Het dossier Mata Hari

Zo’n 150 spionagedossiers van de Britse geheime dienst MI5 zijn de afgelopen maand online gezet. Het is een onderdeel van een groot project van de National Archives rond de Eerste Wereldoorlog, die een eeuw geleden begon.

Zo topgeheim was het allemaal niet meer, maar het is boeiend om (digitaal) in die verkleurde bestanden te snuffelen, die soms enkel door plakband aan elkaar blijven zitten.

Twee van de mappen (KV 2/1 en KV 2/2) bevatten allerlei aardige weetjes over Mata Hari, de vrouw die in 1876 in Leeuwarden geboren werd als Margaretha Zelle. Ze had zich opgewerkt tot danseres van naam en in 1917 is ze in Frankrijk geëxecuteerd, omdat ze van spionage voor de Duitsers werd beschuldigd. De mappen kunnen al sinds 1999 worden ingezien, maar nu hoef je er niet langer voor naar Londen te reizen.

In 1916 was ze in Engeland gearresteerd en een tijdlang verhoord. Daarnaast heeft MI5 zich beziggehouden het het verzamelen van talrijke krantenknipsels over de reislustige spionne. Veel systeem zit er niet in de knipselmappen, daarom bladeren we er doorheen en lichten we er aardige weetjes uit.

1. ‘Zij danste in haar cel’

Beschrijving uit de Daily Express, 1921 ,,Mata Hari was van joodse afkomst, maar was protestant geworden en tijdens haar eerste dagen in de gevangenis weigerde ze met de nonnen te spreken en was ze openlijk vijandig jegens hen, behalve tegen Zuster Marie, die de enige was die met haar mocht spreken.’’

,,Zuster Marie was een van de twee nonnen die Mata Hari naar het vuurpeloton begeleidden. De dag voor de executie was Mata Hari erg somber, en Zuster Marie zei haar: ‘Je moet voor ons dansen. Je moet je kunst niet vergeten.’ Dus in die stenen cel, op blote voeten, heeft Mata Hari gedanst voor een publiek van drie nonnen en al dansend vergat ze de dag van morgen, juist zoals Zuster Maria het wilde. Die nacht sliep ze vredig en de volgende ochtend vroeg werd ze doodgeschoten.”

2. ‘De erfenis zal een illusie zijn’

Handgeschreven brief ondertekend door John McLeod uit Velp. MI5 identificeert hem als de voormalige echtgenoot van Mata Hari, Rudolph McLeod en de vader van hun dochter Jeanne Louise, roepnaam Non. Geschreven op 18 november 1917. Mata Hari was op 15 oktober van dat jaar doodgeschoten.

,,Vanmorgen schreef ik een uitgebreid rekest aan den Minister van Buitenlandsche Zaken, om voor mij een onderzoek te willen instellen of er ook iets van Mata Hari’s bullen is overgebleven voor Non, maar lieve hemel, de verbinding met Frankrijk is ook al zo onmogelijk dat het wel maanden duren zal voordat er antwoord op komt. Daarbij de ontzettende herrie in Frankrijk…”

,,Maar als er ooit een prachtgelegenheid in de wereld is geweest om erfenissen te stelen of om eigendommen te verdonkeremanen is het wel in deze dagen. Daarbij is zij kort voor de uitvoering van het doodvonnis roomsch geworden, een priester en twee nonnen hebben haar op die laatste autotocht naar Vincennes begeleid… en nou, dan weet je er alles van. Als er nog wat was, dan zal dat wel in den ‘schoot der alleenzaligmakende moederkerk’ terecht zijn gekomen. Ik moet nu natuurlijk afwachten en zal dan eens zien of er nog iets aan te doen is.

,,Dat verhaal in dat courantenuitknipsel dat jij mij gezonden hebt, met dat kasteel in Bretagne, is oude bekende onzin, maar dat zij op grooten voet in Parijs woonde en leefde, prachtige japonnen en jurken droeg weet ik. ’t Kan ook zijn dat de Fransche regeering alles wat zij naliet verbeurd heeft verklaard, maar dat zal Vader Louis (niet goed leesbaar) nu wel voor mij uitzoeken. Als wij daar nog eens wat van kregen zou dat nog eens een kans zijn om het moede hoofd in Insulinde ter ruste te leggen. Maar die erfenis zal ook wel een illusie blijken te zijn. Ik reken tenminste vast op niets. Dan valt het nooit tegen.”

,,Al dat geklets over Mata Hari verveelt haar (Non) en mij, er is zelfs een film voor de bioscoop gemaakt van de uitvoering van het doodvonnis. Vind het maar infaam, en dat van die beroemde Fransche natie! Je walgt ervan he?”

3. 'Nederlands met een noordelijk accent'

Verhoor door Scotland Yard in november 1916, waar ze voor een andere spionne werd aangezien, een vrouw die ze enigszins kende.

,,Mijn naam is Margaretha Zelle McLeod. Ik trouwde met McLeod en ben later van hem gescheiden.” ,,Waar bent u geboren?”

,,In Frisia.”

,,Wat was de naam van uw vader?” ,,Ardum Zella” (Zo staat het in het verslag, hij heette Adam Zelle) ,,Woonachtig waar?”

,,Hij is dood. Hij is geboren in Leeuwarden.”

(Het manuscript meldt, dat er een vertaler bijgehaald werd om te kijken of ze werkelijk Nederlands sprak. ,,Ze spreekt de taal goed”, meldde hij, ,,maar met een noordelijk accent”.)

4. Tien stuks bagage

Toen Mata Hari in Engeland werd gearresteerd, werd er een inventarislijst gemaakt van haar bagage. Ze reisde met tien stuks bagage. De lijst is hier wat ingekort.

1. Een kleine houten kist met een vergulde klok.

2. Hoedendoos met daarin zes hoeden, twee hoedenpennen, een witte veren boa, een sluier, twee bontkragen, twee bontoorbeschermers, twee hoedenbroches, een imitatieperzik, een kamerjas.

3. Koffer met een paar herenschoenen, een borstel. Een paar sporen, drie blouses, drie sluiers, vier paar handschoenen, een hygiënische douche, damesverband, een zak met wasgoed, een fles Vernis Mordore Dore, een poederdoos.

4. Laarzenkoffer met zes paar slippers, een doos gezichtscrème, drie paar laarzen, twee paar schoenen, een paar kousen.

5. Koffer, met twee paar corsetten, dertig paar kousen, een pak lavendel, een sluier, acht onderlijfjes, tien onderbroeken, drie petticoats, drie kammen, een jarretel, twee poederdozen.

6. Koffer met een handtas met spiegel, een kam, een jurk, twee paar schoenen, een doosje met visitekaartjes van Vadime de Massloff, Kapit. 1e regiment Russ. Keizerl. Lgr, zeven jurken. 7. Houten doos met twee borstels en een porseleinen theeservies.

8. Gladstonetas met een paar schoenen, een nagelvijl, kousen, twee dozen sigaretten, acht haarnetjes, een doosje visitekaartjes, zeep, twee poederblazers, een doos met 21 zakdoeken, een sleutelbos, een parelsnoer in een doos, een monocle in een doos, een halssnoer met groene steen en twee oorbellen in een doos, een handtas met een sigarettendoos met foto, een bootkaart, een bankbiljetten doos bevattend vier keer 100 franc, 2 keer 1000 franc, 1 keer 60 gulden,1keer40gulden,1keer50 pesetas, 1 keer 3 Russische bankbiljetten, twee muziekstukken, foto’s, een Spaans en Frans woordenboek, een chequeboek, een krijttekening.

9. Een reistapijt.

10. Een ‘lady’s dressing bag’. Frans en Nederlands paspoort.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven