De pyjama-activist laat van zich horen

De online petitie rukt op. Met één muisklik protesteren wij tegen beslissingen van gemeenten, die er verschillend mee omspringen.

Nog nooit zetten zoveel mensen een digitale handtekening onder een onlinepetitie als in 2016. Op Petities.nl, de grootste petitiewebsite van Nederland, waren het er 1,6 miljoen, tegen nog geen 700.000 in 2015 en 800.000 in 2014. En dan is er nog een handvol tegenhangers, elk met honderden petities en duizenden handtekeningen.

In Workum, Franeker en Sneek protesteren bewoners via internet tegen de plek van de Leeuwarden2018-fonteinen en in Leeuwarden werd er met een e-petitie alles aan gedaan om de stadsherder met zijn schaapskudde voor de stad te behouden.

Of het protest gelijk in de prullenbak belandt of dat er naar de burgers wordt geluisterd, hangt af van de gemeente. Een petitie, al een eeuwenoud recht, heeft geen juridische geldigheid. Ze geeft meer een signaal af dat een onderwerp leeft. Antwoorden is niet verplicht, zegt Reinder Rustema, oprichter van Petities.nl. ,,En dat laten gemeenten dan ook vaak na. Dat moet beter.’’

Tjeerd van der Zwan, burgemeester van Heerenveen en voorzitter van de Vereniging Friese Gemeenten noemt de petitie ,,een belangrijk signaal’’ voor de politiek. Van der Zwan noemt het petitierecht een goede vorm van directe democratie. ,,En er wordt ook zeker resultaat behaald. Er wordt goed naar geluisterd. Het is onzinnig om te zeggen dat een gemeente een petitie steevast naast zich neerlegt.’’

Twintig gemeenten, waaronder Zwolle en Groningen hebben een petitieloket, waar petities kunnen worden gedropt. Griffier Frans van der Heide van Smallingerland is geen voorstander van de ,,fer-amtliking fan petysjes’’. Met een loket moffel je de handtekeningen weg, denkt Van der Heide. ,,Dan ferliest in petysje oan wearde en krêft.’’

Van der Zwan: ,,Een petitie aanbieden is met een telefoontje naar de gemeente geregeld. Het is juist de charme van de lokale democratie.’’

De pyjama-activist

Een online petitie starten is het nieuwe demonstreren met spandoeken. De pyjama-activist laat op internet van zich horen, maar bepaalt ook zelf het succes.

‘Myn sus sei fan ’e wike: do bist hielendal gjin type om op de barrikaden te springen’’, zegt Janny de Boer uit Drachten. Toch startte ze vorige week een online-petitie voor het behoud van de gevel van de Oude Ambachtschool aan de Burgemeester Wuiteweg in Drachten. Het oude pand moet plaatsmaken voor een nieuwe school. ,,It soe eeuwich sûnde wêze as dit gebou ferdwynt.

Safolle histoarje hat Drachten net mear. Dan moatte je fan je hearre litte.’’

Gemakkelijk

Een online-petitie is snel aangemaakt en gemakkelijk via social media te verspreiden. Het invullen van voor- en achternaam en mailadres is voldoende. Wie de bevestingsmail beantwoordt, bevestigt zijn stem.

Deze week werd er niet alleen in Drachten een petitie uitgerold, maar ook in Workum en Franeker. Inwoners zijn er niet blij met de fontein die voor Leeuwarden2018 in hun stad moet komen. Eerder dit jaar kwam er een soortgelijke petitie uit Sneek en werd er een online-actie gestart om stadsherder Sam Westra met zijn schaapskudde voor Leeuwarden te behouden.

,,Een petitie is een krachtig middel om je verzet tegen een voornemen van de gemeente te tonen’’, zegt oprichter en beheerder Reinder Rustema van Petities.nl, de grootste petitie-website van het land. ,,Het is laagdrempelig en de makkelijkste variant van een demonstratie met spandoeken door de straten.’’

Het maken en ondertekenen van petities wordt steeds populairder. In januari werd Petities.nl meer dan twee miljoen keer bezocht en werden er 135.099 handtekeningen gezet. In heel 2016 zag Rustema gemiddeld 80.000 bezoekers per dag op zijn website en werden er in totaal 1,6 miljoen handtekeningen gezet. En Petities.nl is de grootste, maar er is een handvol tegenhangers – met elk ook honderden petities.

Dagelijks leven

Een gemeentelijke beslissing die het dagelijks leven van mensen raakt, is meestal de aanleiding om het ongenoegen kenbaar te maken. Deze burgers worden pyjama-activisten genoemd. Rustema: ,,Ze kruipen ’s avonds laat thuis achter hun computer om een petitie te starten of te ondertekenen.’’

Het zijn voornamelijk mensen die een druk leven hebben die van zich laten horen, ziet Rustema. ,,Het zijn de unusual suspects. Niet de beroepsinspreker die namens zichzelf tijdens een raadsvergadering de microfoon pakt, maar voornamelijk tevreden burgers die het oneens zijn met een beslissing. Zij hebben misschien een keer in hun leven contact met de gemeente.’’ Met de dat-vind-jij-toch-ook-vraag zoeken ze vervolgens steun bij buren en bekenden, waarna een petitie al snel een vlucht neemt op internet.

De initiatiefnemer van Petities.nl ziet dat burgers ver af staan van de lokale democratie en de besluitvorming. Ze hebben vrijwel geen contact met volksvertegenwoordigers, schudden geen handen met politici. Eigenlijk weten ze niet wie het zijn. Wanneer ze zich verdiepen in een onderwerp zien ze vaak ook hoe complex een besluit in elkaar steekt en ontstaat er ook begrip voor het standpunt van de gemeente dat vaak weloverwogen is bepaald.

Die onwetendheid bepaalt ook het succes van een petitie. ,,De meeste mensen starten een petitie maar weten niet wat ze daarna moeten doen. Ze worden overvallen door het succes, krijgen telefoontjes van journalisten, krijgen aandacht of worden er op aangesproken.’’

Rustema raadt ze altijd aan om met de handtekeningen het gemeentehuis binnen te stappen. ,,Als je handen schudt met politici, dan besta je. Overhandig je de handtekeningen niet, dan ben je in de ogen van de gemeente niet belangrijk genoeg.’’ Ook helpt het om een bekend figuur uit de stad of het dorp te laten tekenen. ,,Het geeft de petitie meer status en trekt andere mensen over de streep.’’

Succes

Je bepaalt het succes van de petitie daarom zelf, zegt Rustema. Er zijn recente voorbeelden uit Zeeland en Noord-Brabant waarbij petities door duizenden mensen werden ondertekend en leidden tot een politieke ommezwaai in de besluitvorming.

Het lastige is dat initiatiefnemers niets kunnen afdwingen. Petities hebben geen rechtsgeldigheid bij een x-aantal handtekeningen en gemeenten hebben ook niet de plicht om te reageren op een petitie. ,,Het is aan de ontvanger om te bepalen hoeveel gewicht aan de petitie wordt gegeven’’, zegt Rustema. ,,Het hangt vaak ook af van de cultuur binnen het college of de raad.’’

Het aantal handtekeningen moet vooral het signaal zijn dat er iets borrelt onder burgers, zegt Rustema. ,,Bij meer dan honderd handtekeningen overstijgt het een vriendenclub of familie.’’

Bovendien, mensen moeten de moeite nemen een handtekening te zetten. Je moet surfen naar de website, de goede online-petitie vinden. ,,De ondertekening is een handeling. Je klikt instemmend en daarmee geef je gewicht aan je mening.’’

Bij een petitie laat de groep burgers die het wel eens is met een gemeentelijk besluit zich niet horen. Niet erg, vindt Rustema. ,,Want er komt discussie op gang, waar ook andere geluiden aan bod komen.’’ Rustema noemt als voorbeeld twee petities in Kampen, waar een groep burgers een koopzondag wenste. Een tegenbeweging richtte zich in een petitie juist op de zondagsrust. ,,De handtekeningen lopen gelijk op, de gemeente krijgt een goed beeld van wat er speelt onder de bevolking.’’

,,It oerkomt my in bytsje’’, zegt Janny de Boer over de petitie voor het behoud van de school in Drachten. De petitie is in een week tijd meer dan 700 keer ondertekend. ,,Wy hiene net ferwachte dat it sa rinne soe. Wat wy no dogge wit ik noch net. Mar de hantekenings wolle wy hoe dan ek oanbiede oan de boargemaster.’’

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven