naar de Italiaanse fabrikant.

Ook de eerste Nederlandse NH-90’s rolden in Italië van de band en kenden een trits aan problemen. Nadat de eerste acht van in totaal twintig helikopters in 2013 door de Koninklijke Marine in gebruik werden genomen als vervanging van de Lynx, klaagde de bemanning over oorsuizen na vluchten met het toestel. Ook uit Finland, Noorwegen en Australië kwamen dergelijke klachten.

In 2013 werden de NH-90 helikopters voor het eerst ingezet in missiegebied: de toestellen werden gebruikt bij de anti-piraterijmissie voor de kust van Somalië. Dat was een succes, tot er bij terugkomst in 2014 tijdens een reguliere inspectie bleek dat de toestellen aan het roesten waren en dat onderdelen veel sneller bleken te slijten dan op basis van het aantal vlieguren normaal was. En toen sprak toenmalig CDA-Kamerlid Raymond Knops in de Tweede Kamer over ‘de vliegende Fyra’.

Roesten

Het roesten is niet zo gek, zegt luchtvaartdeskundige Hans Heerkens van de Universiteit Twente. De NH-90 is een hefschroefvliegtuig dat wordt ingezet door de marine en vanaf een marineschip missies vliegt. ,,Water en met name zout zorgt voor roestvorming. Als zo’n toestel boven zee vliegt is dat funest voor metalen delen.” Opvallend: de NH-90 is als één van de weinige toestellen van Defensie niet voorzien van verf waar chroom-6 in zit, het kankerverwekkende middel dat bekend staat als uitstekende roestbeschermer.

Corrosie, stelde ook toenmalig defensieminister Jeanine Hennis, is ‘in een maritieme omgeving’ nu eenmaal ‘niet te vermijden' maar moet wel binnen de aanvaardbare grenzen blijven’. Hennis schortte de levering van de laatste zeven helikopters op, liet de problemen met de NH-90 onderzoeken en meldde de conclusies aan de Kamer: ‘een combinatie van ontwerpfouten, assemblagefouten en verkeerde materiaalkeuzes’.

De NH-90 is een middelzware helikopter, die deels uit metaal, deels uit kunststof is opgebouwd. Er zijn twee varianten: een transporthelikopter, waarvan Nederland er acht heeft, en een toestel dat speciaal is bedoeld voor inzet van het moederschip. Van dat type heeft Nederland er twaalf.

Navo-landen

De voorgeschiedenis van de NH-90 is een lange, weet luchtvaartexpert Joris Melkert van de TU Delft. Al halverwege de jaren 80 ontstaat het plan om met een aantal Navo-landen (Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland; later komen Portugal en België er nog bij) een nieuwe helikopter te ontwikkelen; namens Nederland doet Fokker mee. ,,De NH-90 staat voor  Nato Helicopter of the 90s , maar het toestel is pas sinds 2007 actief.”

Dat het toestel in het begin kinderziektes vertoonde, verbaast Melkert niets. ,,Ik zou pas zenuwachtig worden als dat níét zo zou zijn.” Dat gebeurt namelijk altijd bij nieuw materieel, vooral als daar in een consortium met veel landen aan is gebouwd. ,,Dan is het een kwestie van oplossen en het is weer goed.”

Lees ook |  Militairen zagen helikoptercrash gebeuren

 

Dat gebeurde ook. Bouwer NHIndustries, speciaal voor de NH-90 opgericht door Franse, Duitse, Italiaanse en Nederlandse bedrijven, pakte het roestprobleem aan, kwam met een plan om de ontwerpfouten aan te passen en betaalde op last van het ministerie van Defensie alle kosten.

Toestel heeft zich bewezen

Bij de militaire vakbonden kwamen de afgelopen jaren geen meldingen meer binnen van problemen. Voor hen komt de crash als een volslagen verrassing. ,,Ik ben ervan overtuigd dat ze nu vliegen met goede spullen”, zegt Jan Kropf van vakbond ACOM. Jean Debie van vakbond VBM wijst erop dat het toestel zich de afgelopen jaren bij tal van operaties heeft bewezen, zoals tijdens de anti-piraterijmissie in Somalië, onlangs in de Straat van Hormuz en al vaker tijdens de patrouilles in het Caribisch gebied. ,,In het verleden waren er veel kinderziektes, maar niemand gaat de lucht in als er onvolkomenheden worden gevonden.”

De Tweede Kamer vroeg in 2018 nog naar problemen bij Belgische en Duitse NH-90 helikopters, waarbij minister Ank Bijleveld van Defensie antwoordde dat ook de Nederlandse toestellen een ‘retrofit’ moesten ondergaan om problemen met de radar op te lossen. Luchtvaartexpert Heerkens: ,,Dat is het achteraf inbouwen of vervangen van dingen die niet in het oorspronkelijke ontwerp stonden.” Afgezien daarvan kregen Kamerleden ook geen signalen dat er weer iets mis was met de Nederlandse helikopters.

Lees ook |  Het gaat zelden echt fout met Nederlandse legerhelikopters

 

Uit voorzorg houdt Defensie de NH-90-vloot aan de grond. In de civiele luchtvaart is zo’n beslissing zeldzaam, zegt Melkert, maar bij Defensie kan het – in vredestijd – makkelijk. ,,Als je niet vliegt, kun je ook niet neerstorten.” Toch acht hij de kans klein dat enkel een technisch mankement de aanleiding was van de crash. Volgens hem is het vaak een combinatie van factoren: een technisch probleem, een vlieger die daar mogelijk verkeerd op reageert en dat alles ook nog in slecht weer. ,,Het is eigenlijk altijd een stapeling van problemen die leidt tot een catastrofe.”

 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct