Kroatisch elftal uit chaos geboren

Dé surprise van het WK is Kroatië. Finalist na drie verlengingen en twee strafschoppenseries plus, als bonus, een klinkende overwinning op Argentinië in de groepsfase. En dat voor eigenlijk een nog piepjonge voetbalbond.

Het nationale voetbalelftal van Kroatië bestaat pas sinds 1990. Officieel werd het door de FIFA erkend in 1992, toen duidelijk was geworden dat het voormalige Joegoslavië in delen uiteen was gevallen. Het Kroatisch elftal is uit chaos geboren. Een terugblik.

Oorlog in en buiten het veld

In 2000 maakt de cineast Vuk Janic de documentaire Het laatste Joegoslavische elftal. Hij vertelt daarin hoe Kroaten, Serviërs, Bosniërs, Macedoniërs, Slovenen en Montenegrijnen samen als jeugdteam in 1987 in Chili wereldkampioen worden. Het is een buitengewoon getalenteerde generatie.

Een decennium en een oorlog later staan veel spelers van die ploeg in de kwalificatie voor het EK 2000 in België en Nederland tegenover elkaar en is het weer oorlog: in en buiten het veld. Met name Kroaten en Serviërs haten elkaar en juist die landen voetballen tegen elkaar.

‘Voetbal is oorlog’, een uitspraak van Rinus Michels die in dit geval steek houdt. Op 13 mei 1990 staan in het Maksimir Stadion in Zagreb, Kroatië, Dinamo Zagreb en Rode Ster Belgrado tegenover elkaar in de (nog) nationale competitie. Het is een paar weken na de Kroatische verkiezingen, want Joegoslavië is in verval en het nationalisme in veel deelrepublieken viert hoogtij. In Kroatië is de rechtse nationalist Franjo Tudjman gekozen. Het zal uiteindelijk leiden tot een gruwelijke burgeroorlog en de bewuste voetbalwedstrijd blijkt achteraf de lont in het kruitvat.

Gewelddadige supporters onder leiding van ganster Arkan

Rode Ster heeft gewelddadige supporters, aangevoerd door de beruchte Servische gangster Zeljko Raznatovic, bijgenaamd Arkan. Zij beginnen de Dinamo-aanhang te provoceren. Er ontstaat chaos op de tribunes en op het veld. Politiemensen proberen de orde te herstellen, maar door die poging loopt het nog verder uit de hand.

Als een van hen een Dinamo-supporter aanpakt, slaan bij Dinamo-speler Zvonimir Boban de stoppen door. Hij gaat de agent te lijf en schopt en slaat hem bewusteloos. De agent is voor zijn leven getekend. Het merkwaardige feit doet zich voor dat het ook nog om een Kroaat blijkt te gaan, maar dat weet Boban op dat moment niet.

Zvonimir Boban wordt, ongewild, het symbool van het Kroatische verzet tegen de overheersing van Belgrado, de Joegoslavische en Servische hoofdstad. Hij verwerft heldenstatus. Die status stijgt alleen nog maar wanneer hij vanwege zijn gedrag geweerd wordt uit de Joegoslavische selectie die een maand later in Italië aan het WK deelneemt.

Die selectie bestaat uit spelers van allerlei deelrepublieken, nog wel. Zo is Srecko Katanec Sloveen, Dejan Savisevic Serviër, Faruk Hadzibegic Bosniër, Darko Pancev Macedoniër, Dragoje Lekovic Montenegrijn en zijn Davor Suker, Robert Jarni, Alen Boksic, Robert Prosinecki, Tomislav Ivkovic, Zoran Vulic en Andrej Panadic Kroaten.

Laatste stuiptrekking van het Joegoslavische elftal

Het lukt nog een keer met dit nu wel heel heterogene gezelschap. Joegoslavië haalt de kwartfinale, waarin het pas na strafschoppen buigt voor Argentinië. Het is de laatste stuiptrekking van een samengesteld Joegoslavisch voetbalelftal. Na het WK wordt de Kroatische voetbalbond opgericht en stellen de Kroatische spelers van het voormalige Joegoslavië zich beschikbaar voor hun eigen team. Daar komt ook Zvonimir Boban in.

Als in 1992 Kroatië het volwaardige lidmaatschap van de FIFA verwerft kan de voetbalploeg van start, al is ze dan uit chaos geboren. Het is midden in de Balkanoorlog, die een jaar eerder begon en tot 2001 zal duren. De Kroatische voetballers kwalificeren zich voor het EK in 1996 en het WK van 1998, midden in de oorlogstijd dus. Op het wereldkampioenschap in Frankrijk maken de Kroaten furore door derde te worden. Ze hebben hun reputatie gevestigd.

Een jaar later komt het tot een confrontatie tussen de elftallen van Kroatië en wat dan nog Joegoslavië, een gezelschap van Serviërs en Montenegrijnen, is. Ze spelen kwalificatiewedstrijden voor het EK 2000. Het wordt twee keer gelijk, 0-0 in Belgrado en 2-2 in Zagreb.

Er heerst een buitengewoon onprettige sfeer tussen spelers en supportersgroepen. In de film Het laatste Joegoslavische elftal is dat op schokkende wijze vastgelegd. Uiteindelijk trekt ‘Joegoslavië’ aan het langste eind en gaan naar de eindronde. Wij in Nederland weten nog wel hoe Oranje deze ploeg in Rotterdam met 5-1 van de mat veegde.

Sport en politiek niet gescheiden

Kroatië plaatste zich sinds 1998 voor elke WK-eindronde, behalve die in 2010. Sport en politiek gescheiden houden? Niet voor de Kroaten. Nadat in de play-off voor het vorige toernooi in Brazilië IJsland in Zagreb was geklopt hief Josip Simunic een nationalistisch liedje aan dat in de Tweede Wereldoorlog (Kroatië stond aan de kant van Duitsland) door de beruchte Ustasa-beweging van nazi Ante Pavlic werd gebruikt. Het kostte hem de eindronde, want de FIFA sloot hem uit.

De derde plaats in Frankrijk is het hoogtepunt gebleven, want de andere keren struikelden de Kroaten al in de poulefase. Dat is deze keer dus anders, ze hebben hun eigen ‘helden’ al overtroffen. En deze ploeg kan een legendarische status verwerven, door wereldkampioen te worden.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement