Gezellig naar papa in de bak

Vrolijke voetstappen op de stoep leiden naar de Leeuwarder gevangenis. Het is een poging het kille gebouw wat minder intimiderend te maken voor de kinderen die op bezoek komen. Want als vaders in de gevangenis terecht komen, moet het leed voor hun kroost zoveel mogelijk worden verzacht, vinden ze hier.

Meneer Kikker heeft zijn handen in de lucht gestoken, alsof hij uitkijkt naar het klotsende water dat hoort in het babybadje waarop hij staat afgebeeld. Niet lang geleden glibberde hierin een klein, pasgeboren lijfje in twee vaderhanden die het voor het eerst wasten. De ultieme onschuld op een schuldige plek: de gevangenis.

Het gebeurde nooit eerder in de Penitentiaire Inrichting Leeuwarden, voorheen De Marwei, waar gevangenen onder een strikt regime hun dagen achter de tralies slijten. Maar sinds dit jaar loopt er een speciaal proefproject, dat zich richt op de papa’s die hier achter de tralies zitten. Daarom kwam er een speciale familiekamer, waar gezinnen elkaar kunnen ontmoeten, zonder strenge bewaker en cameratoezicht, maar met de mogelijkheid om te knuffelen, spelletjes te spelen, contact te maken. En werd het badje gekocht, voor de man die tijdens zijn detentie vader werd.

Trakteren

,,Ik kan mijn dochter eindelijk trakteren’’, zegt Tijn (gefingeerde naam) in de familiekamer, waar de lampen blauw met wolken zijn en de stoelen felgroen. Lang zag hij zulke vrolijkheid niet: in de bezoekersruimte, waar een plastic rand verhindert dat hij zijn bezoek kan aanraken, of in zijn cel, waar het blauw treurig aan doet. Het leven op een paar vierkante meter achter tralies werd lang alleen opgefleurd door foto’s op de muur, een tekening. ‘Voor de lievste papa’.

,,Ik heb mijn dochter, mijn hele familie het meeste gepakt door wat ik heb gedaan.’’ Dat weet Tijn nu. Het meisje wordt steeds groter, elk jaar weer, terwijl hij hier zit. ,,Voor mijn dochter wil ik veranderen. Je zit zwaarder, als je een kind hebt.’’ Zeker nu hij letterlijk ziet wat hij mist, dankzij gesprekken via Skype, op een iPad. Beide bestonden nog niet toen hij de bak in draaide. ,,Dankzij het project kan ik zien waar ze woont, hoe ze leeft.’’ Het gemis raakt hem extra hard wanneer de verbinding wordt verbroken. ,,In mijn eentje, achter de deur, zit ik dan te janken.’’

Toch roepen de privileges de vraag op: is de gevangenis nog wel een strafinrichting, als je er kan skypen met thuis en je een huiskamer hebt om je familie te ontvangen? Wordt wat door de buitenwereld soms voor hotel versleten wordt dan geen thuis?

Plaatsvervangend vestigingsdirecteur Marije Nijhof verzekert van niet. ,,Het doel hier is niet alleen straffen. Je bent er niet als je iemand tijdelijk uit de samenleving haalt, want je wil ook zorgen voor een betere terugkeer naar de samenleving. Maar de straf, het afnemen van vrijheid, die blijft. Elk moment van de dag bepaalt iemand anders wat de gedetineerden gaan doen. Ze zitten hier van kwart over vijf ’s middags tot half acht ’s ochtends achter de deur. Alleen. Zonder iemand die even komt vragen hoe het gaat, als zo’n skypegesprek zwaar is gevallen. En dat is écht zwaar. Het lijkt zo leuk, je kind in bad doen, maar als je daarna weer gescheiden wordt, is de pijn alleen maar heftiger.’’

Confrontatie

Juist doordat het vaderproject de ultieme confrontatie is, ziet gezinsfunctionaris Martina Meter dat het niet voor iedereen is. ,,Er zijn vaders die de confrontatie niet aan willen gaan.’’ Daarnaast zijn er nog de eisen: het uitmuntende gedrag, de cursussen volgen, het gezin dat onder een vergrootglas komt te liggen. ,,Voor sommigen is dat te veel, zij willen zich alleen richten op hun detentie.’’

Tijdens het vaderproject komt de focus nadrukkelijk op hun eigen gedrag te liggen. En meer nog op de kinderen, benadrukt Marrit van der Hoest van Humanitas, een van de externe partijen die bij het project zijn betrokken. ,,De kinderen staan centraal. Plots is hun papa verdwenen van het schoolplein, uit hun leven. Wij begeleiden dan bijvoorbeeld moeders bij het uitleggen. Laatst hadden we hier een meisje op bezoek. ‘Het lijkt wel een gevangenis’, zei ze. Haar moeder had de waarheid niet durven vertellen en gezegd dat haar vader ‘op vakantie’ was. Dat gebeurt heel veel, maar kinderen krijgen meer mee dan ouders denken.’’

Juist daarom wordt ook geprobeerd de gevangenis minder intimiderend te maken. Met de voetstappen op de grond bijvoorbeeld. En als er kinderen komen, wordt er een bewaker neergezet die even door de knieën gaat, om gedag te zeggen. Marrit: ,,We willen ook vrijwilligers inzetten, om zo’n bezoek te begeleiden.’’

Minder recidive

De bedoeling is dat er in 2018 in Leeuwarden een speciale afdeling komt voor de vaders die deelnemen aan het project. Daar zitten ze bij elkaar, volgen ze samen de cursussen en werken ze toe naar de resultaten, die bij een vergelijkbare proef in Wales zo veelbelovend bleken. Minder recidive, kinderen die opbloeien.

Binnenkort krijgt Leeuwarden daarnaast een nieuwe familiekamer, die wordt ingericht door de ‘papacommissie’ waar Tijn deel van uitmaakt. Voor het eerst kan hij op een ogenschijnlijk normale manier omgaan met zijn dochter. Worden er ‘gewone’ foto’s genomen, in de kamer die er zo normaal uitziet. Niet langer zijn er alleen maar gaten in het fotoboek, als zijn dochter terugbladert naar het moment waarop haar vader ‘met vakantie’ ging.

Daarom was het ook zo belangrijk dat de inmiddels vrijgesproken gedetineerde papa zijn pasgeboren baby in bad mocht doen. Wie naar de kiekjes kijkt, ziet niet hoe bijzonder de start van het kleintje geweest is. Die krijgt niet mee dat de luier van de baby werd verwisseld bij binnenkomst, om te voorkomen dat er iets in werd meegesmokkeld. En het blijft onbekend dat de vader na het badderen terugkeerde naar zijn koude cel. Op de foto lijkt de wereld gewoon.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven